Жалпы менджмент жүйесіндегі сапаны баскару

1970 жылдардың бірінші жартысында  Львов облысындағы кәсіпорындардың  біріккен ғылыми-өндірістік тәжірибелерінің  нәтижесінде СССР Мемстандарты мен «система» ғылыми-өндірістік бірлестікте өнімнің сапасын басқару кешенді жүйесі жасалынып, кешенді апробациядан өтті.

Кәсіпорын шығаратын өнім сапасын жоғарғы және тұрақты өсімділік деңгейін қамтамасыз ету жүйенің басты мақсаты болды. Ол үшін келесі іс-әрекеттер жүзеге асырылуы керек еді:

• өнімнің жоғары сапалы түрлерін табу мен оларды игеру
• өндіріске жаңа өнімнің уақытында жеткізілуі
• моралді ескірген өнімді өндірістен шығару
• шығарылатын өнімді жетілдіру мен модернизацияның нәтижесінде сапа көрсеткіштерінің жақсаруы

Өндірістің сапа басқару кешенді жүйелерін қолдану тәжірибесі кеңестік өндірісте өзінің көптеген кемшіліктерге ие екендігін көрсетті және бәсекегк қабілетті өнімді шығаруға мүмкіндік бермеді. Мұндай кемшіліктер қатарына келесі факторларды жатқызуға болады:

• сапаны бағалау мен стандарттаудың басты және салалық ұйымдарының басшыларының методикалық әлсіздігі
• сапаны басқару жүйесін құру мен жетілдіру мәселелерінде өнеркәсіп басшыларының пассивтілігі
• сапаны басқару жүйесін ұйымдастыруға деген формалды қатынас
• сапаны басқару әдісіне мамандарды дайындау қажеттілігінің ролін бағаламау
• сапаны басқару ісінің өнеркәсіп басшыларына емес техникалық бақылау бөліміне жүктелуі
• жоғары сапалы өнімнің шығарылуының қатаң бақыланбауы
• өнеркәсіптің материалды-техникалық, технологиялық, метрологиялық деңгейде толық жабдықталмауы.

ТМД елдерінің сапаны басқару жүйесінің ең басты кемшілігі – тұтынушыға бейімделмеуі.

Алайда, бұндай жүйе өнім сапасын басқарудың эффективті механизімін құруға мүмкіндік беретін инструмент екендігін тәжірибе көрсетті.

<h4>Қорытынды

Өкінішке орай, қазіргі кезде ТМД елдерінің тауарлары мен сервистері әлемдік рынокта бәсекеге жарамсыз болып отыр. Алайда сапаны басқару саласындағы ұлттық және шетелдік тәжірибені белсенді пайдалану жақын келешекте позитивті нәтижелер беруі әбден мүмкін.</h4>

Айтып кеткеніміздей, соңғы жылдары ТМД мемлекеттерінде конкурстық түрде Ресей Федерациясының Үкіметінің сапа саласында премиясы тағайындалып тұруда. Ресейлік премияның жобасын дайындауда екі негізгі мәселе бір уақытта шешілді:

• шетелдік премиялармен сиысуды қамтамасыз ету
• ТМД елдерінің спецификасын максималды түрде ескеру

Тағы бір есте сақталуы тиіс жәйт – ол сапаны басқаруға жүйелі түрде қарау мәселесінің өз дамуын шет мемлекеттерде тапқандығы. Рыноктық экономикасы дамыған елдерде тұтынушыны қанағаттандырып қана қоймай, сонымен қатар бәсекеге жарамды тауар өндіру мәселесі бірінші номерлі проблемаға айналғасын, сапаны қамтамасыз ету кешенді жүйеден асып түсті.

Жапония мен АҚШ өндірушілер арасындағы бәсекелестікті пайымдай отырып, оған әлемнің үздік оқу орындарында білім алып қана қоймай, жаңа көзқарастар мен идеяларға толы жас мамандардың тартылуын қамтамасыз етті. Бұндай тәжірибені біздерге неге қолданбасқа? 40-жылдары құрылған Халықаралық стандарттау ұйымы (ИСО) белгіленген сапа стандарттары мен басшылық документтерін жинақтап, тұтынушылардың талаптарын ескере отырып, ИСО Кеңесінің бекітуімен өнім сапасының жүйесіне сай келетін УКП халықаралық стандарттар сериясын жарыққа шығарды. Соның нәтижесінде түрлі мемлекеттердегі сапаны басқарудың түрлері халықаралық стандарттарға сай бір жүйеге енгізілді.  Уақыт өтсе де, сапаны басқару мәселесі өз өзектілігін жоғалтпауда. Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына енуді көздеген Қазақастан өз тауарларының сапасының Халықаралық стандарттарға сәйкес болуын қатаң қадағалауы тиіс, бұған тек кәсіпкерлер ғана емес, сондай-ақ тұтынушылар да өз үлестерін қосулары қажет.

<h4>Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Вахрушев В. Принципы японского управления.- М.: ФОБЗ, 1992.-207с.
2. Воскобойников В. Новые подходы к управлению качеством продукции.// Экономика и жизнь.- 1993.-дек.(50).- с.15.
3. Гличев А.В. Современное представление о механизме упраления качеством продукции.//Стандарты и качество.- 1995.- 3.
4. Мишин В.М. Проектирование систем качества конкурентоспособной продукции машиностроения. М.,1991.
5. Руководство по качеству./Воронежское акционерное самолетостроительное общество.- Воронеж,1993</h4>
6. Туровец О.Г., Попов В.Н. и др. Организация производства.-Воронеж,1993/-384 с.
7. Фомин В.Н. Квалиметрия. Управление качеством. Сертификация.-Ось-89-2005, 383 с.
8. Ильенкова С.Д., Ильенкова Н.Д., Ягудин С.Ю. и др. Управление качеством.- М., 1996.- 251 с.
9. Хамханова Д.Н. Основы квалиметрии. Учебное пособие.- Улан-Удэ: Изд-во ВСГТУ, 2003.-142 с.

Интернет ресурстары:

1. http://www.dist-cons.ru/modules/qualmanage/section2.html
2. http://www.bizoffice.ru/article_print.php?id=286