Метрология бойынша сәйкестікті растауға өнімді сынау әдістемесін әзірлеу

Мазмұны

 

Кіріспе

 

1 Метрология бойынша сәйкестікті растауға өнімді сынау әдістемесін әзірлеу..........................................................................................................

1. Метрологиялық қамтамасыз ету..............................................
2. Өндірісті метрологиялық қамтамасыз ету міндеттері..............
3. Метрологиялық қызметтің негізгі функциялары..................
2. Өнімнің сәйкестігін растау................................................................
1. Сәйкестікті растау қызметі......................................................
2. Метрология және сәйкестікті растау жұмыстарын жүргізуде негізге алынатын техникалық заңнамалар ...............................................
3. Өнімді  сертификаттау арқылы  сәйкестікті  растау..................
4. Сәйкестікті растау  тәртібі.........................................................

3 Өнімді сынау  бақылау    және өнім қауіпсіздігі  ...............................

3.1 Сынау мен бақылау міндеттері мен түрлері........................................

3.2 Сынау əдістемелерінің  негізгі  принциптері..................................

3.3 Өнімді сынау ...................................................................................

 

Қорытынды

 

Қолданылған әдебиеттер тізімі

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Кіріспе

 

Өнім деп анықталған қажеттіліктерді  қанағаттандыруға арналған саналы түрдегі  қызметтердің заттандырылған нәтижесі болып табылады.  
Өнімнің сапасы – тағайындалуына сәйкес анықталған қажеттіліктерді қанағаттандыруға жарамдылығын шарттайтын өнімнің қаситетерінің жиынтығы. Осы түсінік техника-экономикалық болып табылады, бірақ сонымен қатар сапа басқа аспектілерге – философиялық, эстетикалық және т.б. ие болады. Себебі өнімнің сапасы – күрделі және көпқырлы түсінік.  
Өнімнің қасиеті - өнімді жасау, қолдану немесе эксплуатациялауды мүмкіндентіретін объективті ерекшеліе. 

  Өнімнің сапа көрсеткіші - өнімнің қасиеттерінің мөлшерлік сипаттамасы. 

Осы факторларды есепке ала, курстық  жұмыстың мақсаты ретінде Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласында көрсетілетін қызмет пен өндірілетін ауыл шаруашылығы өнімдерінің сапасын арттырудың жолдарын қарастыруды алдым. Курстық жұмыс мақсаты салалар бойынша сәйкестікті растауға өнімді сынау әдістемесін әзірлеу  болып табылады.

Міндеттері ретінде :

− өнімнің сапасын арттырудың нарықтық экономика   жағдайындағы мәнін анықтау;

−  импорт алмастыру саясатының маңызын ашу;

− ауыл шаруашылық өнімдері нарығының  Қазақстандағы дамуын талдау;

−  кәсіпорын өндіретін өнімінің сапасын бағалау;

− Ауыл шаруашылығы саласындағы  көрсетілетін қызмет пен өндірілетін өнімдердің сапасын арттырудың жолдарын қарастыру сияқты мәселелерді зерттеу, баға беру, ұсыныстар жасау болып табылады.

Тарауда өнімнің сапасын арттырудың теориялық мәселелері қарастырылады. Оны арттыруға әсер ететін факторларға  және реттейтін заңдарға қысқаша тоқталып өтеміз. Бәсекелік қабілетті анықтаушының бірі сапа көрсеткіштеріне толық сипаттама беріледі. Бүкіл әлемдік сауда ұйымына кіру алдындағы өнімнің бәсекелік қабілетін арттыру мәні анықталады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1 Метрология бойынша сәйкестікті растауға өнімді сынау әдістемесін әзірлеу

1. Метрологиялық қамтамасыз ету

 

Электржелілік Ережелердің талаптарына сәйкес АСКУЭ-ні құру кезінде көтерме сауда нарығының субъектісі мыналардықамтамасыз етеді:

• белгіленген дәлдік сыныптарын өлшеу құралдарын қолдану;
• өлшеулерді белгіленген қателік нормаларымен атқару.

       Өлшеу құралдары «Өлшеулер бірыңғайлығын қамтамасыз ету туралы» ҚР Заңының талаптарына жауап беруітиіс, атап айтқанда:

• сериялық шығарылым сынақтарға сы өлшеу құралдары тұрпатын ҚР СТ 2.21 талаптарына сәйкес ары қарай бекіте отырып жатқызылады;
• бір данада даярланып не енгізілгендері метрологиялық аттестациялауға ҚР СТ 2.30 талаптарына сәйкес ұшырайды;
• олардың тұрпатын бекіткен не метрологиялық аттестациялаудан соң өндірістен немесе жөндеуден шығарған, пайдалану және импорт бойынша кіргізу кезінде өлшеулер бірыңғайлығын қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйе реестріндеҚР СТ 2.4 талаптарына сәйкес тексеріске ұшырайды;

Коммерциялық есепке алу нүктесінде электр энергиясын есепке алуды өлшеу кешендері РД 34.09.101 талаптарына сәйкес хаттама төлқұжатына ие болуы, сондай-ақ электр энергиясын есепке алуды өлшеу кешендерін аттестациялау ережелеріне сай аттестациялануы тиіс.

 АСКУЭ шеңберінде жүзеге асырылатын өлшеулер көтерме сауда нарығы субъектілері әзірлеген және мемлекеттік ғылыми метрологиялық орталық (ҚазИнМетр ГМК) бекіткен өлшеулерді атқару әдістемелері бойынша ҚР СТ 2.18, МЕМСТ 8.010 талаптарына,сондай-ақ мыналарға сәйкес жүргізілуі тиіс:

• ҚР СТ 2.121–2006 «ГСИ РК. Электр энергиясын өлшеуді атқару әдістемелеріне талаптар»;
• ҚР СТ 2.120–2006 «ГСИ РК. Электр қуатын өлшеуді атқару әдістемелеріне талаптар»;
• ҚР СТ 2.122–2006 «ГСИ РК. Энергообъектілерде Электр энергиясы мен қуатының автоматтандырылған коммерциялықесепке алу жүйесін пайдалана отырып электр энергиясы мен қуатты өлшеуді атқару әдістемелеріне талаптар».

    Нұсқаулықтарды әзірлеу қажет, соның ішінде:

• Ток, кернеу трансформаторларындағы екінші тізбек жүктемелері мен және кернеу трансформаторларынан электресептеуіштерінң клеммалық қыспағына дейінгі кернеу ысыраптарын өлшеуді атқару бойынша;
• кернеу трансформаторларынан электресептеуіштерінің клеммалық қыспағына дейінгі кернеу түсуін айқындау бойынша;
• қателіктерді айқындау үшін өлшеу трансформаторларының вольтамперлік сипаттамаларын алу бойынша.

Мемлекеттік метрологиялық органдар желісі мен олардың еліміздегі өлшеулердің  бір тұтастығын   қалыптастыруға  бағытталған қызметі мемлекеттік  метрологиялық  қызмет  деп аталады. Мемлекеттік метрология қызметін  Қазақстан Мемстандарты  басқарады. Қазақстан  Мемстандарты мен оның  ұйымдарының қызметіне өнім сапасына бақылау жасау, Мемлекеттік өлшеулердің біртұтастығын қамтамасыз ету жүйесін дамыту мен жетілдіру, елімізде қолданысқа енгізілетін физикалық шамалар бірлігін белгілеу, физикалық шама бірлігі эталондарын жетілдіру, өлшеу құралдарының метрологиялық сипаттамаларына бірдей талаптар белгілеу, физикалық шамалар бірлігінің өлшемдерін мемлекеттік эталондардан өлшеудің жұмыс құралдарына берудің бірыңғай тәртібін белгілеу және т.б. жатқызылады. Метрологиялық ғылыми-зерттеу  институттары метрологияның ғылыми негіздерін дамыту мақсатында іргелі және қолданбалы зерттеулер жүргізеді, өздеріне бекітілген өлшеу түрлері, тексеру аппаратуралары мен жылжымалы тексеру зертханалары бойынша метрологиялық қамтамасыз етуді дамыту жұмыстарын жүргізеді. Институттар Мемлекеттік өлшеулердің біртұтастығын қамтамасыз ету жүйесінің  стандарттарын зерттеп дайындайды, Мемстандарттың аймақтық органдарына ғылыми-зерттеулік басшылық жасап, көмек көрсетеді. Метрологиялық қамтамасыз ету бойынша жұмыс көлеміне байланысты республика аумағында, сонымен қатар, стандартизация мен метрологияның аумақтық (қалалық) орталықтары құрылады. Стандартизация мен  метрология орталықтары өз жұмыстарын өздеріне жүктелген, жүзеге асырылуы елдің  өздеріне сеніп тапсырылған аймағында  өлшеулердің біртұтастығы мен шынайылығын қамтамасыз  етуге және ғылыми зерттеулер мен өндіріске өлшеудің соңғы әдістері мен тәсілдерін енгізуге бағытталған  міндеттерге сәйкес жүргізеді. Орталықтың қызмет бағыттарының бірі болып өндірісті метрологиялық  қамтамасыз етуге мемлекеттік қадағалау жасау табылады. Оның дәрежесі ведомстволық метрологиялық қызметтердің даму деңгейіне байланысты болғандықтан орталықтар кәсіпорындардың метрологиялық қызметтеріне қажетті басшылықты жүзеге асырады. Бірқатар орталықтар республикадағы метрологиялық қамтамасыз етуді жетілдіруге бағытталған ғылыми-зерттеу және жобалау- конструкторлық жұмыстарды жүргізеді.Республикамыздың мемлекеттік  метрологиялық қызметінің аумақтық органдары өлшеу құралдарын өндіру мен жөндеуге қадағалауды қамтамасыз етеді. Жекелеген министрліктердің (ведомстволардың) метрологиялық органдар желісі мен олардың өлшеулер біртұтастығын  қамтамасыз етуге бағытталған қызметі  ведомстволық метрологиялық қызмет деп аталады. Ведомстволық метрологиялық  қызмет еліміздің біртұтас метрологиялық қызметінің құрамдас бір бөлігі бола отырып, министрлік ұйымдары мен кәсіпорындарында орындалатын өлшеулердің біртұтастығы мен талап етілген дәлдігін қамтамасыз ету бойынша техникалық дамуларды жылдамда-туға, өндіріс тиімділігін арттыруға бағытталған кешенді жұмыстарды жүзеге асырады. Ведомстволық метрологиялық қызметті министрліктер жүйесінде метрологиялық ережелер мен талаптардың, нормалардың сақталуы үшін жауапкершілік атқаратын министрлік басқарады.

 

   1.2   Өндірісті метрологиялық қамтамасыз ету міндеттері

 

Метрологиялық қамтамасыз ету міндеттері: Метрологиялық қамтамасыз етудің негізгі міндеттері. Мамандар өнімнің өмірлік цикілінің кезеңдерінде шешетін,метрологиялық қамтамасыз ету міндеттері. Өндірісті дайындауды метрологиялық қамтамасыз ету.

Метрологиялық қамтамасыз ету негіздері: Метрологиялық  қамтамасыз етудің ғылыми негіздері. Метрологиялық қамтамасыз етудің ұйымдас-тырушылық негізі. Метрологиялық қамтамасыз етудің техникалық негізі. Метрологиялық қамтамасыз етудің нормативтік-құқықтық негізі.

Нормативтік құжаттар. Метрологиялық қызметтер  қызметінің бағыттары: Нормативтік құжаттар - өндірісті метрологиялық қамтамасыз етудің заңды негізі. Метрологиялық қызметтер. Кәсіпорындардың, ұйымдардың, мекемелердің метрологиялық қызметтері жұмысының негізгі бағыттары. Стандарттардың, техникалық шарттардың, метрологиялық ережелер мен нормалар талаптарының сақталуын мемлекеттік қадағалауды жүзеге асыру тәртібі.

Өнімнің  өмірлік  цикілінің  сатылырын  қамтамасыз  ететін  кәсіпорындарды  метрологиялық  қамтамасыз  ету  (МҚ)  жағдайын  талдау: Өнім  өндіру  және  оны  шығаруды  технологиялық  дайындау  сатысында  МҚ  талдау. Өнімді бақылау,  сынау,  орау  және  сақтау  сатыларында  МҚ  талдау.  Өнімді пайдалану,  техникалық  қызмет  көрсету  және  жөндеу  сатыларында  МҚ  талдау. Өлшеудің  стандартты  емес  құралдарын  метрологиялық  аттестаттау.

Өлшеу  құралдарын  метрологиялық  қадағалау  және  мемлекеттік  сынау: Өлшеуді,  өлшеу  құалдарының  күйін  және  қолданылуын  метрологиялық  қадағалау.  Өлшеу  құалдарын  тексеру  жүргізуді  ұйымдастыру  және  тәртібі. Өлшеу құралдарын тексеру, калибрлеу, реттеу және градустау туралы ұғым. Тексеру сұлбалары. Өлшеу  құралдарын  мемлекеттік  сынау.  Мемлекеттік  қабылдап  және  бақылап сынау.

Техникалық  құжаттаманы  метрологиялық  сараптау  (МС)  және  метрология  өңдеу  (МӨ): Техникалық  құжаттаманы  метрологиялық  сараптау  және  метрологиялық  өңдеу  туралы  ұғым. МС және МӨ жататын өлшеу құралдарына конструкторлық құжаттама.

Техникалық  құжаттаманы  метрологиялық  бақылау: Ұйымдастыру  және  жүргізу тәртібі. Конструкторлық құжыттаманы метрологиялық  бақылау. Технологиялық  құжаттаманы  метрологиялық  бақылау. Пайдалану  құжаттамасын  метрологиялық  бақылау. Бақылау нәтижелерін рәсімдеу. Метрологиялық бақылау жүргізетін  тұлғалардың  міндеттері  мен  құқықтары.

Метрологиялық қызметтің негізгі  функциялары

 

Метрологиялық қызметтің негізгі  функцияларына келесілер жатады:  
- жасау және өндіріс сатыларында өлшеулер жағдайларына талдаулар жүргізу;  
- метрологиялық қамтамасыз етуді жетілдіру негізінде өндіріс тиімділігін одан 
- өлшенуші параметрлер номенклатурасы, өлшеулер дәлдігі нормасы, өлшеулерді орындау 
- өнімді, қызметті және сапа жүйесін сертификаттауға дайындалуға қатысу;  
- өнімнің жаңа түрлерін жасауға қатысу;  
- метрологиялық қызмет жағдайын және оның іскерлігін сипаттайтын негізгі 
- метрологиялық қамтамасыз ету саласындағы жұмыстардың метрологиялық тиімділігін бағалау;  
- өлшеу құралдары және сынау, бірліктер эталондары, заттар және 
- өлшеу құралдары және басқа да жабдықтарды сатып алуға 
- техникалық шарттарды жасау, оларды енгізу және тіркеуге 
- өлшеу құралдарын метрологиялық аттестациялауға өз уақытында ұсынуды бақылау;  
- метрологиялық қадағалауды жүзеге асыру. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2 Өнімнің сәйкестігін растау

2.1     Сәйкестікті растау қызметі

 

Сәйкестікті растау қызметі төмендегідей реттеледі:

-         2004 ж.11.09 №603-ІІ 3ҚР «Техникалық реттеу туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен;

-         «Сәйкестікті растау процедуралары» техникалық регламентімен (2008ж.02.04 №90 Қазақстан Республикасы Үкіметі Жарлығымен бекітілген және басқа да техникалық регламенттер (регламенттер тізбегі Техникалық  регламент бөлімінде келтірілген);

2005ж.04.20 №367 «Қазақстан Республикасында  өнімнің сәйкестігін міндетті түрде растау 

туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің Жарлығы;

-         Сәйкестікті растау саласындағы ҚР стандарттарымен;

-         Техникалық реттеу саласындағы басқа да нормативті-құқықтық актілермен. 

 

Сәйкестікті растаудың міндетті нысаны келесідей іске асырылады:

-         міндетті сертификаттауды өткізу;

-         өндіруші-кәсіпорынмен сәйкестік туралы декларацияны қабылдау. 

2005 жылдың 20-шы ақпан айында №367 «Қазақстан  Республикасында өнімнің сәйкестігін  міндетті түрде растау туралы» Қазақстан Республкасы Үкіметі Жарлығымен бекітілген арнайы тізімге кіретін өнім (қызмет) міндетті сертификаттауға жатады.

Сәйкестік сертификаты - өнім, қызмет техникалық регламент, стандарт және басқа  да нормативті құжаттардың талаптарына сәйкестігін күәландыратын құжат. Сәйкестік сертификаты нақты өнім партиясы немесе нақты уақыт мерзімінде шығарылған барлық өнімге және топтамалай шығарылатын өнімге беріле алады.  Жағдайға байланысты өнімді сертификаттау 1 кестеде келтірілген сызбаның біреуімен өткізіле алады. Кең пайдаланылатын сызбалар 3,7,9 және 5 .

Импорттық өнімге шет елдердің сәйкестік  сертификаты бар болғанда қабылдау процедурасы өткізілуі мүмкін, яғни, шет ел сертификаттарының негізінде  қазақстандық сертификат беру (нақты  шарт бойынша).

Сертификаттау бойынша жұмыс СРҰ  тарифтері бойынша өтінішберуші кәсіпорынмен төленеді. Сертификаттауға  өтініш берілген өнім немесе қызмет аккредиттелу аймағына кіретін әрбір СРҰ берілуі  мүмкін.

Сертификаттау (қабылдау) бойынша  жұмыстар өтініш берушімен сертификаттуға  өтініш беруден басталады, сертификаттау СРҰ берген бланкіде    толтырылады және келісілген шарт бойынша төлеуден соң басталады.

 

 

 

2.2    Метрология және сәйкестікті растау жұмыстарын жүргізуде          негізге алынатын техникалық заңнамалар.