Оңтүстік Қазақстанда аномальды балаларды оқыту мен тәрбиелеу мәселелері

в) Баланың жай-күйінің өзгеруіне байланысты оған бұрын қойылған диагнозды және арнайы қызмет көрсетуге берілген құқығын қажет болған жағдайда растау, нақтылау және өзгерту;

г) Балаларға психологиялық-медициналық-педагогикалық көмек көрсету мүмкіндігі, оларды халықтық білім жүйесінде арнайы оқыту мен тәрбиелеу, әлеуметтік қорғау және альтернативті білім мекемелеріне ұйымдастыру;

д) Дамуында әр түрлі ауытқушылықтары бар: мектепте үлгермейтін, тәртібі, эмоциялық ерік аясы бұзылған, басқалармен қарым-қатынасы қиындық көретін, оның ішінде арнайы түзеу ұйымдарына жіберуге жатпайтын балаларды емдеу, тәрбиелеу және оқыту мәселелері бойынша олардың ата-аналарына, педагогтарға, дәрігерлерге консультациялық көмек көрсету;

е) Дамуында әр түрлі ауытқушылығы бар және мамандандырылған жәрдемді қажет ететін балаларды, оның ішіндегі ерте сәби жастағы балаларды дер кезінде анықтау мәселелері бойынша білім, әлеуметтік қорғау және денсаулық сақтау басқару органдарымен, қоғамдық ұйымдарымен бірлесе жұмыс істеу;

ж) Кемтар балалардың физиологиялық психологиясы жай-күйінің ерекшеліктері туралы халық арасында білім беру, әлеуметтік қорғау және денсаулық сақтау қызметкерлерінің түсіндіру жұмыстары.

   Психологиялық-медициналық- педагогикалық комиссияның жұмысының негізгі мазмұны балаға медициналық-психологилық-педагогикалық тексеру жүргізу мақсатында медициналық диагнозын қою, ауруының пайда болу ерекшеліктерін анықтау және оған қатысты патологиялық өзгертулер мен оның дамуының психологиялық-педагогикалық дәрежесін анықтап, ақыл-ой және тілінің даму ерекшеліктеріне негізделген бала білімінің ауқымы, оның жасы мен білім дәрежесіне сай келетінін анықтау болып табылады.

 

 

 

 

 

Балаларды қабылдау және тексеру тәртібі:

 

Балалар мен жасөспірімдерді консультацияға жіберу білім беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау ұйымдарының бастамасы,   сондай-ақ ата-аналардың мынадай құжаттарды көрсетуі бойынша жүзеге асырылады:

• Туу туралы куәлік;
• Маман-дәрігерлердің қорытындылары мен тексеру нәтижелері және баланың даму тарихынан толық көшірме;
• Мектепке дейінгі білім мекемелері мен жалпы білім беретін мектептердің және өзге де ұйымдардың баланың осы ұйымдарда болған уақытын, оның дамуын талдауды, эмоциялық аясы мен мінез-құлқын, сондай-ақ дамуы мен үлгерімін арттыруды жақсарту мақсатында жүргізілген іс-шаралардың қорытындылары;  
• Баланың ана-тілі, математика, сурет бойынша жазба жұмыстары мен басқа да қызметінің жемісі.

   Психологиялық – медициналық - педагогикалық комиссияда тексерілген балалар мен жасөспірімдерге (білім, денсаулық сақтау, әлеуметтік қорғау бөлімдеріне) қарасты мекемелерге қорытынды жолдама беріледі.

 

Психологиялық-медициналық-педагогикалық комиссия – мамандарының функциональды міндеттері.

   Психологиялық- медициналық- педагогикалық комиссия мамандарының басты міндеттері: дәрігер балаларға дәрігерлік тексеру жүргізіп, ауруының түрін анықтайды, организмдегі қалыптан тыс патологияны тауып, оның жәй-күйіне қарай клиникалық баға береді.

   Педагог-психолог, дефектолог, логопед кемістіктің құрылымын (структурасын) тауып, оның сөйлеу тілінің даму дәрежесін және тілдік кемістіктің түрін анықтай отырып, психологиялық-педагогикалық диагноз қояды.

   Дамуында ауытқушылығы бар балалардың дұрыс бағдарда білім алуына және тәрбиеленуіне ықпал жасайды.

 

Психологиялық-медициналық-педагогикалық комиссия– принциптері:

1. Мүмкіншілігі шектеулі балалар мен олардың жанұясына әлеуметтік қолдау көрсетіп оңалту көмегіне кепілдеме беру;
2. Мүмкіншілігі шектеулі балалардың жанұясымен бірлесе отырып, оларға мекеменің мамандары әлеуметтік медициналық-педагогикалық түзетуге көмек көрсетеді;
3. Балаларға ерте көмек көрсетуде олардың тең құқылы және қол жеткізу мүмкіншіліктерінің шектеулігіне қарамай  жасына және әлеуметтік жағдайына байланысты білім беру;
4. Әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзету көмегін көрсету  мақсатында әр балаға жеке жағдай жасау;
5. Мүгедек балалармен айналысатын мұғалімдерді кадрлық жағынан іріктеу;
6. Мүмкіншілігі шектеулі балалармен тікелей жұмыс істеу үшін жоғарғы оқу орындарында арнайы мамандар дайындайтын факультететер ашу;
7. Мүмкіншілігі шектеулі балаларды оңалтудың жаңа әдісітерін енгізу;
8. Мүгедек балаларды оңалту мен әлеуметтік бейімделуге мемелекеттің саясатын жүргізу;
9. Бүгінгі заман талабына сай мүгедек балалалардың оқуына және келешекте жұмысқа орналасуына мүмкіншілік жасау;
10. БАҚ-ның көмегімен мүгедек балалардың «толық қанды» өмір сүруі атты тақырыпта- салауатты жағдай жасау туралы халық арасында түсіндіру жұмыстарын жүргізу;
11. Толық-қанды өмір сүре алмай, зардап шегуші мүгедек балаларға ғылым мен техниканың жаңа жетістіктерін жеткізу;
12. Әр балаға жеке жағдай жасау үшін шағын мамандандырылған жаңа оқу орындарын ашу.

   Аномальды балалар психологиялық, медициналық, педагогикалық және әлеуметтік жағынан тексеріледі.

   Психологиялық тексеру – кемтар балалардың психикалық жағдайының ерекшеліктері мен психикалық дамуындағы әлеуметтік мүмкіндіктер анықталады.

   Медициналық тексеру – балалардың тіршілік әрекетінің шектелуіне себеп болатын жекелеген ағза немесе организм функциясының бұзылу түрін, ауырлығын анықтайды.

   Педагогикалық тексеру – тиісті жастағы балаларға арналған жас ерекшеліктерін ескере отырып, балалардың ақыл-ой жағынан даму ерекшеліктерін және олардың ойын ойнауға, білім алу мен қарым-қатынас жасауға әлеуметтік мүмкіндіктерін анықтайды.

   Әлеуметтік тексеру – тиісті жастағы балаларға арналған жас ерекшеліктерін ескере отырып, дене кіріптарлығына, жинақылығы, әдеттегі қызметпен айналысу қабілеті, экономикаға дербестігі мен қоғамға кірігу қабілеті шектелуіне байланысты болуы мүмкін әлеуметтік кемістіктер дәрежесін анықтайды.

   Аномальды балаларды оңалтудың  жеке бағдарламасы бар. Бұл баланың  соматикалық жай-күйі деңгейінің  болжамы, психикалық дене төзімділігін, отбасының әлеуметтік мәртебесі мен мүмкіндіктерін ескере отырып, оның қажеттіліктерінің құрылымына ден қоятын мәселелерінің шеңберіне, құштарлықтарының деңгейіне сәйкес баланың тұрмыстық, қоғамдық, кәсіби қызметке қабілетін қалпына келтіруге бағытталған медициналық, психологиялық, педагогикалық және әлеуметтік іс-шаралар тізбесі болып табылады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Қорытынды

 

   Дефектология – бала  дамуындағы әр түрлі ауытқулар  мен денсаулықтың бұзылу себептерін  зерттейтін ғылым. Бұл пәннің  мақсаты – әр түрлі дәрежедегі  дамуында ауытқуы бар балалардың  психофизикалық дамуындағы ерекшеліктерін  қалыптастыру, осы тұрғыдағы балаларға коррекциялық тәрбиелеу жұмыстарын жүргізуінің бағыты мен оқытудың мазмұны туралы білімді қалыптастыру. Дефектология ғылым ретінде әлі де кеңінен мәлім бола қоймағанымен, ғалымдар және әр түрлі ғылым саласындағы мамандар оған аса зор мән беріп отыр.

   Ақыл-ойы кем, өсуі нашар (аномальды) бала тәрбие ісінде, оқытуда  көптеген қиындықтар келтіретіні  белгілі. Әдетте, кемістігі бар бала     ақыл-ойы мен өсуінің бұзылуы оның организмін жаңадан қалыптаса бастаған кезде пайда болады. Балалардың көпшілігінде ондай бұзылу 1-2 жас шамасында, яғни организм әлі қалыптасып, жетілмеген мезгілде болады.

   Балалардың өсіп-дамуы бұзылған  кезде алуан түрлі ауытқушылық  болғандықтан, аномальды балаларды  зерттеу қиындай түседі. Мысалы, есту мүшелері, көзі зақымданады, балаланың қимылында,                    жүріс-тұрысында иекемсіздік байқалады, орталық жүйке жүйесі және т.б. қызметі бұзылады. Ондай бұзылудың қайсысы да баланың өсіп-дамуына өз тарапынан әсер етеді.

   Аномальды балалар біздің  елімізде жылдан-жылға азаюда. Жұқпалы ауруларды профилактикалық емдеу әдістерімен жолға қою арқылы елімізде балалардың денсаулығы жақсарып келеді.

   Дефектология көптеген ғылымдармен  байланысты. Дефектология аномальды  балалардың психологиялық ерекшеліктерін  білу мақсатында жалпы психологияға сүйенеді. Дефектология мен педагогиканың алдына қойған мақсаттары бір бағытқа негізделген, сондықтан олар мына мәселелерді шешеді: білім беру әдісінің мазмұны, бағдарлама түзу принципі, арнаулы мектептерге арналып шығарылған оқулықтар, бағдарлама мазмұны, қабылдау ерекшеліктері. Дефектология ғылымы жалпы педагогикадағы білімнің мазмұнына сүйене отырып, аномальды балалардың әр категориядағы мүмкіндіктеріне қарай өздерінің білім беру жүйесін ендіреді.

   Дефектология ғылымы медицина, ортопедия, спорттық емдеу, массаж атты салалармен байланысты. Бұл сала қозғалыс аппарат функциясының бұзылуын емдейтін профилактикалық емдеу түрлері. Дефектология өздерінің әдістемелік, әлеуметтік және ғылыми жетістіктері жағынан аномальды балалар дамуындағы теориялық және практикалық жағынан жаңа кезең болып табылады. Өзінің даму кезеңінде дефектология үнемі жаңа ғылыми ізденістермен, жаңалықтармен байыпталып отыр.

   Біздің елімізде аномальды балаларды тәрбиелеп, оқытудың мемлекеттік негізі құрылған, арнаулы мекемелердің жүйесі бар. Бұл жүйе бойынша бастауыш білім беретін сыныптар ғана жұмыс істеп қана қоймайды, сонымен қатар орталау және орта білім беретін сыныптар да жұмыс істейді. Дефектологияның зерттеу аймағындағы негізгі мақсаты – аномальды балаларға жалпы білім беру болып табылады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Пайдаланған әдебиеттер

 

1. ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2008 жылғы 6 ақпан.
2. «Кемтар балаларды әлеуметтік және медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы заң». 2002 жыл 23 шілде
3. ҚР Білім туралы заңы 7.06.1999 ж.
4. ҚР Білім туралы заңы (толықтырулар мен өзгертулер енгізілген) 15.08.2007 ж.
5. ҚР-ның 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы 9.01.2004 ж.
6. ҚР-дағы мемлекеттік жастар саясаты туралы 14.05.2004 ж.
7. Абдуллина Г. «Арнайы мекемелерге көмек» «Бастауыш мектеп» №4 2005 ж.
8. Басова А. Г., Егоров С.Ф. «История сурдопедагогики» М., 1984 г.
9. Белкин А.С. «Нравственное воспитание учащихся вспомогательной школы» М., 1987 г.
10. Богомолова А.И. «Нарушение произношения у детей» М., 1979 г.
11. Брёзе Б. «Активизация ослабленного интеллекта при обучении во вспомогательных школах»: пер. с нем. М., 1981 г.
12. Волкова А.С. «Выявление и коррекция нарушений устной речи у слепых и слабовидящих детей» Ленинград., 1985 г.
13. «В помощь директору спец. школы» под ред. Кузнецова А.            М., 1982 г.
14. Григорьева Г.В. «Особенности владения невербальными средствами общения дошкольниками с нарушениями зрения» Дефектология. М., 1998 г.
15. Грищенко Л. Л. «Устранение дефектов речи», «Семья и детский сад» №1 2005 г.
16. Дуанбай Ж. «Саңыраулардың сағыныш сезімі», «Жас Алаш»    №37 2002 ж.
17. Дульнев Г. М. «Учебно-воспитательная работа во вспомогательной школе» М., 1981 г.
18. Елубаева Қ. К. «Дайындық сыныбы оқушыларының есту қабілетін дамыту сабағына әдістемелік нұсқаулар» А., 2003 ж.
19. Ермаков В. П., Якунин Г. А. «Развитие, обучение и воспитание детей с нарушениями зрения» М., 1990 г. 
20. Жарықбаев Қ., Сангилбаев О. «Жантану атауларының түсіндірме сөздігі» А., 2006 ж.
21. Забромная С.Д. «Отбор умственно отсталых детей в специальные учереждения» М., 1988 г.
22. Зайцева Г. Л. «Дактилология. Жестовая речь» М., 1991 г.
23. Земцева М.И. «Обучение и воспитание дошкольников                     с нарушениями зрения» М., 1988 г.
24. Зыков С. А. «Методика обучения глухих детей языку» М., 1987 г.
25. Крайнин В. А., Крайнина З. М. «Человек не слышит» М., 1990 г.
26. Курбатова С.В. «Профессиональная компетентность педагога - дефектолога» , «Менеджмент в образовании» №3 2007 г.
27. Лапшин В. А., Пузанов Б.П. «Основы дефектологии» М., 1990 г.
28. Малдыбаева А.О., Орынбаева Э.Ә. «Дефектология негіздері» Шымкент 2007 ж.
29. Намазбаева Ж. «Дефектологтың кеңесі» А., 1980 ж.
30. Намазбаева Ж., Сүлейменова Р. «Дефектологиялық сөздік»  А.,1993 ж.
31. Назарова Л.П. «Методика слуховой работы в школе слабослышащих» М., 1981 г.
32. Өмірбекова Қ., Серікбаев Қ. «Логопедия» А., 1996 ж.
33. Петров Ю.И. «Организация и методика обучения слепых ориентировке в пространстве» М., 1988 г.
34. Плаксина Л.И., Григорян Л.А., «Проблемы воспитания и социальной адаптации детей с нарушением зрения» М., ВОС 1995  
35. Рубинштейн С. Я. «Психология умственно отсталого школьника» М., 1986 г.
36. Серкебаев Қ. «Менинго-энцефалит ауруының зардабынан ақыл-ойларының даму процестері бұзылып жетілмей қалған балалар», «Ұлағат» №4 2006 ж.
37. Сивинская М.В. «Обучение неслышащих и слабослышащих учащихся с помощью компьютерных прграмм», «Начальная школа Казахстана» №6 2006 г.
38. Феоктистова В. А. «Хрестоматия по истории тифлопедагогики»

      М., 1995 г.

39. Филичева Т.Б., Чевелева Н. А. «Логопедическая работа в специальном детском саду» М., 1997 г.
40. Литвак А.Г. «Тифлопсихология» М., 1995 г.
41. Еременко И.Г. «Олигофренопедагогика» Киев., 1985 г.
42. «Аутичный ребенок в быту» под ред. С.А. Морозова. М., 1998 г.
43. «Специальная педагогика» под ред. М.Н.Назаровой.  М., 2000 г.
44. Венгер Д. «Реабилитация детей - инвалидов» М., 1995 г.