Сальмонеллездердің эпидемиологиялық көрсеткіштері

 

• Сальмонеллездермен бірен саран сырқаттанушылықты және бұрқетпелерді эпидемиологиялық тексеру және тоқтатуға арналған шаралар;
• Адамдар мен жануарлардың арасында сальмонеллездердің таралуының алдын алуға бағытталған негізгі профилактикалық шаралар

 

Негізінде алдын  алу шараларын, сальмонеллездің  жұқпа көзіне, беріліс жолдарына  бағытталған мемлекеттік санэпидқадағалау және ветеринарлық қызмет іске асыратын күрделі іс әрекеттер кешені құрайды.

 

Ветеринарлық шараларды  мал және құс шаруашылықтарында  жүргізу және таза фермаларға сальмонеллалар тасымалдалуының алдын алу шараларын  құрайды.

 

ДДҰ ұсыныстар бойынша  бұл жемдерді бумен немесе сәулелеумен  дезинфекциялау

Сальмонеллездің алдын алу  шараларының алгоритмі:

 

ет өнімдерін сақтау және тасымалдау, малды сою жұмыстарының дұрыс ұйымдастырылуы, сонымен бірге  базарлардағы ет өнімдерін экспертизалау;

 

Сальмонеллалардың таралуына  суда жүзетін құстар жұмыртқасының  маңыздылығын ескере отырып, сальмонеллез оқиғалары тіркелген шаруашылықтардан алынған өнімдер сауда торабына жіберілмеу;

 

Сүт шаруашылығындағы шаралар  ет шаруашылығындағы шараларға ұқсас. Сүтті зарарыздандырудың негізгі  әдісі пастеризация. Әсіресе пастеризацияланған сүттің ластануы қауәпті;

 

• Тағам даярлайтын жерлердегі сальмонеллездердің алдын алу;
• Даярлау және тарату кезіндегі сальмонеллездердің алдын алу;
• Қызметкерлердің мамандығынжетілдіру, оларға керекті дағдыларды үйрету.

Ботулизм 

 

Clostridium botulinum-ың 7 серотиптері ең күшті табиғи у шығарып улану туындататын, сапронозды табиғатты, контагиозсыз ауыр өтетін жіті ауру. қоздырғыш (нейротоксин) сыртқы ортаның физикалық және химиялық факторларына аса төзімді. Бұл микроптың топырақта, малдың көңінде , жем шөпте және т.б.әсіресе олар кепкенде, сонымен қатаралдын ала консервация жасалған тағам өнімдері клостридиялармен және топырақпен зарарланғанда спора жасау қабілетінің болуымен байланысты.

Ботулизм пайда  болуының эпидемиологиялық алғышарттары

 

• Табиғатта әр түрлі резервуарлардың, инфекция көзінің болуы;
• Сыртқы ортада ұзақ сақталу қабілеті және анаэробтық жағдайда тағамды консервациялау және сақтау технологиясының бұзылуы салдарынан у шығаруы;
• Сату, тарату, сақтау уақыты өтіп кеткен консервация жасалған банкілерде бомбаж болуы;
• Үй жағдайында технологиясы сақталмай дайындалған көкөністер немесе ет өнімдерін пайдалану;
• Топырақпен ластанған ашық, жаншылған, некрозданған жарақаттар;
• Жаңа туылғандардың ботулизмі

Ботулизм пайда  болуының эпидемиологиялық алғышарттары, эпидемиялық процестің сипаттамасы:

 

Инфекция көзі	Үй және жабайы шөпқоректі жануарлар; Суыққанды жануарлар; Клостридиямен зарарланған топырақ
Берілу механизмі	Нәжісауыз; Аэрогендіксирек;
Жұқтыру жолдары	Алиментарлық; Ауашаң, ауатамшылыбиотерраризм; Жарақаттанушылық; ауруханаішілік
Жұқтыру факторлары	Үйде жасалған тағам өнімдері; Шаң, аэрозоль топырақ
Қауіпқатер факторлары	Жергілікті және ұлттық тамақтану және тағамды дайындау ерекшеліктері мен әдетғұрыптары; Қазақстанда тұздаоған әртүрлі көкөністер; РФ саңырауқұлақтар және кептірілген немесе қақтаоған балық

Ботулизмнің клиникалық түрлерінің жіктелуі:

 

• Тағамдық ботулизм;
• Жарақаттану ботулизмі;
• Сәби ботулизмі;
• Ингаляциялық ботулизм

      Ең жиі  кездесетін түрі  - тағамдық ботулизм. Жұғу   жолы: алиментарлы,    токсин дамыған тағамдық 
азықтар арқылы (үйде консервіленген ет, көкөністер, саңырауқұлақтар, үйде тұздалған сан еті (окорок), тұздалған және қақталған балық.

 

•  Жарақаттық ботулизм әртүрлі жарақаттанған тері арқылы жұғуы мүмкін. Топырақпен бірге түскен споралар шартты анаэробты жағдай туылған кезде вегетативті түріне ауысып токсин түзеді.
•  Нәрестелердің ботулизмі - емшектегі баланың асқазан - ішек жолына  қоздырғыштың споралары түскен жағдайда дамуы мүмкін. Нәрестелердің ас қазанының микрофлорасының ерекшелігіне байланысты споралар вегетативті түріне ауысып, олар токсин түзеді. 

 

Жарақаттық  ботулизм:

Ботулизмге зертханалық  диагноз қою критерийлері:

 

Диагноз қою әдістері

Бактериологиялық

биологиялық

Генодиагностика ПТР

Экспресс әдіс ИФТ, ТГАР эритроциттік АД диагностикум

 

Зерттелетін материалдар

Қан, құсық массалары, асқазан  ішек шайындылары, нәжіс, қауіптенген тағам өнімдері, жарақаттанған тіндер, жарақаттан, топырақтан судан алынған жағындылар

 

Нәтижелердің диагностикалық маңызының критерийлері

Зерттеу оң нәтиже көрсетсе, диагноз анықталды деп санауға болады;

БР оң нәтиже көрсетсе, зерттеу  материалдарында ботулин уының  бар екенін дәлелдейді

Бұл реакцияның диагнозды  анықтаудағы мүмкіншілігі және оның спецификалылығы өте жоғары. Бұл  этиотропты емдеуге көмектеседі

Аталған реакциялардың оң нәтижесі диагноз қоюға көмектеседі. Ауырған адамды анықтаудан бұрын қоздырғыштың этиологиялық түрін анықтау маңызды және нәтиже тез алынады

Ботулизм  ошағында санитарлық-эпидемиологиялық тексеру жүргізу және санитарлық-эпидемиологиялық, эпидемияға қарсы шараларды ұйымдастыру  алгоритмі

 

Ботулизм  оқиғасының пайда болуы мен себептерін табу және ауру себебі болған азық түлік  тағамдарын алып тастау арқылы анықталған себептерді жою, сонымен қатар жаңа оқиғаларды болдырмау үшін кезек  күттірмей шараларды атқару

 

• Ботулизм туралы жедел хабарлама бері;
• Ботулизм пайда болған жерде санитарлық -гигиеналық және эпидемиологиялық тексеру жүргізу;
• Ауруханаға жатқызу- клиникалық көріністеріне қарай;
• Стационардан шығару-клиникалық айығудан кейін 7-10 тәулік өткен соң;
• Ошақтағы науқас адамды ауруханаға жатқызғаннан кейін дезинфекциялауға және камералық өңдеуге жатқызылады

Ботулизмге  санитарлық эпидемиологиялық қадағалау  және алдын алу шараларының алгоритмі:

 

Мақсат

Шаралар

Санитарлық жағдайды және пайдалануға дайын тағам  өнімдерін дайындау технологиялық  процестің орындалуын бағалау және тұрғындар арасында тағамдарды үй жағдайында консервациялау ережесін қатал сақтау туралы өндірістік ағарту жұмысын атқару

Санитарлық және эпидемиологиялық қадағалау әдістемелері ішек инфекциялары мен ТБУдағыдай және оған жататын шаралар; Азық түлік тағамдарының түрлерін, олардың кімге тиістілігін, уақыты мен олардың дайындалу мерзімін есепке ала отырып, ботулизммен сырқаттанушылықты талдау; Сезімталдығы және спецификалылығы жоғары және жетілдірілген зертханалық диагноз қою әдістерін практикаға енгізу және зертханалық қызметтегі мамандарды азық түлік тағамдарын, соның ішінде басқа аумақтардан, елдерден әкелінетіндерді сертификациялау әдістерін оқыту; Тұрғындар арасында азық түлікті үй жағдайында дайындау, консервация жасау рержелері туралы жергілікті ағартужұмысын атқару

Қорытынды:

 

Сальмонеллез және ботулизм қоздырғыштары тағамдарды дайындау, сақтау, тасымалдау және сату технологияларының  бұзылуы салдарынан дамығандықтан  жоғарыда айтылған алғышарттарды дұлжытпай  СанЕжН-ға сай орындау қажет.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

 

1. Жұқпалы аурулар мен эпидемиология:мед. Жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық, В. И. Покровский, С. Г. П Пак, Н.И. Брико, Б.К. Данилкин. 2-ші басылым, мед,2004ж.
2. Амиреев С.А., Муминов Т.А., Черкасский Б.Л., Оспанов К.С. Жұқпалы аурулардың стандартты анықтамалары және іс-шаралар алгоритмі, Алматы, 2007 ж. (том 1).  
3. Ющук Н.Д., Венгеров Ю.Я. Инфекционные болезни. Национальное руководство+СД, «ГЭОТАР-Медиа»,2008 г.
4. Финогеев Ю.П., Лобзин Ю.В., Винокмен Ю..А. Клинико-лабораторная диагностика инфекционных болезней. С.-П., 2001 г.