Шетел инвестициясын ынталандырудың ғылыми негіздері

Автор работы: Пользователь скрыл имя, 29 Сентября 2013 в 19:27, дипломная работа

Краткое описание

Осы мақсаттарды жүзеге асыруға байланысты үкімет тарапынан стратегиялық бағдарламалар мен заң жобалары құрылуда. Тікелей инвестицияларды жүзеге асыратын орган инвестиция бойынша мемлекеттік комитет болып табылады. Инвестициялық қаржыларды ел экономикасына жүзеге асыру әртүрлі нысанда жүзеге аырылады. Оған шетелдік банктері мен халықаралық ұйымдардан қарық алудан бастап кәсіпорындарды тікелей шетел инвесторлврының меншігіне сатуға дейінгі әрекеттер жатады.

Прикрепленные файлы: 1 файл

zara diplomka.doc

— 1.59 Мб (Скачать документ)

Инвестиция  көзі - жинақ. Мәселе мынада - жинақты  бір шаруашылық агенті жүргізіп, ал инвестицияны басқа адамдар немесе шаруашылық жүргізуші субъектілер  жүгізуі мүмкін. Көпшілік адамдардың жинағы  инвестиция көзі болып табылады. Алайда,  бұл адамдар қоғамдық капиталдардың нақты өсуімен байланысты ұйымдастыру немесе инвестициялауды жүргізбейді. Әрине, инвестиция көзі қоғамдағы жұмыс істеп тұрған өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы және тағы басқа да кәсіпорындардың жинағы болып табылады. Мұнда “жинақшы” мен инвестор сәйкес келеді, алайда, бір мезгілде жұмыскер де кәсіпкер де бола алмайтын жалдамалы жұмысшының жинағының ролі едәуір үлкен, сондықтан жинақ пен инвестициялау процестерінің сәйкес келмеуі экономикалық тепе-теңдіктен ауытқуына әкелуі мүмкін.

Осы уақытқа  дейін экономикалық әдебиеттерде инвестиция туралы көптеген ұғымдар қалыптасты. Көптеген авторлар капитал салымы мен  инвестиция арасында айырмашылық жасамайды, ал кейбіреулер инвестиция ұғымын кез келген құралдарды, олардың мақсаттық бағыттарына қарамастан салу деп түсінеді.

Инвестицияға  нақты және қайталанбайтын анықтама беру үшін ол өте ауқымды ұғым. Әртүрлі  тәжірибелік салалар мен әртүрлі  экономикалық салаларда ол өз ерекшеліктерін көрсетеді.Макроэкономикалық инвестициялар жаңа үйлерге және ең жаңа құрылыс құралдарына кететін өзара байланысты шығын. Сонымен “инвестиция” – бұл өндірістік теорияда және бүкіл макроэкономикада, инвестиция жаңа капитал құру процесі болып табылады. Ал, енді соңғысы, қаржылық теорияда “инвестиция” қазіргі кезеңдегі “шығын”, болашақта табыс әкеледі деген мақсатпен нақты және қаржылық активтерді сатып алу. Нақтырақ айтқанда, инвестициялар – бұл бүгінгі күндегі анықталған құнның болашақта мүмкін болатын құнмен айырбасы.       

Экономикалық  даму талаптарына, яғни өндірістік потенциалды  жаңа ғылыми-техникалық негізде құруға, әлемдік нарықта өз бәсекелестік бағытын құруға, жоғарғы инвестициялық  белсенділік өте қажет. Жаңа экономикалық құбылыс болып табылатын Оңтүстік-Шығыс Азияның “жаңа индустриалды елдерінің” пайда болуына,  кең ауқымды жаңа ғылыми салаларының дамуы мен соған өтуі инвестиция көлемінің осы елдерге көптеп тартылуына байланысты.

Инвестиция  – бұл Қазақстан үшін жаңа экономикалық термин болып табылады, және ол нарықтық экономикаға өту кезінде пайда болды. Бірақ әлі де ол экономикалық әдебиеттерде өзінің бірегей ұғымын тапқан жоқ. Орталықтандырылған жоспарлы ауқымында “жалпы капиталдық салынымдар” деген ұғым қолданылады, және оған негізгі қорларды қайта құруға, оны жөндеу жұмыстарына кеткен шығындар кіреді.

Ең алдымен  нарықтық қатынастарға өту кезіндегі  өнеркәсіптік өндірістің және инвестицияны пайдаланудың тиімділігін қарастырмас  бұрын, біздің көзқарасымыз бойынша  алдымен “инвестицияның” әлеуметті-экономикалық  мағынасын  нақтылап түсініп алайық.

Ғылыми әдебиеттерде инвестиция ұғымын анықтауда бірнеше  пікірлер қалыптасқан. Пол Самуэльсон былай жазады: “біз таза инвестициялау  немесе капитал қалыптастыру деп - тек  қоғамның нақты капиталдарының (ғимараттар, өндірістік-материалдық қорлар, қондырғылар және т. б.) өсуін айтамыз”.

Инвестицияның қайнар көзі бәрімізге белгілі - жинақ  болып табылады. Жинақтар бір ғана шаруашылық агентімен асырылса, инвестицияны тіптен бөлек адамдар немесе бөлек  шаруашылық субъектілері  жүзеге асыра алады. Сондықтан, оқымыстылар бұл ұғымда анықтау барысында оның мазмұнынан гөрі, бағытталуына мән береді. В. Бочаров инвестиция ұғымын - қолданысқа пайдалана алмайтын табыстың бір бөлігі  ретінде қарастырады. Инвестициялық ресурстар  инвестициялық қызметтегі нақты объектілерге ауыстырылуы және сол жерде капиталдық бағаның табыс түрінде өсуі.

Капитал құнының  инвестициялық процеске өсуі туралы  Кейнс қарастырады. Оның анықтамасы бойынша инвестиция – бұл белгілі  бір кезеңде капитал мүлкінің құндылығының өндіріс жағдайында өсуі немесе осы кезеңде тұтынуға пайдаланылмаған табыстың бір бөлігі.

В.Фельзенбаумның айтуынша, инвестиция ұғымы былайша  айтқанда нақты инвестицияны  мазмұны  бойынша “капитал салымы” және “қаржылық” инвестиция түсінігін  қамтитын ұғым, яғни меншіктен табыс алуға құқық беретін, тікелей меншік иесі титулына байланысты акция, облигация және басқа да бағалы қағаздарға салымдар. Бұл жағдайда инвестиция қызметінің объектілігі байқалады.

Халықаралық заң шығарушылар инвестицияны өте  кең саяси және шаруашылық бітімгерлік тұрғысынан анықтайды, сонымен бірге инвестордың өзімен – оны инвестициялау субъектілеріне еріксіз байланыстырады.

Біздің көзқарасымыз бойынша, инвестицияны анықтауда тек  оның мазмұнына ғана назар аудармай, оның мақсаттық бағытталуын да қарастыру керек. Осы көзқарас бойынша инвестициялар, жалпы ұлттық өнімді өндіруге жұмсалатын маңызды бөлікті және өндірісті жаңарту мен кеңейтуге кеткен шығындарды құрайды, яғни ақшалай капиталдан бөлек жеке тұлғаның капиталының кеңеюі мен капитал құрумен байланысты.

Тәжірибе жүзінде зерттеушілер инвестиция ұғымына  әр түрлі түсініктер енгізеді.  Қоғамдық ұғымда инвестиция түсінігін кез келген құралды, жер, қозғалмайтын мүліктер, акциялар, құрылысқа, техникаға салу, сатып алу деп  түсінеді.

Өз уақытында  Дж. М. Кейнс инвестицияға классикалық анықтама беріп, бұл ағымдағы кезеңде капитал мүлкінің құндылығының өндіріс жағдайында өсуі немесе осы кезеңде тұтынуға пайдаланылмаған табыстың бір бөлігі.

Қазіргі  заман талаптарына  сәйкес нақты, әрі дәлірек анықтаманы Пол Хейн берді: “жинақталған өндіріс пен табыстың шайқалуының басты себебі болып Кейнс жүйесіндегі керекті инвестициялық шығындардың көлемінің өзгеруіне байланысты. Инвестиция – яғни болашақта одан күтілген табыстарды алу үшін, қандай да бір құндылықтарды сатып алу. Осыған байланысты станоктар сатып алғанда фирмалар инвестиция жүргізеді”.

Осы заманғы көптеген экономистер, осы анықтаманы түсіндіре  отырып, құндылықтарды сатып алуда  көптеген ұғымдарды ұйғарады. Түгелдей инвестиция бойынша  негізгі капиталға салымдардан бастап, энергия, материалдар, шикізаттар сатып алуға кететін ағымдық шығындар да түсіндіріледі. Мысалы: Журавлева Г.П. мен Малышева И.Ю. екеуінің есептеуінше:  “инвестициялар бұл – еңбек заттары мен еңбек құралдарын, материалдар, жаңа технологиялар негізімен байланысты өндірістің жаңалануы мен кеңеюіне кететін шығындар”, яғни бұл жерде негізгі және айналым қорларының салымы арасында айырмашылық жасалмайды және сол уақытта  адамдарға ҒТП-ға инвестиция саналмайды. Қазақстандық экономистердің кейбіреулері де осы пікірді ұстануда, яғни инвестициялық қызметтің негізгі объектісі ретінде айналым құралдарын мойындайды және инвестицияның капитал салымының  басты айырмашылығы оларды негізгі капиталға сала отырып, айналым құралдарын толықтыру деп түсіндіріледі.

Біздің ойымызша, кішкене  анықтама былай болады: “Ағымдағы  өндірістің бір бөлігі негізгі капиталдың өсуіне пайдаланылса,  онда бұл жағдайда инвестиция орын алады. Инвестиция –  бұл ақшалай құралдардың капиталды  қайта өндіруге жұмсалуы”.

 Инвестиция барлық қоғамда да экономиканы нығайтудың негізі болып табылады. сондықтан оны тиімді пайдалану жолдарын анықтау және қосымша көздерін ашу – еліміздің қазіргі даму сатысындағы басты міндет. Оны шешу үшін республикамызда ғылыми тұрғыдан негізделген инвестициялық саясатты жүзеге асыру керек. Ол халық шаруашылығының әртүрлі салаларында пайда табу мақсатымен ұзақ мерзімді капитал қорын жасауға бағытталған жоқ. Инвестициялық саясат негізді болуы үшін күрделі қаржыны пайдалану мен молайту жолдары, табиғи ресурстарды өндіретін, өңдейтін және олардың өнімдерін пайдаланатын салалар арасында ғылыми негізделген арақатынас болуы шарт.

Инвестиция  ұғымы латын сөзі “investise” –  “қаржы жұмсау” деген мағына береді. Инвестиция дегеніміз – бизнеске жұмсалатын күрделі қаржы. Ол негізінен бизнестің материалдық жағына жұмсалады.  Сондай-ақ кәсіпорынның  материалдық жағына негізгі және айнымалы қорларды  жатқызуға болады.

Инвестиция  негізінен екі формада болады:

1) тікелей;

2) портфелді.

Тікелей инвестиция - өнеркәсіп, сауда, т.б. шаруашылық салаларына жұмсалатын күрделі қаржы.  Портфелдік инвестициялар - шетелдік бағалы қағаздарға жұмсалатын қаржы.

Инвестицияның ақшалай  капиталдан ерекшелiгi -  инвестиция капиталдың құрылуымен, нақты физикалық  ұғымдағы физикалық капиталдың ұлғаюымен байланысты. Материалдық байлық құрып және оны молайта түсу, қоғамымыздың тұрмыс халiн жақсарту - инвестициялаудың негiзгi мақсаты болғандықтан, күрделi қаржыларды негiзгi қорға айналдыру процесi инвестицияның классикалық анықтамасына сай келетiндiктен, “инвестиция” ұғымын қолдану кезiнде оған жан-жакты түсiнiктеме берiп отырған орынды. Инвестициялау процесi инвестициялық ресурстардың материалдық байлықтарға және материалдық емес құндылықтарға айналу процесi. Инвестициялау процесi келесi беттегi 1-кесте түрiнде бейнеленген. Тек нарықтық экономика жағдайына өту жоспарлы экономикаға ғана тең “күрделi қаржы” ұғымын санатында құнды қағаздары және басқа да қаржылық активтерi бар “инвестиция” ұғымына алмастырып қойған жоқ, сондай-ақ, өндiргiш күштердiң ғылыми-техникалық тұрғыда өркендеуi жалпы мәдениеттің алға басып, өркен жаюы жағдайында олардың жоғары индустриялық жүйелерiнiң қалыптасуы және де қоғамымыздың жалпы ұлттық мақсат-мүдделерiнiң рөлi мен мағынасының күшеюi ғылыми-техникалық және әлеуметтiк салаларды қаржыландырудың елiмiздiң материалдық байлықтары мен қоғамдық құндылықтарына салынатын салым екендiгiн танытып мойындатуға ықпалды әсерiн тигiздi.

Сонымен, бiз “инвестиция” деген ұғымда қаржылық аспаптар, инновациялық салалар арқылы материалдық байлықтарға және қоғамымыздың материалдық емес құндылықтарына тiкелей немесе жанама түрде салынған инвестициялық ресурстарды түсiнемiз. Негiзгi капиталға салынатын инвестициялық ресурстардың белгiлi-бiр бөлiгi күрделi каржының көлемiмен бiрдей. Осыған орай, бiз ол көрсеткiштi бұдан былайғы уақытта негiзгi капиталға салынған инвестиция немесе күрделi қаржы деп атайтын боламыз. Инвестициялардың қандай түрлерi болмасын капитал әлемiнде әрқайсысының атқарар рөлi әрқилы болғанымен де, олардың елiмiздiң экономикасын өркендетудегi маңызы зор.

Негiзгi капиталды қайта  жаңарту iсiндегi алатын орны тұрғысынан қарағанда, инвестициялардың атқарар  рольдерi мына төмендегiдей қалыппен сараланып бөлiнедi:

    • жалпы және бүтiндей инвестициялар;
    • негiзгi капиталды көбейтуге бағытталған таза инвестиция;
    • iстен шыққанның орнын толтыруға бағытталған инвестиция.

Экономикалық әдебиеттерде инвестициялардьң қалыптасуына әсер ететiн факторларға  сәйкес оларды туынды және индукциялы, автономды деп бөледi.

 

1 - кесте – Инвестициялау процесiнiң сызбасы

 

Инвестиция  
түрлерi

Материалды активтерге жұмсалған  
инвестициялар

Қаржылық активтерге жұмсалған инвестиция

Материалды емес активтерге  
жұмсалған инвестициялар

Инвестициялау  
объектiлерi

Негiзгi өндiрiстiк және өндiрiстiк  емес қорлар

Акциялар, мемлекеттiк және корпоративтiк облигациялар,  
т.б. бағалы қағаздар

Патенттер,  
лицензиялар,  
сауда белгiлерi,  
ғылыми-техникалық  
өнiмдер т.б.

Бiлiм беру,  
денсаулық  
сақтау,  
мәдениет  
шаралары  
және т. 6.

Инвестицияны қолдану аясы

Экономиканың нақты секторы

Қаржылық-  
банктiк орта

Инновациялық орта

Әлеумттiк  
орта

Инвестицияны қолданудағы мақсат

Жаңа материалдық активтерді ұлғайту

Іске  аспай қалған материалдық активтердің  орнын толтыру

Материалдық активтердің тиімділігін арттыру

Бос ақша қаражат тарын инвести- цияға айналдыру

Материалдық  
активтердiң  
ғылыми-  
техникалық  
деңгейiн,  
сапасын және  
бәсекелестiк  
қабiлетiн  
арттыру

Бiлiм беру  
деңгейiн,  
денсаулық  
сақтаудың  
сапасын  
арттырып,  
қоршаған  
ортаны қорғау  
т.б.

Инвестиция-  
лаудың  
түпкiлiктi  
мақсаты

Материалдық байлық пен материалдық емес сипаттағы қоғамдық құндылықтардың көлемiн ұлғайту

             

Туынды инвестициялардың динамикасы, әдетте, экономикалық жүйенiң iшкi (эндогендi) факторларына, яғни, ұлттық табыс пен тұтынушылық сұраныстағы өзгерiстерге байланысты болады. Автономды инвестициялардың өсуiне экзогендi факторлар, ғылыми-техникалық прогресс, халықтар санының өсуi, мемлекеттің саясаты және тағы басқалары себепкер болады. Халықаралық және отандық тәжiрибеде инвестицияларды мақсатты бағытталуына байланысты келесi түрлерге бөлiп қарайды:

Информация о работе Шетел инвестициясын ынталандырудың ғылыми негіздері