Геосфералардың геологиялық рөлі мен экологиялық қызметтері

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі  
Т.Рысқұлов атындағы Жаңа Экономикалық Университеті  
      « Табиғатты пайдалану экономикасы » кафедрасы

 

   Орындаған : Қолдаңбалы ғылым мектебі, экология мамандығы бойынша 342 топ студенті  Бектұрар Марал

Тексерген: аға оқыт. Мухажанова Н.А.

 

       Тақырыбы : Геосфералардың геологиялық рөлі мен экологиялық қызметтері

Жоспар 
       Кіріспе 
1. Халық саны өсуінің әсері 
2. Табиғи ресурстарды тұтынудың өсуінің әсері 
3. Ғылыми – техникалық революцияның қоршаған ортаға тигізетін әсері 
4. Жылу энергетикасының кері әсері 
     Қортынды 
    

                        Кіріспе

Кез-келген мемлекеттің даму деңгейін анықтауда сол мемлекеттің табиғи байлықтары, жер асты ресурстары, ауылшаруашылығына жарамды жер алқабының көлемі сияқты негізгі экономикалық көрсеткіштерімен қатар халқының саны мен өндірістік қабілеті, білім деңгейі мен денсаулығы да есепке алынады. Германия, Жапония, Корея сияқты дамыған мемлекеттерге қарағанымызда адам ресурстарының табиғат ресурстарынан маңыздырақ екені аңғарылады.  
 

Жер шары халқы алғашында өте баяу өскен. Мұны адамның табиғат апаттарына тәуелділігімен , жиі болған соғыстармен және жұқпалы аурулардың кең таралуымен түсіндіруге болады. Мысалы, XIV ғасырда Еуропаны жайлаған оба дертінен халықтың шамамен 20%-ға жуығы қырылған. Өндірістің жетілуі, адамдардың тұрмыс жағдайының жақсаруы және медицинаның алға басуы нәтижесінде дүниежүзі халқы жылдам қарқынмен өсе бастады. Әсіресе XX ғасырда халық санының айрықша жылдам артуы байқалды. Мысалы, 1930 жылы Жер шары халқы 2 млрд адам болса, 1962 жылы — 3 млрд, 1976 жылы — 4 млрд, 1987 жылы — 5 млрд, ал 1999 жылы 6 млрд адамға жетті. Халық санының мұндай күрт өсуі демографиялық жарылыс деп аталады.

Демография (грекше демос — халық) — белгілі бір халықтың, ұлттың, ұлыстың, этникалық топтың санын, құрамы мен құрылымын, аумаққа бөлінуін, өсу не кему динамикасын қоғамдық-тарихи жағдайлармен байланыстырып зерттейтін әлеуметтік ғылым саласы.

Демография адам популяциясын оның көлемі мен құрылымына сәйкес, яғни жынысы, жасы, отбасылық жағдайы және этникалық шығу тегі бойынша, сондай-ақ, осы популяцияның туу, өлу және миграция коэффициенттеріндегі өзгеруі тұрғысынан статистикалық зерттеу.

Демографиядағы ең басты мәселе – халықтың ұдайы өзгеруін, өсу мөлшерін, дамуын анықтау.

 

1. Өлiм мен туылу күрт төмендейдi бiрақ өлiм коэффициентiнің төмендеуi туу коэффициентiнiң төмендеуiнен алда болады. Сондықтан, халықтың өсiмi артады. Мұндай жағдай көптеген дамушы елдерде қалытасып отыр, ал дамыған елдер бұл кезеңнен XX ғасырдың ортасында өтiп кеттi.

 

2. Өлім минимумға жетедi де, одан төмендемейдi, бiрақ туылу төмендей бередi. Сондықтан, халық өсімі баяулайды.

 

3. Халықтың қартаюына байланысты өлім коэффициентi артады, сонымен қатар туылудың төмендеуi баяулайды. Үшiнші сатының соңына қарай туу коэффициентi халықтың жай көбеюiнiң деңгейiне жақындайды, ал өлiм коэффициентi бұл деңгейден төмен болып қалады, себебi халықтың жастық құрамы әлi де тұрақты емес. Экономикалық жағынан дамыған елдер өтпелi кезеңнiң осы сатысына жақын.

 

4. Өлiм коэффициентi арта отырып, туу коэффициентіне жақындайды да, демографиялық тұрақтану аяқталады.

 

                        Халық санының өзгеру сипатына қарай 4 сатыға бөледі:

Қазақстан халқы 2009 жылғы санақ бойынша 16 млн 403 мың адамға жетті.

Қазақстан халқының саны бойынша орташа мемлекеттер қатарына жатады. Халық саны жөніндегі толық мәліметтерді халық санағы береді. Мемлекет оны белгілі бір уақыт аралығында жүргізіп отырады (біздің елімізде 10 жыл сайын). Әр санақ аралықтарында қорытынды есеп беріліп отырады. Алғашқы жалпы халық санағы 1897 жылы, ал соңғы ҚР Ұлттық санағы 2009 жылы 25 ақпаннан 6 наурыз аралығында өтті. Бұл уақыттың ішінде Қазақстан халқы 4 есе өсті.Бірақ оның динамикасы біркелкі болған жоқ, жылдам есу айтарлықтай төмендеумен алмасып келіп отырды.

 

Санақтар өткізілген жылдар бойынша халық саны

    

 

2009 ж. халық санағы бойынша халықтың жас-жыныстық пирамидасы, адам

 

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPointЕрлер

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

0-4

5-9

10-14

15-19

20-24

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65-69

70+

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPointӘйелдер

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

Презентация PowerPoint

0-4

5-9

10-14

15-19

20-24

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65-69

70+

Ерлер

Әйелдер

0-4

5-9

10-14

15-19

20-24

25-29

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65-69

70+

жас тобы,жас

 

     Санақаралық кезеңдегі халықтың жас-жыныстық құрылымының өзгерісі  
(1999-2009 жж.)

• 0-4 жас,15-59 жас (35-39 жас тобынан басқа) пен 65 және одан үлкен жастағы адамдар санының өсімі байқалды.
• Халықтың келесі жас топтарында кему байқалды: 5-9, 10-14, 35-39 және 60-64.
• 0-19 жас тобында ерлерді 1000 әйелге шаққанда ерлердің үлесі басымдылық көрсетсе, 20-24 жас - 65 жас және одан үлкен жас топтарында әйелдер санының басымдылығы байқалады.

Адамдар өздерінің материалдық, рухани, рекреациялық, т.б. қажеттіліктерін табиғатттан алады. Алғаш табиғат ресурстарын өңдеусіз немесе қарапайым өңдеп тұтынған болса, қазір күрделі өңдеулерден өткізіп тұтынады. Нарық қатынастары кезінде табиғат ресурстарға кәдімгі тауарға айналды. Қоғамның өндірістік дамуына байланысты табиғат пайдалану, яғни табиғатқа әсерлер орасан қарқынмен артып, табиғатты өзгертуші күшке айналды.

Табиғат ресурстары – адамдар пайдаланатын немесе пайдалануы мүмкін табиғи заттар мен күштер.

Табиғат ресурстары

 

Сарқылмайтын

 

Сарқылатын

 

Күннің қуаты, теңіз тол-қыны, толысуы және қайтуы қуаты, желдің қуаты, жер қойнауының қуаты, атмосфера ауасы, мұхит сулары

 

Қалпына келеді

 

Қалпына келмейді

 

Өсімдіктер мен жануарлар дү-ниесі, то-пырақ құнарлығы

 

Пайдалы қазбалар, жер ауданы

(тіршілік ортасы ретінде)

 

Табиғи ресурстарды тұтыну көлемін азайту қажет, себебі, ертелі-кеш оның қоры таусылып қалуы мүмкін. Бар күшімізді Жаһандық жылыну көлемін азайтуға жұмсайық. Ол үшін атмосфераға зиянды қалдықтар тастауды доғару керек.

«Сонымен қатар баршаңызды энергия мен су ресурстарын тиімді тұтынуға шақырамын».

«Жер шарының 70%-ын су алып жатыр. Алайда ауызсудың көлемі шектеулі. Себебі, айналаны қоршаған сулардың 97%-ы теңіздер мен мұхиттарға тиесілі. Қалған 3%-ы мұздықтардың құрамында немесе жеті қабат жер астында жатыр.

Ғылыми-техникалық революция дегеніміз — белгілі бір уақыт аралығында дамудың жаңа сатысына көтерілуге себепші болған сапалық өзгерістердің жедел қарқынмен жүруі.

XX ғасырдың екінші жартысында ғылыми-техникалық үрдіс аса жедел қарқынмен дамып, дүниежүзінің көптеген елдері мен шаруашылық салаларын қамтыды. Ғалымдар ғылыми тeхникалық революция (FTP) деп атаған бұл құбылыс қысқа уақыт аралығында қоғамның өндіргіш күштерін сапалық жағынан түбегешті өзгерткен "секіріс" ретінде бағаланды.

 

 

1952 г-

США-IBM

CCCР-БСМ

 

1999 г -

РС-500 млн.

• Ғылыми-техникалық революцияның басты белгілері

 

 

 

 

1. Әмбебаптылығы, ауқымдылығы

2. Ғылыми –техникалық өзгерістердің жеделдеуі

3. Ғылымға негізделген өңдірістің дамуы  

   4. Әскери – техникалық революция

 Ғылыми-техникалық революцияның құрамдас бөліктері 

 

Ғылым мен техника

 

Техника мен технология

 

Өндіріс

 

Басқару

Дүниежүзі аймақтары мен елдерінде ғылыми-техникалық революция дамуы түрліше деңгейде өтуде.

 

1-ші деңгей

 

(60-70 жж.)

 

2-ші деңгей

 

(70-90 жж.)

Жоғары дамыған елдерде XX ғасырдың 80—90-жылдарынан бастап, ҒТР-дың дәстүрлі үлгісінен басқа қазіргі заманғы тармағы дүниеге келді. Дәстүрлі FTP өндіріс пен адамзаттың жаңа тауарларға, технологиялар мен қызмет түрлеріне деген сұранысын қамтамасыз етеді. Жаңа үлгінің басты мақсаты — дәстүрлі FTP-дың адамның өмір сүру ортасы мен денсаулығына тигізетін кері әсерінің орнын толтыру немесе жою болып табылады. Дүниежүзіндегі көптеген елдерде ҒТР дәстүрлі сипат алған.

• ғылымның өндіргіш күшке айналып, қоғамдық еңбек бөлінісінің жаңа сатыға өтуімен;

• өндіріс құралдары мен шаруашылық қарым-қатынастар субъектісінің сапалы өзгеріске ұшырап, өнімге жұмсалатын материал, капитал мен еңбек шығынының көрсеткіші кеми түсуімен;

• жаңа энергия көздерінің табылып, сипаты алдын ала белгіленген жасанды материалдарды қаделеуімен;

• өндірісті ғылыми ұйымдастырудың, бақылаудың және басқарудың зәру құралы ретінде ақпараттық қызметтің мән-маңызы артып, ғылым салаларының өзара байланысының, күрделі проблемаларды кешенді зерттеу қарқынының, гуманитарлық ғылымдар рөлінің өсуімен;

• әлеум. прогрестің мейлінше қарқындап, күллі адамзат іс-әрекеттерінің ынтымақтастыққа ойысуымен, «ғаламдық проблемалар» деп аталатын мәселелердің пайда болуымен ерекшеленеді. 

 

Ғылыми-техникалық революцияның қазіргі кезеңі :

 

Оның пісіп-жетілуінде 19 ғ-дың соңы мен 20 ғ-дың басындағы жаратылыстанудағы жетістіктер шешуші рөл атқарды. «Жаратылыстанудағы революциялар» дүмпуі электронның, радийдің, химиялық элементтер түзілуінің ашылуына, салыстырмалылық теориясы мен кванттық ілімнің негізделуіне орай жүзеге асып, ғылымның микроәлем мен үлкен жылдамдықтар саласына дендей енуімен ерекшеленді.

• Ғылыми-техникалық революцияның  негізгі алғышартты

• ғылыми-техникалық

• әлеуметтік сипаттағы

Өндірісті автоматтандыру еңбек ресурстары жетіспейтін шалғай аудандарда ірі кәсіпорындарды орналастыруға, ал көлік саласында болған "техникалық революция" аумақтық алшақтықты жоюға мүмкіндік береді. Қазіргі кезде өндірістің кейбір салаларын орналастыруда оның ғылым орталықтарына алыс-жақындығы да әсер етеді.

FTP жетістіктерін пайдалану шағын және орташа кәсіпорындардың ел аумағында мүмкіндігінше шашырап орналасуына, яғни олардың қоршаған ортаға кері әсерін неғұрлым азайтуға мүмкіндік береді. Өндірісті орналастыруда экологиялық фактордың  маңызы артуда. 
 Сонымен, ғылыми-техникалық революция біртұтас жүйеге айналған қазіргі заманғы дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымын жан-жақты ықпал етеді. Соның нәтижесінде кейбір дәстүрлі салалардың дамуы бәсеңдеп, керісінше ғылымға негізделген жоғары технологиялық салалардың маңызы, артуда.