Праца з газетамі і часопісамі на ўроках пазакласнага чытання

Крыху іншая структура праграмы з рускай мовай навучання, яна складаецца з наступных раздзелаў: “ Тэматыка чытання”, “Фарміраванне навыку чытання”, “Фарміраванне ўменняў працы з мастацкім творам”, “Мастацка-маўленчая дзейнасць”, “Фарміраванне ведаў аб літаратуры як мастацтве слова”, “Пазакласнае чытанне”, “Асноўныя патрабаванні да ведаў і ўменняў вучняў”. Асаблівасцю рускамоўных школ з’яўляецца тое, што ўрокі пазакласнага чытання пачынаюць праводзіцца з трэцяга класа і ўжо з гэтага ж часу ўводзіцца праца з перыядычным друкам на ўроках пазакласнага чытання. Тэматыка чытання не адрозніваецца ад беларускамоўнай школы [15, с. 195].

Такім чынам, мы бачым, што ўрокі пазакласнага чытання праводзяцца адзін раз у месяц, а праца з перыядычнымі выданнямі на працягу года можа праводзіцца 1-2 разы на год  - гэта не шмат. Таму настаўніку трэба зрабіць усё магчымае, каб дзеці больш грунтоўна пазнаёміліся са спецыфікай і разнастайнасцю дзіцячага перыядычнага друка.

 

2. Канспекты ўрокаў пазакласнага чытання з выкарыстаннем газет і часопісаў

 

Для ўрокаў пазакласнага чытання можна прапанаваць наступныя планы-канспекты:

1. Тэма: Знаёмства з часопісам “Вясёлка”                                           3 клас

Мэты ўрока:

- пазнаёміць вучняў з  дзіцячым перыядычным друкам  на Беларусі і ў прыватнасці  з часопісам “Вясёлка”;

- выпрацоўваць уменне  самастойна працаваць з выданнем;

- развіваць цікавасць  да перыядычнага друку, уважлівасць.

Абсталяванне: часопіс “Вясёлка”, фотаздымкі В. Віткі і У. Ліпскага, запіс песні І. Лучанка на словы А. Вольскага “Радуга-вясёлка”.

Ход урока

1. Арганізацыйны момант.

- Вітаю вас, вучні. Жадаю прыемных уражанняў ад сустрэчы з часопісамі. Усміхніцеся адзін аднаму, настаўніку. Пажадаем адзін аднаму поспехаў.

2. Паведамленне  тэмы ўрока.

-Пачаць сённяшні ўрок  нашага пазакласнага чытання  я б хацела з загадкі:

Хмара цёплы дождж не сее,

Сонейка ў блакіце,

Хто ў сем колераў квітнее

Над зямлёй скажыце (Вясёлка). 

Гучыць у запісе песня І. Лучанка на словы А. Вольскага “Радуга-вясёлка”.

- Размова на нашым уроку  пойдзе пра выдатны беларускамоўны  часопіс “Вясёлка”.

3. Праца па тэме  ўрока.

- Вясёлка – гэта сонечная  ўсмешка прыроды ў чыстым пасля  дажджу небе, сімвал прыгажосці. Яркія колеры вясёлкі ззяюць  і на старонках часопіса.

Дзеці чытаюць верш.

1. Вісіць падкоўкай шалік,

На неба глянь, пастой.

Сем колераў заззялі

У нас над галавой.

2. ”Вясёлка” – так пяшчотна

Назвалі шалік той

І гэтак жа цудоўна

Завуць часопіс твой.

3. Хаця часопіс тонкі,

Але вядомы ўсім –

Сем колераў вясёлкі

Праменяцца ў ім.

4. Злучаюцца вясёлкай

Нябёсы і зямля,

Чароўная падкоўка –

Часопісу радня.

- Аднойчы ў Беларусі  нарадзілася дзівосная прыгажуня. Хроснай маці яе стала Вясна, а хросным бацькам – вядомы  казачнік, паэт і настаўнік Васіль  Вітка. Назвалі прыгажуню Вясёлка.

- Як вы лічыце, чаму вырашылі так назваць часопіс (выслухаць меркаванні дзяцей)? Вясёлка ўвабрала ў сябе спалучэнне прыгожых яркіх колераў. Звярніце ўвагу на стронкі часопіса, яны таксама зіхацяць колерамі, як тая вясёлка. Магчыма гэта і паслужыла асноўный прычынай, пры выбары назвы часопіса.

Паэт Сяргей Грахоўскі напісаў твор, у якім уславіў набесную вясёлку: “У прыгожай дузе над лесам загарэліся сем колераў – чырвоны, аранжавы, жоўты, зялёны, блакітны, сіні, фіялетавы”.

- І ў нашай “Вясёлкі”  сем адметных рыс. Якія гэта прыметы (вясёлая, цікавая, мудрая, дасціпная, прыгожая, казачная, карысная)?

Гісторыя ўзнікнення:

- Часопіс пачаў выдавацца аж у 1957 годзе і не спыніў свайго існавання да сённяшняга часу. Давайце падлічым, колькі год існуе гэты часопіс? Першым рэдактарам часопіса, як я ўжо гаварыла,  стаў Васіль Вітка. Узгадайце, з якімі яго творамі мы знаёміліся на ўроках літаратурнага чытання?

Зараз галоўным рэдактарам часопіса з’яўляецца Уладзімір Ліпскі, таленавіты чалавек, які таксама шмат піша для дзяцей. Амаль у кожным нумары друкуюцца яго творы. На старонках часопіса змяшчаецца шмат цікавых апавяданняў і вершаў вядомых вам паэтаў і пісьменнікаў: Якуба Коласа, Міколы Чарняўскага, Міколы Маляўкі і інш. Таксама ў “Вясёлцы” друкуюцца дзеці, звычайныя школьнікі, вашыя аднагодкі. Часопіс змяшчае і малюнкі, якія таксама дасылаюць у рэдакцыю дзеці. Калі хтосьці з вас захоча напісаць у часопіс верш, апавяданне, звярніце ўвагу на прадапошнюю старонку– тут пададзены адрас рэдакцыі.

Праца з будовай часопіса:

- А зараз давайце разгледзім  часопіс (2011, №3). Што намалявана на вокладцы часопіса (кветкі, як сімвал вясны, арол – выява дзяржаўнай сімволікі Польшчы)? Як вы лічыце, падарожжа ў якую краіну прапануе нам Вася Васёлкін (калі ёсць карта, паказаць, дзе знаходзіцца Польшча)? Магчыма каму-небудзь з вас давялося пабываць у гэтай краіне? Якія ўражанні засталіся ў вас ад польскага падарожжа (выказванні дзяцей)?

- Пагартайце часопіс. Інфармацыя  тут падаецца ў пэўных рубрыках.

- Ці ведаеце вы, што такое рубрыка (тыя разделы, якія паўтараюцца ў кожным нумары)?

- Пералічыце, калі ласка, гэтыя рубрыкі (“ Я тут жыву”, “Вася вясёлкін запрашае…”, “Каласавічок”, “Хвілінкі-весялінкі”, “Крышку пра кніжку”і г.д.).

- Разгледзьце, калі ласка, гэтыя рубрыкі, пазнаёмцеся, якія  апавяданні ў іх змешчаны. (дзеці самастойна знаёмяцца з творамі, змешчанымі ў  часопісе)

- Скажыце, калі ласка, а  што мы бачым на старонцы 3 (творы звычайных дзяцей: “Алёнка”, “Матуля”, “Пачастунак”).

- Ці спадабаліся вам  творы вашых аднагодак?

- Хто галоўныя героі  казкі “Пачастунак” (птушкі: сініца і снягір)?

- Чаму вучыць нас гэта казка (клапаціцца пра птушак)?

-  Хачу прапанаваць вам падарожжа за мяжу – у Польшчу (дзеці чытаюць тэкст пра Польшчу).

- Што новага вы даведаліся пра нашу краіну-суседку?

- Выяву якой птушкі  можна ўбачыць на польскіх злотых і на дзяржаўных сімвалах краіны (арла)?

- Сімвалам чаго лічыцца  арол (сімвал розуму, моцы і вынослівасці)?

- Як называецца самы  старажытны замак? Чым ён так уражвае (Рэзідэнцыя магістра вялікага Тэўтонскага ордэна – самы магутны замак на тэрыторыі Еўропы. Ён уражвае не толькі сваімі памерамі і веліччу, але і тым, што рыцары пабудавалі яго з сістэмай цэнтральнага абагрэву. І было гэта ў трынаццатым стагоддзі)?

- На стр. 12-14 размешчаны  творы польскіх паэтаў у перакладзе  на беларускую мову. 

- Чаму прысвечаны матэрыял на стр. 16-17 (юбілею пісьменніка Паўла Місько)?

- Цікавая інфармацыя для  вашых брацікаў і сястрычак  дашкольнікаў выдаецца ў рубрыцы  “Каласавічок”. Дома разам з  імі вы можаце грунтоўней пазнаёміцца  з матэрыялам на стр. 18-19 і выканаць  прапанаваныя там заданні.

- За мяжой мы ўжо  пабывалі. А зараз будем падарожнічаць  па Беларусі? Мы з вамі можам  гэта ажыццявіць, нават не выходзячы  за сцены кабінета. Адгарніце  стр.6 і скажыце, падарожжа ў якую  мясцовасць прапануе нам Уладзімір Ліпскі (у Жлобінскі раён)? Давайце прачытаем невялічкае апавяданне “Тайна вёсак”, дзе мы даведаемся, чаму вёска носіць тую ці іншую назву. Чытанне апавядання ўслых.

- Чаму шмат назваў вёсак  звязаныя са словам лес ці балота (нашы далёкія-далёкія родзічы жылі тут і моцна звязалі свой лёс з лясіста-балоцістым краем)?

- Ад чаго пайшла назва вёскі Ляды (каб зразумець назву вёскі Ляды, трэба ведаць, што ляда – гэта месца, ачышчанае ад лесу ці кустоў для пасеваў. Адваёўвалі людзі ў прыроды ўчастак зямлі і засявалі, збіралі з яго ўраджаі)?

- За чаго вёска Баршчоўка атрымала такую назву (вёска Баршчоўка займела сваё найменне хутчэй за ўсё ад таго, што першыя пасяленцы вельмі любілі варыць і есці баршчы – страву з гародніны)?

- Звярніце ўвагу на  апошнюю старонку. Прачытайце матэрыял  на гэтай старонцы (матэрыял пра польскае адзенне). Гэта дае аснову нам сцвярджаць, што вокладка часопіса, апошняя і першая старонкі, аб’яднаны тэматычна.

4. Падвядзенне  вынікаў урока.

- Ці спадабалася вам  чытаць часопіс “Вясёлка”? Што  асабліва вас зацікавіла?

- Якія рубрыкі вы можаце  ўзгадаць?

- Нагадайце прозвішчы  першага і сучаснага рэдактараў  часопіса.

- Падарожжа ў якую краіну  вы б хацелі здзейсніць на  наступных уроках і чаму?

- На развітанне я хачу  параіць вам стаць пастаяннымі  чытачамі “Вясёлкі”. Тут вы знойдзеце  шмат карыснага і займальнага. Часопіс дапаможа ў вучобе, далучыць  да скарбаў роднай мовы, адкрые  дзівосны свет прыроды, зробіць  цікавым адпачынак. Няхай часопіс  стане вашым надзейным сябрам!

 

2. Тэма: Знаёмства з газетай “Зорка”                                            4 клас

Мэты:

- пазнаёміць з газетай  “Зорка”;

- выклікаць у дзяцей  жаданне чытаць перыядычны друк;

- выхоўваць любоў да  чытання.

Абсталяванне: нумары газет “Зорка”, карткі з надпісамі рубрык.

Ход урока

1. Арганізацыйны  момант.

-Добры дзень. Сядайце, калі  ласка. Я вельмі хачу, каб урок  пазакласнага чытання атрымаўся  цікавым, пазнавальным. І вы ў  гэтым мне дапаможаце.

2. Праца па тэме  ўрока.

- Сёння мы з вамі  пазнаёмімся з газетай “Зорка”

- Як вы лічыце, дзе вырабляюць  газету? Хто рыхтуе матэрыял для газеты (калі дзеці не могуць адказаць, настаўнік сам падае неабходную інфармацыю)?

- У кожнага друкаванага  выдання ёсць рэдакцыя. Гэта група  людзей, якая падрыхтоўвае матэрыял, які потым змяшчаецца на старонках  выдання. Рэдакцыяй таксама называюць  і памяшканне, дзе рыхтуюць да  друку газету або часопіс. Самыя  адказныя людзі тут – рэдактары. Яны рэдагуюць дадзены матэрыял.

- А хто збірае гэты  матэрыял? Хто піша ў газеце? Як называюць такіх людзей (адказы дзяцей)?

- Іх называюць журналістамі, карэспандэнтамі. Журналісты пішуць  нататкі, артыкулы, падбіраюць матэрыял  для рубрык. Карэспандэнты выязжаюць  у школы, загарадныя лагеры і  збіраюць інфармацыю, якую потым  прыносяць у рэдакцыю. На яе  аснове пішуць артыкулы. Карэспандэнтамі  могуць быць і настаўнікі, і  вучні, і студэнты. 

- А хто яшчэ ўдзельнічае ў выпусцы газеты (мастакі, фотарэпарцёры)?

- Паглядзіце ўважліва  на нумары “Зоркі”, якія знаходзяцца перад вамі (дзеці праглядваюць газеты). Не чытаўшы ўсю газету, можна здагадацца, пра якія падзеі ідзе ў ёй гаворка, калі яна выйшла. Дзякуючы чаму гэта можна зрабіць (адказы дзяцей)? У кожнай газеце на першай старонцы ёсць вялікі галоўны малюнак (фотаздымак) нумара, а таксама маленькія с адной фразай пад імі і паказацелем старонкі, на якой размешчана падрабязная інфармацыя.

- На першай старонцы – назва газеты, указваецца, для каго яна прызначана. А што знаходзіцца злева ад назвы? Справа (злева – малюнак зямнога шара, а вакол яго – узяўшыся за рукі дзеці. Справа – дата выпуску газеты)?

- Звярніце ўвагу: пад датай – два нумары. Чаму іх два (адказы дзяцей)? Першая лічба – нумар гэтага года, а ў дужках – нумар газеты з дня яго выдання. Газета выдаецца са студзеня 1945 года. Колькі гадоў газеце (68 год)?

- Давайце паглядзім на  апошнюю старонку. Што вы бачыце унізе (адказы дзяцей)? Там пазначана, хто галоўны рэдактар, адрас рэдакцыі, яе тыраж і падпісны індэкс. Тыраж – гэта колькасць экзэмпляраў выпушчанага друкаванага выдання. Індэкс – гэта лічбавы паказчык часопіса або газеты. Яго пазначаюць пры падпісцы.

- Вось мы і атрымалі  самыя агульныя ўяўленні пра  газету. А цяпер давайце пазнаёмімся  з ёй бліжэй: даведаемся, пра што  і пра каго ў ёй пішуць, якія  ў ёй рубрыкі.

Кожная група прадстаўляе 2-3 рубрыкі газеты (загадзя раздадзеныя і падрыхтаваныя вучнямі) і расказвае пра іх змест, акрамя гэтага, прыдумваюць пытанні для другіх груп па сваёй рубрыцы.

“Рэдактар” першай групы прадстаўляе дзве рубрыкі: “Край мой Белая Русь” і “Раднічок”.

- Пад рубрыкай “Край  мой Белая Русь” друкуюцца  артыкулы пра гісторыю Беларусі, яе памятных мясцінах, вядомых  людзях краіны, звычках нашага  народа (дзеці сцісла пераказваюць нататкі і паказваюць фотаматэрыялы да іх).

- Цікава, што гэтыя нататкі  пісалі дзеці – амаль нашы  равеснікі.

- Пад гэтай рубрыкай  друкуюцца вершы, якія склалі таксама дзеці (вучань зачытвае верш).

- А гэта (паказвае) эмблема рубрыкі “Раднічой”. Як вы думаеце, пра што пішуць у ёй (адказы дзяцей). Згодна, пад гэтай рубрыкай змяшчаюцца матэрыялы пра прыроду Беларусі, а таксама пра тое, як дзеці клапоцяцца пра яе. Юныя эколагі Беларусі ачышчаюць ад мусару рэкі, расчышчаюць крыніцы.

- А цяпер вам пытанні:

• Хто такія юнкоры (юныя карэспандэнты, якія пішуць у газету пра жыццё свайго класа, школы)?
• Ці адрозніваецца народная адежа ў розных раёнах Беларусі (так, адрозніваецца па пашыву, па арнаменту вышыўкі і многім другім. У кожным рэгіёне адежа, асабліва жаночая, мела свае асаблівасці)?