Үстеме шығындарды есептеу және оларды бөлуді жетілдіру

МАЗМҰНЫ

 

Кіріспе ...............................................................................................................3

 

ТАРАУ І.НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА  ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНДІРІС ОРНЫНЫҢ БӘСЕКЕЛЕСТІГІ…...................................................................5

 

1.1. Өндіріс ерекшеліктері және олардың шығындар есебін ұйымдастыруға тигізетін әсерлері .................................................................................................5

1.2. Өзіндік құнның экономикалық мәні және оны үнемдеу

 жолдары .............................................................................................................10

1.3.Экономикалық элементтер бойынша өндірістік шығындар және олардың есеп саясатындағы көрінісі ...............................................................................13

 

ТАРАУ ІІ. ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАР ЕСЕБІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ.......................................................................................................17

2.1.  Материалдық шығындар есебі ..................................................................17

2.2. Еңбек ақы шығындарының есебі ...............................................................22

2.3. Үстеме шығындарды есептеу және оларды бөлуді жетілдіру ................27

 

ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................................................32

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ............................................34

                              

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

КІРІСПЕ

                                              

    Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Автокөлік жолдары – Қазақстан Республикасының жалпы транспорт жүйесінің маңызды саласы бола отырып, олардың даму деңгейі мен техникалық жағдайы жалпы мемлекеттің, сондай-ақ жеке аймақтардың экономикалық және әлеуметтік дамуына ерекше ықпал етеді. Автокөлік жолдары тауарлар мен өнімдер, жүктер мен жолаушылар тасымалдарын жүзеге асыратын негізгі қатынас құралы болып есептеледі.

    Қазақстан  Республикасында саяси – экономикалық  және әлеуметтік қатынастардың тұрақтану жағдайында пайдаланудағы жолдарды қалыпты жағдайда күтіп – ұстау маңызды мәселелердің бірі болып саналады. Автокөлік тасымалдарының қарқынды дамуы автокөлік жолдарының жай – күйіне және олар көрсететін қызметтердің сапасына қатаң талаптар қойып отыр. Соған байланысты Қазақстан Республикасының Үкіметі 2009 жылдың 29 мамырында «Қазақстан Республикасының автожол саласын дамытудың 2009-2008 жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» қаулы қабылдады [1]. Осы қаулының негізінде «Қазақстан Республикасының автожол саласын дамытудың 2009-2005 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» қабылданды [2].

    Қазақстан  Республикасы территориясының көлемі  жағынан әлемде тоғызыншы орынды  алады, ал тұрғындарының саны тек 15 млн-нан сәл артып түседі. Осы тұрғыдан алғанда транспорттық – коммуникациялық кешеннің маңызы ел экономикасы мен оның мемлекеттік тұтастығы үшін алатын орны өте жоғары.

    Қазіргі уақытта  өнеркәсіп пен ауылшаруашылығының, өңдеуші орындардың тұрақты дамуы,  транзиттік қатынастардың өрістеуі, коммуникациялар мен ақпараттың ғаламдық жүйелері, халықаралық экономикалық және қаржылық ұйымдар мен корпарациялардың іс – қимылдары, жүк және жолаушы тасымалдар көлемінің өсуі, сондай-ақ барлық елді – мекендер, аудандар мен облыстар арасында тұрақты автомобиль қатынастарын қамтамасыз етудің қажеттілігі республикада автомобиль жолдары желісін дамытудың маңыздылығын айқындата түседі.

    Халықаралық  ынтамақтастықты кеңейту, кірігу процестерін тереңдету және халықаралық сауда көлемін ұлғайту мемлекетаралық экономикалық және мәдени байланыстарды қамтамасыз етуге қатысты транзиттік жүк және жолаушылар ағындарын кедергісіз өткізуге қолайлы жағдайларды талап етеді. Транзиттік тасымалдардың өсуі ұлттық көлік жүйелерінің тасу мүмкіндіктерінің резервтерінің пайдалану тиімділігін арттырады, олардың ұдайы өндірісі мен жетілдіруін ынталандырады. Транзиттік тасымалдардың өсуінің нәтижесі бюджеттік түсімдердің, көлік ұйымдары кірістерінің ұлғаюы мен олардың тиімді дамуына ықпал ете алады [2].

    Қазақстан  Республикасы тәуелсіздік алғаннан кейін мемлекетіміздің көп салалы секторлары, соның ішінде орта және кіші бизнес, мұнай және газ өнеркәсібі, құрылыс кешендері экономиканың тұрақтануына елеулі әсер етіп отыр.

    Осы салалардың  ішінде жалпы пайдаланудағы автокөлік  жолдарының маңыздылығы олардың техникалық жай – күйі мен көрсететін қызметтерінің сапасы халықаралық стандарттардың талаптарына жауап берген жағдайда ерекше орын алады. Сондықтан да, қазіргі таңда жол шаруашылығының тұрақты дамуына және автомобиль жолдарының тиімді пайдалануына саладағы өндіріс шығындары есебі мен аудиттің дұрыс ұйымдастырылуы маңызды әсер етеді. Яғни, саладағы дұрыс ұйымдастырылған бухгалтерлік есеп арқылы материалдық ресурстар мен ақшалай қаражаттарды үнемді пайдалануға, жолдарды салу және жөндеу жұмыстарының өзіндік құндарын төмендетуге, сонымен қатар өндіріс тиімділігін арттыруға мүмкіндік болады.

     Зерттеу жұмысының мақсаты мен  міндеттері. Курстық жұмыстың негізгі мақсаты нарықтық қатынастар жағдайында жолдарды салу мен жөндеу жұмыстары бойынша өндіріс шығындарының қалыптасуының теориялық ерекшеліктерін, олардың есебін жүргізу әдістерін, сонымен бірге өндіріс шығындарына талдау жүргізуді ұйымдастыруды жетілдіру болып табылады.

     Осы мақсаттарға  қол жеткізу үшін зерттеу барысында  мына төмендегідей міндеттер алға қойылды:

• Жол шаруашылығының технологиялық және салалық ерекшеліктеріне байланысты өндіріс шығындарының баптары мен элементтеріне қарай жіктелуін жетілдіру бойынша ұсыныстар беру;
• Нарықтық қатынастар жағдайында өндірістік шығындар есебін ұйымдастыру мен саладағы қызметтің өзіндік құндарын төмендету жолдарын жетілдіру мәселелеріне байланысты ұсыныстар жасау;
• Автокөлік жолдарын салу және жөндеу жұмыстары бойынша материалдық, еңбек ақы және техника пайдалануға байланысты шығындар есебі мен үстеме шығындарды есептеу және бөлуді жетілдіру мәселелері бойынша ұсыныстар беру:
• Жолдарды салу мен жөндеу жұмыстарына жұмсалған өндірістік шығындарға талдау жүргізіп, тиімді жолдарын ұсыну;
• Орындалған жол құрылысы мен жөндеу жұмыстарына және оларға жұмсалған шығындар бойынша сыртқы және ішкі аудитті ұйымдастырудың ұтымды әдістемелерін ұсыну.

    Жұмыстың көлемі  мен құрылымы. Курстық жұмыс кіріспеден, үш негізгі бөлімнен, қортындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшадан тұрады.

 

 

 

 

 

 

ТАРАУ І.НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА  ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ӨНДІРІС ОРНЫНЫҢ БӘСЕКЕЛЕСТІГІ

1.1 Өндіріс ерекшеліктері және олардың шығындар есебін ұйымдастыруға тигізетін әсерлері

 

     Автокөлік жолдары – Қазақстанның көлік коммуникация кешенінің   маңызды элементтерінің бірі бола отырып, оның тиімді қызмет істеуі мен ұдайы дамуы ел экономикасының тұрақтануына, халықтың тұрмыс жағдайы деңгейінің көтерілуіне зор ықпалын тигізеді. Автокөлік жолдары тауарлар, құрылыс және агроөнеркәсіп өнімдері мен жүктерін, сондай-ақ жолаушылар тасымалдарын жүзеге асыратын бірден-бір қатынас құралы болып есептеледі. Нарықтық жағдайда жолдар арқылы жүк тасуды жеделдету және жүйелеу қоғамдық маңызды мәселе болып саналады, сондықтан өнім өндірушілер мен жүк жөнелтушілер жақын қашықтыққа ғана емес, сондай-ақ алыс қашықтыққа да тасымал жасауға бейімделуде.

    Қазақстанның  Еуроазия құрлығының орталығында  орналасуы халықаралық бағыттар қалыптастыратын көлік магистральдарын пайдалану үшін қолайлы жағдайлар жасап, сонымен қатар мемлекетаралық экономикалық байланыстардың кеңеюі мен елдер арасында сауда ағындарының серпінді дамуына ықпал етіп отыр. Осыған байланысты ішкі және транзиттік автокөлік тасымалдарының қарқынды дамуы автокөлік жолдарының техникалық жай-күйіне және осы ретте көрсетілетін қызметтер сапасына қоятын талаптары да жоғары болады.

    Қазіргі жағдайда  республиканың өндіргіш күштері  мен автокөлік паркінің дамуы  автомобиль жолдары желісін дамытудың  қажеттілігін айқындайды. Мұндай  дамудың объективтік алғышарттары  ретінде мыналар саналады:

    1) өнеркәсіп пен ауылшаруашылығының, өңдеуші орындардың дамып, өсуі

        және жалпы ұлттық өнімнің  өсуі;

    2) жүк және  жолаушы тасымалдары көлемінің  өсуі;

    3) транзиттік қатынастарды өрістетудің ықтимал мүмкіндіктері;

    4) барлық ауылдық  елді – мекендер, аудандар мен обылыстар арасында

        тұрақты автомобиль қатынастарын  қамтамасыз етудің қажеттігі.

    Тұтас алғанда  жол мәселесінің күнделігі мен  сан қырлылығы автожол саласында  республикадағы экономикалық және  әлеуметтік қатынастардың барысында  жол факторының объективті әсерін есепке алуға негізделіп ойластырылған саясаттың қажеттілігін дәлелдейді, әрі автокөлік жолдарын дамыту мәселесін шешуде жүйелі көзқарас пен бағдарламалық әдістерді пайдалану керектігін талап етеді [6].

    Еліміздегі  экономикалық қатынастардың қарқынды даму барысында автокөлік жолдарының рөлін арттыру үшін, алдыменен олардың техникалық жағдайларын жақсартумен, олардың қызмет көрсету мерзімін арттыру мақсатында мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асырумен қатар, жалпы автомобиль жолдары саласын реттейтін заңнамаларды жетілдіре отырып, олардың орындалуын мемлекет тарапынан қатаң бақылауға алып, ауқымды инвестицияларды тарту жолдарын қарастыру қажет.

    Елімізде автомобиль  жолдарын салу және оларға  жөндеу жұмыстарын өткізу жоғары  шығындарды қажет ететін күрделі сала, мысалы: Қазақстанның табиғи – климаттық жағдайына байланысты бір шақырым жолдың құрылысына шамамен – 200 мың, күрделі жөндеуге – 100 мың, ағымдағы жөндеуге – 20 мың АҚШ доллары жұмсалады. Осыған байланысты Қазақстанның автомобиль жолдарын қайта қалпына келтіру ауқымды инвестицияларды тартуды қажет етеді [23,26].

    Транспорттық  инфрақұрылымды дамыту мақсатында  Қазақстан Республикасының Үкіметі 2009 жылдың 29 мамырында «Қазақстан Республикасының автожол саласын дамытудың 2009-2008 жылдарға арналған тұжырымдамасы туралы» № 726 қаулы қабылдады. Осы қаулының негізінде «Қазақстан Республикасының автожол саласын дамытудың 2009-2005 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» (№730 28.11.2009) қабылданып, қызмет істеп келеді. Бұл бағдарламада көзделген негізгі міндеттер төмендегідей:

• автомобиль жолдарының жай-күйін жақсарту жөніндегі іс-шараларды

мақсатты қаржыландырумен  қамтамасыз ету;

• пайдаланудағы автокөлік желілерін сақтау және дамыту, олардың жай-

күйін жақсарту және негізгі транзиттік автомобиль жолдарын халықаралық стандарттардың техникалық талаптарына сәйкес келтіру;

• Қазақстанның автомобиль жолдары бойынша отандық және шетелдік

тасымалдаушылар үшін неғұрлым тиімді және қауіпсіз жағдайларды қамтамасыз ету;

• пайдаланудағы автомобиль жолдарын дамытуды жандандыру, сондай-

ақ Қазақстанның әлемдік  сауда нарықтарына шығу жағдайын көтеруге мүмкіндік беретін балама жобаларды іске қосу;

• транзиттік бағыттардағы автожол инфрақұрылымын дамытуды

     қамтамасыз  ету үшін отандық және шетелдік инвестицияларды тарту;

• автожол саласының нормативтік құқықтық базасын жетілдіру.

    Қазақстанның  географиялық жағдайы Еуроазияның орталық бөлігінде Ұлы Жібек жолының маңызды қиылысында орналасуы – мемлекеттің негізгі байлықтарының бірі болып саналады. Біздің еліміз жаңа халықаралық бағыттардың қалыптасуына әсер етуші мемлекеттердің бірі болғандықтан, республикада тарихи қалыптасқан Жібек Жолы бағыты бойынша транзиттік көлік қатынастарын қалыптастыру Қазақстанның маңызды стратегиялық мәселелерінің шешілуіне зор ықпалын тигізіп келеді. Оған біріншіден, республиканың ішкі құрылықтық мемлекет ретінде теңіз портына шығуы, екіншіден, Ресей, Еуропа, Қытай, Жапония, Кавказ, Иран, Түркия, Оңтүстік шығыс және Орта азия елдері арқылы транзиттік бағыттардың қалыптасуы жатады. Сонымен қатар, Ұлы Жібек жолы сауда және мәдени қатынастардың негізгі магистралы бола отырып, Шығыс пен Батыс өркениетінің дамуында маңызды орын алады. Осы жол ғылым мен техниканың, ұлтаралық және аймақаралық қатынастардың дамуы мен мәдени құндылықтардың алмасуын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.

    ЮНЕСКО-ның «Жібек жолын кешенді зерттеу – келісім жолы» деп аталатын аса ауқымды жобасына орай 2008 жылы «Жібек жолының тарихи орталықтарын қайта өркендету, түркі тілдес мемлекеттердің мәдени мұрасын сақтау және сабақтастыра дамыту, туризм инфрақұрылымын жасау» бағдарламасы қабылданды [28]. Бағдарламаның басты мақсаты болып – Жібек жолының Қазақстандағы бөлігінде жалпы ұлттық, әлеуметтік – экономикалық және халықаралық рөлін көтеру мен оны қайта жаңғырту саналады.

    Нарықтық қатынастарды  тұрақтандырумен қатар, Қазақстан  Республикасы халықаралық, экономикалық - әлеуметтік байланыстарды дамытуға  өте үлкен мән беріп отыр. Республикалық  және халықаралық транспорттық  бағыттар экономикалық қатынастарды дамытудың бірден-бір жолы бола отырып экономиканың маңызды секторларын, яғни табиғи ресурстардың экспортын, тұтыну тауарлары мен азық-түліктер импортының қозғалысын қамтамасыз етеді.