Қарағанды облысы

ҚЫСҚАРТЫЛҒАН  СӨЗДЕР:

1. ЖҰӨ - Жалпы ұлттық өнімі
2. ТҰ – Туристік ұйым
3. ҚР – Қазақстан Республикасы
4. ДТҰ – Дүниежүзілік туристік ұйым
5. БҰДТҰ – Біріккен ұлттар дүниежүзілік туристік ұйым
6. БҰҰ – Біріккен ұлттар ұйымы
7. ТМД – Тәуелсіз мемлекеттер достастығы
8. ХЕҰ – Халықаралық еңбек ұйымы
9. КАХА – Көлік авияциясының халықаралық ассоциациясы
10. ТААҚ – Туристік агенттердің Американдық қоғамы 
11. ТАДА – Туристік агенттердің дүниежүзілік ассоциациясы 
12. КОКП – Кеңес Одағының Комунистік партиясы
13. ОК – Орталық комитет 
14. БКҰОҚ – Бүкілодақтық кәсіподақ ұйымдарының орталық кеңесі 
15.  
16. КСРО – Кеңестік социалистік республикалар одағы 
17. ҚТҰБ – Қазақстан туристік ұйымдарының бірлестігі 
18. АҚШ – Америка Құрама Штаттары

1 Қонақ үй және  туристік кешендердегі қызмет  көрсету нарығының қалыптасуының  негіздері

1.1 Қонақ үй  индустриясының даму тарихы    

 Ең алғаш рет қонақ  үй өнеркәсібі түсінігі антика  заманында қолданыла бастаған. Антика  заманы тарихи ғасыр ретінде  белгілі. Бұл  мәдениет әлемі және қайталанбас тағдырымен және жекелігімен тарихи ортада өмір сүрген адамдар әлемі. Адамдар осыған дейін түрлі антикалық заманда өмір сүріп келген  және шығуы, әлеуметтік жағдайы, білімі, ерекшеліктері жөнінен теңдей  болған емес. Антиканың «алтын шынжыр» мұрасы ғасырлар мен халықты бір жерде тоғыстырады.      

 Еуропалық даму антикалық  негізде құрылған. Жерорта  теңізі аймағы, Таяу Шығыстағы, Атлант мұхитынан Қара теңізге дейінгі еуропа жерлері, Британиядан Италияға дейінгі кең алқаптар антикалық стилде көптеген ғасырлар бойы дамып келеді. Антикалық дәуір әлемге және адам қауымына саяси және әлеуметтік формалар  енгізді. Демократия да Ежелгі Грекияда пайда болған. Рим республикалық қатардың тәсілін берді, сонымен қатар көптеген халықтың, тілдердің, діндердің және жерлердің дамуына ықпал етті. Антика  дәуірде көптеген ғылымдардың негізі жатыр.     

 Антика  дәуіріне маңызды естеліктерді гректер мен римдіктер қалдырып кетті.    

 Ең алғаш рет қонақ  үй өнеркәсібі туралы ескі  манускриптерде – Вавилонның  патшасы Хаммурапидің кодексінде  таверналардың иелеріне билік  жөнінде әңгімелерді жеткізіп  отыруын жүктеген. Келушілердің  құрамы әртүрлі болған.     

 Кейбіреулері «қонақжайлық»  сөзі ескі француз сөзі «ospis»  - біртүрлі қабылдау деп жобаласа, енді біреулері латын сөзі  «hospitalis» дегенді яғни – қонақжайлық  дегенді білдіреді деген. Қонақжайлар  – дәл осылай антика дәуірінде  өз үйінде жанұясымен қоса  күтетін адамдарды атаған. Қонақжайлармен  шетелдік мемлекеттер қарсылықты  көмек, достық және   қорғаныс жөнінде келісім құрған.   

 «Қонақжайлық» түсінігі  адамзат өркениеті  сияқты ескі түсінік. Қонақ үйдің ең алғаш шығуы, адамдарға қызмет көрсету кәсібімен, түнгі жатар орнына тоқтау себебтерімен тікелей байланысты.     

 Қонақ үйлер әдетте  бір елмен басқа елдерге баратын  басты жолдардың бойында орналасады. Сонымен бірге жолаушыларды күтумен  қатар, қонақ үйлерде үкімет  қызметкерлерімен өкілдер жұмыс  жүргізеді. Қонақ үйлерде адамдарға  түнеу, баспана, сол жерде тамқтандырады,  аттарын ауыстырады.     

 Орта ғасырларда Еуропада  тұрақты аулалар монастырлар  кезінде соғыла бастады. Шіркеу  жолаушылары діни қызметкерлерге, әулие жерлерге саяхаттаушыларға  арнап қонақ жайлар ұйымдастыруды  міндеттеді.     

 Уақыт өте келе тегін  қонақжайлылықтан кіріс табуға  есептелінген мекемелерге айналды.  Алғашқы қонақ үйлер бастамасы  Таяу шығыста, Орталық Азияда  және Кавказияда орын ала бастады.  Шөл далалар мен таулы үстірттерде  саудагерлер тауар керуендерімен  жолаушылайды. Олар әдетте  шатырларда, кеу кездері керуен сарайларда, әр түрлі қонақжай кешендерінде, адамдардың арнайы түнеу орындарында жайғасты. Сауда  байланысының дамуына байланысты Еуропада қонақжай шаруашылығының біршама өсуіне әкеп соқтырды. Мысалы XIV – ғасырда Миланда 150 қонақ үйі орын алды. Дегенмен ол кезеңдегі қонақжай шаруашылығы ең төменгі сатыда еді. Қонақ үйлерде ешқандай жағдай болмады, санитарлық  деңгейі өте төменгі жағдайда болды. XVIII–XIX ғасырлардағы мемлекетаралық экономикалық және саяси байланыстардың өсуі, Еуропа қалаларындағы қонақ үй шаруашылығының тез дамуына ықпал етеді.     

 Қонақ үй жұмысы  үлкен табыс әкелетін маңызды  салаға айнала бастады.     

XIX ғасырдағы өндірістердің  дамуы  қонақжайлығы, туризмнің дамуымен байланысты.     

 Теңіз жағалауларында, минералды су көздері маңында  табиғаты керемет орындарда ірі  және ұсақ қонақ үйлер құрылыстары  бой көтере бастады. Олардың  уақыт өте келе техникалық  жабдықталуы, қонақтарға арналып  өте ыңғайлы жағдай жасалынып  қызмет көрсетудің әдістері және  түрлері өзгерді.    

 Экономиканың бұл облысында  компаниялар, акционерлік қоғамдар, корпорациялар және синдикаттар  пайда бола бастады.Осындай біріккен  ірі мекемелер өз еліндегі  қонақ үй  шаруашылықтарын басқара отырып, сондай – ақ басқа мемлекеттерде қонақ үй тұрғызумен айналысты.     

 Лондонда қонақ үй  синдикаты, Францияда «Қонақ үй  қожайын одағы» құрылды. Бұл  мекемелердің  жеке иегерлері нөмірлерге бағаларын белгілеп, қонақ үй қызметкерлері мен мамандар даярлап туризмнің дамуына жағдай жасады.     

1906 жылы «Халықаралық  қонақ үй иелерінің одағы»  құрылып, әр түрлі әлем елдерінің  1700 қонақ үй иегерлерін біріктірді.  

    Еуропаның  ең ірі қалаларында  қонақ үйлерді басқа бағытта пайдалану басталды. Ол жерлерде казино ойындарын өткізу, прессконфепенция өткізу қарастырылған.      

 Қонақ үй шаруашылығының  тез қарқынмен дамуы XX ғасырда  басталды. Бұған себеп автомашиналардың  сапалы және сандық бағытта  тез өсуі, әуе және темір жол  транспорты, мемлекет аралық сауданың, мәдениеттің, ғылыми – техникалық  және спорттық байланыстардың  өріс алуы болып табылады.     

 Қазіргі «Қонақжай  индустриясы» дегеніміз отельдер, мейрамханалар, барлар, курорттар,  ойын – сауық үйлері, казино, сауықтыру  кешендерін құрайды.    

XVIII – XIX ғасырда өнеркәсіп  орындары мен сауда байланыстарының  өсуімен, қалалар  саны артып, қонақ үйлер ашылды. 1818 жылы Мәскеуде жеті қонақ үй жүйесі жұмыс жасады. 1900  жылы Петербургте 325 қонақ үй ашылды. Ал 1910 жылы Ресейде 4685 қонақ үй жұмыс істей бастады. Ол қонақ үйлердің  бәрі таза коммерциялық мекемелер мен жеке адамдар меншігіне қарасты еді.     

 Октябрь  ревалюциясынан кейін, Кеңес үкіметінің декретімен, барлық қонақ үйлер ұлттандырылып, қонақ үй шаруашылығы түбегейлі қайта құруға ұшырады. 1940 жылы 669 қалада қонақ үй тұрғызылды. Ал Ұлы Отан соғысы кезеңінде барлық халық  шаруашылығына, соның ішінде қонақ үй  шаруашылығына үлкен  зиян келтірілді. Соғыс жылдарынан кейін қайта қалпына келтіру жұмыстары  мен жаңа қонақ үй жұмыстарының құрылыстары, қайта жабдықтау басталды.     

1960 жылдарға таяу Кеңес  Одағының  1364 қаласында, қонақтарға 1476 қонақ үйде қызмет көрсетті.     

 Алдағы уақытта елдегі  қонақ үй базасының материалдық  және техникалық өсуін келесі  факторлар анықтайды:

• Қалалардың дамуы және жаңа қалалардың пайда болуы
• өнеркәсіптің өсуі
• ғылымның және мәдениеттің өсуі
• өнердің өсуі
• адамдардың материалдық жағдайының өсуі және т.с.с.

      Бұл факторлар ішкі туризмнің дамуына іс – сапарға және демалысқа  шығатындардың  санының артуының алғышарттары еді. 1980 жылы Мәскеу Олимпиадасының қарсаңында, КСРО – да барлық сыйымдылық орны 700 мың орын алатын 7000 қонақ үй орын алды. Көптеген ірі өте жайлы қонақ үйлер салынды. Ресейдегі өте үлкен қонақ үйдің бірі, 10 мың орындық қонақ үй комплексі «Измайлово» қонақ үйі болып саналады.     

 Өкінішке орай еліміздегі 1990 жылдардағы экономикалық және  саяси жағдайға байланысты қонақ  үй қызметіне  деген сұраныс құлдрап кетті. 1990 жылдың аяғында Ресей Федерациясы мемлекеттік комитетінің берілген статистикалық  мәліметтері бойынша, Ресей жалпы орын саны 390931 болатын 5043 қонақ үй типіндегі мекемелерді игерген.    

 Барлығы ресейде қонақ  үйлердің 60% - ы қалалық жерлерде,  ал 34 % - ы ауылдық жерлерде табылады. Көлемі жағынан қонақ үйдің нөмірлік қоры ең үлкендері Мәскеу мен Санкт – Петербург қалаларында орналасқан. Ресейдің астанасына арнап Мәскеу үкіметі «Мәскеудегі халықаралық туризмнің 2005 жылға дейінгі даму концепциясы» атты бағдарламада, қонақ үйлерді қайта жабдықтау және 30 мың қонақ үй орнына арналған жаңа құрылыс  жоспарлаған. Үкімет қолдауымен сыртқы және ішкі туризмді дамыту бағыттары алға қойылған.     

 Мемлекеттердің экономикалық  дамуы үшін туризмнің рөлі  өте жоғары. Туризм XXғ. аяғымен  ХХIғ. басында толығымен халықарлық  деңгейде болды. Мұндай болуына  2 фактор әсер етті. Біріншіден, үлкен  пайда алу мақсатында, кірісін  жоғарлату үшін туристік кәсіпорындар, фирмалар саяхаттау географиясын  әлем бойынша кеңейтуде. Екіншіден,  рентабельді болу үшін туризм  халықаралық деңгейде инвестициялану  ерек. Қазіргі таңда туризмнің  дамуы тұрақты. Жылына туристер  саны орта есеппен 4% өсуде.  Соңғы кездерде туризмнің интенсивті  өсуі мына региондарда байқалады:  Африка, Таяу Шығыс,Шығыс Азия, және Тынық мұхит регионы. Туризмнің бұлай даму тенденциясы халықаралық бәсекелестікке жағдай туғызып отыр, яғни жылдан жылға қызмет сапсы жоғары курорттар пайда болуда. Ал, бұрынғы туристік региондар жаңа қызмет түрлерін ұсынуда, жаңа жоспарлар құруда. Осылайша жаңа курорттар, қызмет көрсетудің жаңа түрлері пайда болуда. Туристік ағымды өзіне көптеп тарту үшін, туристік региондарда туристердің жақсы демалуына барлық жағдай жасалуда. Туристік өнімді өткізу үшін, осы өнім туралы ақпараттың клиентке оңай жетуі тиіс, яғни бұқаралық ақпарат көздері арқылы немесе демалыс орындарында болу керек.     

 Көп елдерде халықтың  табысы туристік қызмет саласына  жұмсалады. Шығу және ішкі туризм  сферасында қонақүй шаруашылығы  туристерге толық комплексті  қызмет түрін ұсынады. Қонақ  үй шаруашылығы Қазақстанда даму  преспективасын анықтайтын негізгі  фактор болып табылады.     

 Туристік қызмет, оның  ішіндегі қонақүй қызметі әлеуметтік-мәдени  қызмет түріне жатады. Туристік  қызметтер қазіргі таңғы қонақжайлылық  принципіне негізделіп құрылады, яғни Қазақстанда туризмді дамытуда  қызмет көрсету саласының рөлі  жоғарлайды. Туристік қонақүй сервисіне,  кадрларды дайындау жүйесіне  арнайы жаңа бағыттағы мәселелер  қойылады.     

 Орналастыру – туризмнің  ең негізгі элементі. Қонақүй  өндірісі-қонақжайлылық жүйесінің  негізі болып табылады. Орналасу  жүйесі немесе құралы- бұл әртүрлі  сервис деңгейін ұсынатын, уақытша  клиенттерді қабылдайтын, түнеуге  орын беретін әр түрлі типтегі  ғимараттар. Қазіргі таңда қонақжайлылық  инфроқұрылымы регионның және  туристік орталықтың қарқынды  даму үстіндегі қуатты жуйесі  және туризм экономикасында маңызды  құралы. Қонақжайлылық инфроқұрылымын  әртүрлі ұжымдық және жеке  орналасу орындары құрайды: отелдер,  қонақүй, мотель, жастарға арналған  жатақханалар,апартаменттер,туристік  приюттар және жеке секторлар.      

 Республиканың көрікті,  көрсетуге болатын маңызды объектілері  мемлекеттің оңтүстігінде орналасқан. Олар Қазақстанның алғашқы қалалары: Түркістан, Отрар, Баба-ата, Испиджап (Сайрам), Тараз, Мерке; Талхиз(Талғар), Қойлық(Талдықорған).     

 Алдағы уақытта қонақ  үй бизнесінің  дамуы туризмнің дамуымен  тікелей байланысты.     

 Ендігі кезекте Қазақстанның  қонақ үйлеріне тоқтала кетсек. Оңтүстік астана қонақ үй индустриясының  басты орталығы болып саналады. Бүгінгі күнде республикада 195 қонақ  үй жүмыс істейді. Соның 36-сы  Алматы қаласында орналасқан. 1990 жылдан бастап Қазақстанның қонақ  үй рыногында инвестициялық ағын  болды деуге болады. Осы жылдары  10 аса отелдер салынды. Көбісі  бірлескен кәсіпорындар болып  есептеледі және де әртүрлі  халықаралық қонақ үйлер тізбектеріне  кіреді. Кейіннен 1990 жылдардың ортасында  халықаралық стандарттарға жауап  беретін бір қатар отелдер  пайда болды. Олардың инвесторлары  болып отандық бизнесмендер шықты.     

 Қонақ    үй      индустриясына    инвестицияның      келуіне    байланысты, банкротқа ұшыраған конақ үйлер саны да өсті, яғни рынок сұранысындағы дәрежеге сай қолайлы. Мысалы: оған «Премьер Медеу» отелін жатқызамыз.                   Ежелгі Медеу шатқалы демалу жүмыс орнына  қолайлы.   Осының   бәрі   Алматы   орталығынан 15 минуттьқ  жерде.   «Медеу» мүз айдынының жанында «Қазақ ауылы» мейманханасы (Отырар комплексі) орналасқан. Қазақстанда отель бағасы бойынша және қызметтері бойынша әр түрлілігімен көзге түседі. Бір тәулікке 3 доллар, бұнымен көбінесе дүние жүзінің волонтерлері қолданады.