Коммерциялық банктердің несиелік саясаты

       2003 жылдың  сәуірінде «Fitch» деңгейлі агенствосы  «Банк ЦентрКредит» АҚ – ның  ұзақмерзімді деңгейлерді « В - » бастап «В +»- ке дейін  үлкейтті.

       2003 жылдың  мамырында  «Банк ЦентрКредит»  АҚ – мы  «Серебренная пружина»  жүлдесі мен «Жаңа есім жаңа  үлгі» грамотасымен марапатталды, сонымен қатар мамырында Шағын  және Орта бизнестерге Банктің  жолдауы. Кәсіпорындардың қаржылық  тазалығын жоғарлатуы, ол ең басты  бұл секторды несиелендірудегі  мақсат болып табылады. 

       2003 жылдың  тамызында «Банк ЦентрКредит»  АҚ – ғы  өзінің Білім Орталығын  ашты, тамызында банк, American Express төлем  карточкалары жүйесін таратуға  бастады.

       2003 жылдың қыркүйегінде Банктің құрылуына 15 жыл болды, мейрамға орай «Надежность, потверджденная годами» изданиясын шығарды.

       2003 жылдың  қыркүйегінде банк, « Кәсіпорындардың  қаржылық тазалығын жоғарлатуы  шағын және орта бизнесті несиелендіруге  ең басты факторы болып табылады», бұған сонымен қатар мемлекеттік және қаржылық институтар, ғалымдар және бизнесмендер де қатысты.

       2003 жылдың  қазанында    ЕБРР (ПКМБ) жүйесі  бойынша  шағын және орта бизнесті несиелендіруде, 2003 жыл бойынша «Банк ЦентрКредит» АҚ – мы   Қазақстандағы ең тез, дннамикалық түрде дамып жатқан банк болып табылды.

       2003 жылдың  қазанында синдикатталған шетел  банктен  36 миллион АҚШ доллар көлемінде, бір жылға және тағы бір жылдық опцион көлемінде жаңа заем берді.

       2003 жылдың  қарашасында Қазақстан Республикасының  ауыл шаруашылығының Министерствасымен  «Фонд гарантирования обязательств  по зерновым рискам » АҚ  –мен Европалық даму және реконструкциялық банк «Банк ЦентрКредит» бірге агро өнімдерін несиелендіру проектісін жүзеге асыруға бастады.

       2003 жылдың  қарашысында ЕБРР мен бірге  келісім – шартқа  қол қойылды, онда шағын және  орта бизнесті несиелендірудің барлық этаптарына 10 миллион доллар көлемінде заем беруге келісті. Банк жүйесінде несие тәуекел Департаменті, шағын және орта бизнесті несиелендіру Департаменті және Бэк – офистің монетарлық операцияларды басқару Департаменті құрылды.  Нарықты зерттеу Европалық Центрі беделді құрылымы  «Банк ЦентрКредит» ААҚ – ды  « Премия Евромаркет – 2003  »  премиясында  «Шағын және орта бизнесті несиелендірудегі ең мықты банк» номинациясын алды.  Голландтық FMO даму банкісі және германдық DEG даму банкісімен бірге 8 миллион АҚШ доллар көлемінде 5 жылға  несиелендіруге  келісімге қол қойды

       2004 жылдың қаңтарында «Эксклюзив»  аналитикалық журналдың зерттеу көрсеткіштеріне байланысты «Банк ЦентрКредит» АҚ – мы   Қазақстандық ең жоғары беделді  коммерциялық банктердің рейтингі ішінде екінші позициясына ие болды.

       2004 жылдың ақпанында  «Клуб –500»  жарыс ішінде Тараз қаласындағы бөлімшесі, «Western Union» жүйесінде клиенттерге қызымет көрсету сапасы бойынша бесінші  орын алды, бұл жарыс әлемнің бес орталықтарында және 500 алда жамып келе жатқан компаниялар арасында өткізілді.

       2004 жылдың  наурызында корпоротивтік клиенттерді  қаржыландыру үшін банк, екі синдицираланған  заемды тартты, олардың жалпы  соммасы 24 миллион АҚШ долларын құрады. «Банк ЦентрКредит» АҚ-ғы мемлекеттік тілді қаржы саласында дамытуға және енгізуге байланысты конференцияны ұйымдастырды және өткізді .

       2004 жылдың    мамырында «Mody's Investors Service» халықаралық  рейтингтік агенствосы  банктің  шетел валютасындағы депозитті  «ВаІ» дейін , ал қаржылық тұрақтылықтың болжау рейтингін «Д – »- ке дейін ұзақмерзімді рейтингісіне ұзартты.

       2004 жылдың    маусымында халықаралық коммерциялық  банктердің (21) тендерге қатысқандардың  ішінде, Банк үшін ең үлкен, ең  көлемді синдицираланған заемды  тартты, оның жалпы соммасы болып 45 миллион АҚШ долларын құрды.

     «Банк Центр Кредит» АҚ экономикалық жағдайы

 «Банк Центр Кредит» АҚ заңды тұлға болып табылмайды және филилал туралы ереженің негізінде әрекет етеді, өзінің атымен штамптардың түрлері, мөрі бар. Банктің филиалы  өзінің қызметіне  байланысты шешімдері қабылдау кезінде жергілікті банктік органына тәуелсіз.

Банктің стратегиясы банктің қызмет көрсету  және басқада қаржылық өнімдерді ұсыну саласында жоғары позицияларға жетуге мақсатталған.

 

 

 

2-кесте

«Банк Центр Кредит» АҚ активтерінің құрылымы:

 

	2009ж.	2010ж.	2011ж.	2012ж.
ЖІӨ, МЛРД.ТГ.	17008	21816	27572	30073
АКТИВТЕР МЛРД.ТГ.	11557	12031	12818	13880
ЖІӨ-АКТИВТЕР, %	68,0	55,2	46,5	46,2
ЖІӨ-НЕСИЕЛЕР, %	56,7	41,6	38,0	38,8
ЖІӨ-КАПИТАЛ, %	5,8	6,0	4,7	6,7
ЖІӨ-ДЕПОЗИТТЕР, %	35,3	31,3	28,3	28,4

 

 

 

Республикамыздың банк секторыныңжиынтық активтері 2011 жылы 12 817,9 млрд. теңгені құраса, 2012 жылы 8,3%-ға артып, 13 880 млрд теңгені құрады. Алдыңғы 4 жылдағыдай, 2012 жылы да жиынтық активтердің ЖІӨ-ге қатынасының төмендеу үрдісі жалғасуда (46,2%). Өткен жылы экономиканы несиелеудің өсімі13,4%-ды құрады. Екінші деңгейдегі банк-тердің несие портфелі жыл басынан бастап 1 185,1 млрд. теңгеге немесе 11,3%-ға артты. Сала-салаға бөлгенде, банктердің экономиканы несиелеудегі едәуір сомасы сауда (20,1%), құрылыс (14%), өнеркәсіп (12%) және ауыл шаруашылығы (3,2%) салаларына тиесілі. Банктердің жалпы портфеліндегі стандарт қарыздар 615,3 млрд теңгеге артты (23%), күмәнді қарыздар 409,4,1 млрд теңгеге кеміді (-7,5%), үмітсіз қарыздар 979,2 млрд теңгеге артты (42,4%). Уәкілетті органның талабымен қарыздар бойынша қалыптастырылған провизия 642,4 млрд теңгеге (19,1%) артты.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-сурет

«Банк Центр Кредит» АҚ міндеттемелерінің құрылымы:

 

ҚР-дағы екінші деңгейдегі банктердің жиынтық міндеттемелері 2012 жылы 360 млрд теңгеге немесе 3,1%-ға артты. Міндеттемелердің құрылымында заңды тұлғалардың салымы 85 млрд теңгеге немесе 1,7%-ға және жеке тұлғалардың салымы 651 млрд теңгеге немесе 23,6%-ға артты. Еншілес ұйымдардың арнайы мақсаттағы салымдары 1 млрд теңгеге кеміді.

2013 жылғы 1 қаңтардағы мәліметтер бойынша коммерциялық банктердің

жиынтық міндеттемелері 3,1%-ға артып, 11875 млрд теңгені құрады, оның ішінде бейрезиденттер алдындағы міндеттемелер 27,8%-ға кеміп, 1 637 млрд теңгені құрады.

 

2012 жылы шоғырландырылған  қаржылық есептілікке сәйкес Банктің активтері 0,5%-ға артып, 1 087,8 млрд теңге деңгейіне жетті. Қазақстанның банктік жүйесінің жиынтық активтеріндегі ЦентрКредит Банкі актив-

терінің үлесі өткен жылмен салыстырғанда 0,6%-ға төмендеп, 7,7%-ды құрады. Бұл ретте Банк активтерінің мөлшері бойынша 4-ші позициясын сақтап қалды.!( 3-сурет)

 

 

 

 

 

 

3-сурет

Активтер өсімі.

 

 

Несие портфелінің құрылымы

Есепті кезең ішінде Банктің несие портфелі 851,9 млрд теңгені құрады, яғни бір жыл ішінде 5,7%-ға артты. 2012 жылы Банктің ірі бизнеске берілген

қарыздары несие портфелінің елеулі үлесін – 41%-ын құрады. Бұл ретте экономиканың ауыл шаруашылығы саласын қаржыландырудың деңгейі табиғи төмендесе, экономиканың мұнай-газ, сауда және құрылыс сияқты салаларында Банк өз белсенділігін сақтап отыр. Банктің шағын және орта бизнес сегментіндегі қарыздары несие портфелінің 23%-ын құрайды.

Өз кезегінде Банк 2012 жылы бөлшекті несие беру көлемін 7,6%-ға арттырды, Банктің несие портфеліндегі бөлшекті несиелердің үлес салмағы 36%-ды құрады. Қазіргі күні бөлшекті несиелерге деген елеулі сұраныс

байқалып отырғандықтан, Банк 2013 жылы бөлшекті несие портфелін 12%-ға ұлғайта отырып, бөлшекті бизнес сегментін нығайтуды көздеп отыр.

 

 

 

 

 

 

 

4-сурет

Несие портфелінің құрылымы

 

 

 

 

Банк Қазақстанда әрекет ететін қысқа мерзімді несиелендіру саудалық қаржыландыру, жобалық қаржыландыру, шағын және орта бизнестерді   несиелнедіру  сияқты бірнеше бағыттарда жұмыс жасайтын ірі және орта Қазақстанның өнеркәсіптік кәсіпорындар мен транспорттық компанияларда қызмет көрсетеді. Бұнымен бір мерзімде  банк тұтынушылық және ипотекалық  несиелендіруді, несиелік карталар бойынша несиелендіруді, сонымен бірге шағын және орта бизнесті несиелендіруді жүзеге асырып, жеке  тұлғаларға қызмет көрсетеді. Банк негізінен жеке секторды несиелендіреді.

Экономикалық салалары бойынша «Банк Центр Кредит» АҚ ссудалық протфельінің құрылымы 2012 жылы «Банк Центр Кредит» АҚ ссудалық портфельділігі көпшілік  үлесті ауылшаруашылығына,  саудаға  және азық түлік өнеркәсібінен ссудаларды алады. Ауылшаруашылықта ресурстардың үлесі жыл сайын өседі, бұл республикада  ауыл жылы  болып хабарлауына байланысты  ауылшаруашылығының қалыптасуымен байланысты. 2012 жылы банк мұнай газ өнеркәсібін, құрылысты, қонақ үй секторын  несиендіру  көлемін көтеруді жалғастырды.

 

3-кестеде көрсетілгендей, 2010 жылы операцияларлық шығындар  7%-ға,  2011жылды 2010 жылмен салыстырғанда 31% ға  және 2012  жылы 2011 жылмен салыстырғанда 2012 жылы қызметкерлердің санының  11776 адамға өсуімен байланысты еңбек ақыға  шығындардың есебінен 30%- ға өсті. Сонымен қатар операциялық  шығындар негізгі құралдар мен материалдық емес активтердің өсуімен байланысты амортизациялық  аударымдардан өсті. 2012 жылы демеушілікке және қайрымдылық көмек 10%-ға және 2011 жылы 9%- ға төмендеді.

Операциялық шығындар  банктің кірістері мен шығындарының құрамында статьялардың  тек бір бөлігін құрастырады.

 

3-кесте

«Банк Центр Кредит» АҚ  операциялық шығындары

 

Шығындардың атауы	2008ж		2009ж		2010ж		2011ж		2012ж
	Млн теңге	Құрылымы	Млн теңге	құрылымы	Млн теңге	құрылымы	Млн теңге	құрылымы	Млн теңге	құрылымы
Еңбек ақы бойынша шығындар	1,120	59,6	1,320	62,5	1,427	62,6	1,773	59,4	2,225	57,8
Салықтар және жинақтар	0,117	6,2	0,192	5,7	0,146	6,4	0,258	8,6	0,321	8,3
Амортизация	0,121	6,4	0,131	6,2	0,137	6,0	0,219	7,3	0,338	8,7
Жарнамаларға шығындар	0,101	5,3	0,110	5,2	0,115	5,0	0,120	4,0	0,129	3,3
Жалға беру және күзетке шығындар	0,064	3,4	0,070	3,3	0,077	3,3	0,077	3,3	0,118	3,9
Іс сапар шығындары	0,037	1,9	0,043	2,0	0,046	2,0	0,051	1,7	0,076	1,9
Байланыс қызметтері	0,069	3,6	0,071	3,3	0,080	3,5	0,092	3,0	0,234	6,0
Демеушілік және қайрымдылық көмек	0,130	10,1	0,175	8,2	0,169	7,4	0,154	5,1	0,140	3,6
Басқада шығындар	0,060	3,1	0,069	3,2	0,081	3,5	0,199	6,6	0,254	6,6
Барлығы	1,879	100	2,111	100	2,278	100	2,984	100	3,844	100

 

4-кесте

«Банк Центр Кредит» АҚ -ның кірістерімен шығындарының көлемі мен құрылымы

 

Атауы	2008ж	2009ж	2010ж	2011ж	2012ж
Пайыздық кірістер	934591	1017659	2840646	487784	5527487
Пайыздық шығындар	899751	1201,134	(1,608,259)	(2,298,014)	3,412010
Резервтерді қалыптастыруға дейінгі таза пайыздық кірістер	831625	997256	1232387	2579770	3637521
Ссудалар бойынша мүмкін жоғалтуларға резервтер	189222	285349	(351,670)	(1,037,084)	1799287
Таза пайыздық емес шығындар	455083	613534	880,717	1,542686	2386119
Операциялық кірістер	1113403	1757349	2,217,752	3130933	4226547
Операциялық шығындыр	1,876122	2,110005	2,178949	2984000	3,843958
Басқа операциялар бойынша резервтерді қалыптастыруға дейінгі пайда және салық	154301	197541	213647	813884	999375
Басқада операциялар бойынша жоғалтуларға резервтер	18,228	24584	(32348)	144,879	254931
Салық салуға дейінгі пайда	110124	154348	190,438	666,468	829675
Пайдаға салық	_	_	_	(32735)	_
Таза пайда	109114	153328	190384	645831	821754

 

 

4-кестеде көрсетілгендей, 2012 жылы  клиенттерді несиелендіруден  алынған табыстарды  пайыздық кірістер құрылымында  біріктір еді. 2012 жылы  оның үлесі  алдыңғы жылмен салыстырғанда 13%- ға өседі, бұл банктің ссудалық портфельдің өсуіне байланысты. 2011 жылды  2010 жылмен салыстырғанда 71%-ға жетті. 2012  жылы пайыздық шығындар  2011 жылмен салыстырғанда 48%-ға , 2008 жылды 2010 жылмен салыстырғанда 42%  - ға өсті, бұл пайыздың міндеттемелердің өсуіне  және оның  құнының төмендеуіне, сонымен қатар бірге мерзімді депозиттердің үлесінің өсуіне негізделді. 2012 жылы  таза пайыздық емес кірістер 1931 млн теңге құрады, 2011 жылдан 21%-ға жоғары. 2011 жылы 2010 жылға қатынасы бойынша  өсу қарқыны18%- ға жоғарлады. Өсім негізінен көрсетілген  қызметтер мен комиссиондық жинақтардан есептік кассалық  қызметі  валюталық операциялардың анықталған табыстардың өсуінің есебінен жүргізіледі.