Turbo Pascal тілінің негізгі элементтері

Файл аттары рұқсат етілген 8 символдан құралуы тиіс. Олар – латын  әріптері, цифрлар және !  @  #  $  %  ^ &  (  )  ‘ ~  -  _ таңбалары. Кейде файл атының алдына оның жолын (диск атауы,бума аты) көрсетуге тура келеді. Логикалық құрылғылардың стандарт атаулары:

• Con- консоль (пернетақта не дисплей экраны);

• Prn (Lrt1, Lrt2, Lrt3) – принтер;

• Aux (Com1, Com2) – коммуникациялық порт;

• Nu1- « бос» құрылғы

Мысалдар:

Assign(F1, 'inform.txt');

Assign(F2, 'c:\Data\student dat');

Assign(F3,'Prn');

 

Файлдармен жұмысты шартты түрде 3 кезеңге бөлуге болады:

1 файлды оқу не файлға жазу үшін ашу; 

2 файлдан оқу не файлға жазу; 

3  файлды жабу.

 

  

                                           27

Бұл жұмыстарды іске асырғанда әр файл типінің өз ерекшеліктері бәрін ескеру керек. Оларға жеке тоқталайық.

Turbo Pascal-да мәтіндік файлды ұзындықтары әртүрлі символдық жолдардың бірігуі деп қарастырады. Мәтіндік файл жасақталғанда әрбір жолдың (жазбаның) соңында арнайы EOLN (End Of  LiNe) белгісі (кодтары #13 және #10 болатын символдар тізбегі), ал файл соңына EOF (End Of  File) белгісі (коды #26-ға тең символ) қойылады. Мәтіндік файл жолдарын (жазбаларын) оқу бірінші жолдан бастап кезекпен жүзеге асады. Мәтіндік файлды ашу және жабу үшін келесі процедуралар қолданылады:

• Файлды оқу үшін ашу – Reset (<файл айнымалысы˃);

• Жаңа файлға жазу үшін ашу – Rewrite (<файл айнымалысы>);

• Ескі файлға жазу үшін ашу – Append (<файл айнымалысы>);

• Ашылған файлды жабу – Close (<файл айнымалысы>);

 Turbo Pascal-да файлды ашу, енгізу және шығару процедураларының орындалуы қатаң тексеріледі. Қателік табылған жағдайда, экранға хабарлама шығады да программа өз жұмысын тоқтатады. Стандартты IOResult функциясының мәні жіберілген қателіктің кодына тең (қателік болмаса – коды 0) болады. Программа орындалуын тоқтатпау үшін {$І+} және {$І-} компилятор директиваларын пайдалану керек. Программада {$І-} директикасы жазылса қателік тексерілмейді, {$І+} жазылса – тексеріледі. Мысалы: төмендегі программа үзіндісі керек файлдың дискде бар, не жоғын тексереді.

         var

              ft: text;

                   begin

             assign (ft,'c:\TP7\new1.txt');

             {$І-}

               reset (ft);

               {$І+}

               if IOResult <> then Writeln ('new1.txt файлы табылған жоқ!');

              ..........

               end.

 

Мәтіндік файлдармен жұмыс жасауға қолданылатын фунциялар мен өзге процедуралар 4.1 кестеде берілген.

 

 

 

 

 

 

 

 

                                               28

         4.1 кесте. Мәтіндік файлдар функциялары  мен процедуралары

П,Ф	Аты	Параметр типі	Нәтиже типі	Амал
П	Flush (f)	text		Буферден сыртқы файлға көшіру
Ф	SeekEof(f)	text	boolean	Файл соңының белгісі
Ф	SeekEoln(f)	text	boolean	Жол соңының белгісі
Ф	Eoln(f)	text	boolean	Жол соңының белгісі
П	SetTextBuf(f,b)	Text, buf		Енгізу, шығару буферін ашу

 

17. Пернетақтадан қалағанымызша  енгізілген символдар жолын жаңа  “Inform.txt” мәтіндік файлына жазу.

Program Prost_17;

var

      ft:text;

      s:string;  i:integer;  p:boolean;

begin

      assign (ft,‘Inform1.txt’); Rewrite(ft);

      i:=0; p:=true;

      While p do

          begin

               i:=i+1;

               Readln(s);

                is s= ‘###’ then Break;

               Writeln (ft,s);

         end;

    elose (ft);

end.

 

   Программада жолдарды файлға жазу үшін шексіз цикл пайдаланылған. Кез – келген уақытта циклдан шығу үшін ‘###’ жолын енгізу жеткілікті.

   Типті файлды ашу  және жабу, файлдан оқу, файлға  жазу үшін келесі процедуралар  қолданылады:

 

 

                                               29

• Ескі файлдан оқу және ескі файлға жазу үшін оны ашу – Reset (f);

• Жаңа файлды жасақтау және жазу үшін оны ашу – Rewrite (f);

• Ашылған файлды жабу – Close (f);

• Файлдан оқып, s айнымалысына мән беру – Read (f,s);

• s айнымалысының мәнін файлға жазу – Write (f,s);

         Типті файлдармен жұмыс жасауға қолданылатын фунциялар мен өзге процедуралар 4.2 кестеде берілген.

 

   4. кесте. Типті файлдар функциялары мен процедуралары

ПФ	Аты	Параметр типі	Нәтиже типі	Амал
Ф	Eof(f)	file	boolean	Файл соңының белгісі
Ф	IOResult		integer	Енгізу,шығару операцияларының қателік коды
Ф	FilePos(f)	file	longint	Файл сілтегіштің позициясын (компонент нөмірін) анықтайды
Ф	FileSize(f)	file	longint	Файлдың ағымдық көлемі
П	Seek(f,n)	file, longint		Файл сілтегішпен n-компонентті көрсету
П	Truncate(f)	file		Сілтегіш позициясына дейін файл көлемін азайтады
П	Erase(f)	file		Сыртқы файлды өшіреді
П	Rename(f)	file		Сыртқы файлдың атын өзгертеді
П	RmDir(s)	string		Бос буманы өшіреді
П	MkDir(s)	string		s бумасын жасақтайды
П	ChDir(s)	string		s бумасын ағымдық етеді

 

                                       

                                               30

                                    Қорытынды бөлім

 

     Курстық жобалау жұмысын жазу барысында менімен бағдарлама жазылған болатын. Курстық жобалау жұмысын жазу барысында Turbo Pascal бағдарламасымен жұмыс жасауда тәжірбиеге ие болдым. Turbo Pascal - дағы операторлармен жұмыс істеуді және қойылған мaқcaтты шешу, шарттарды жазуды, жөңдеуді, тестілеуді үйрендім.Pascal – дың стандартты операторлары көп емес, олар есте сақтауда көп қиындық келтірмейді.

   Turbo Pascal – дың ОБП тіліне ұқсас ерекшелігі – арнайы кітапханаларына көптеген қосымша процедуралар, функциялар (ішкі программалар), стандартты айнымалылар мен тұрақтылар енгізіліп қойылған. Мұндай кітапханаларды стандартты модульдер деп атайды. Олардың атаулары: System, Crt, Graph, Printer, Dos, WinDos, Overlay, Strings және тағы басқа, олардың ішінде System модуліне енгізілген айнымалылар, операторлар, процедуралар мен функциялар программаға Uses операторын енгізбей – ақ, тікелей пайдаланыла беріледі. Аталған модульдер жөнінде Turbo Pascal – дың 6.0, 7.0 нұсқаларына арналған әдебиеттерде кеңінен қарастырылған. Объект типі деректер Turbo   Pascal – да Object типі бойынша сипатталады.

 Құрылымды типтер 

Массив, жазба, жиын және файл құрылымды типтер деп аталады. Олардың айнымалылары (тұрақтылары) бірнеше компоненттен тұрады. Ал, әрбір компоненттің типі жай да, құрылымды да болуы мүмкін. Құрылымды типтерде әрбір айнымалының компьютер жадынан алынатын орны 64 Кбайттан аспауы тиіс.

   Қазіргі уақытта адам іс әрекетінің барлық салаларына компьютерлік 
Адамның компьютермен табиғи тілде тілдесуі келешектің ісі, ал 
Курстық жұмысты орындау барысында келесі жұмыстар қарастырылды: бұл

 

 

 

 

 

 

 

 

                                               31

Қолданылған әдебиеттер. 
1. Авторы: Алексеев Е. Р. "Турбо Паскаль 7.0" Идеалный учебный курс. Численные методы. Москва - 2006. 
2. Авторы: Немнюгин С. А. "Turbo Pascal" учебник. Санк-Петербург - 2002. 
3. Авторлары: Б. Бөрібаев. Б. Нақысбеков Т. Мадиярова. "Инфарматика және есептеуіш техника негіздері". Алматы – 2002.