Мердігерлік шартының жалпы сипаттамасы

Мердігер тапсырысшыға жұмыстың белгілі нәтижеге жетпейтінін немес жұмысты одан әрі жалғастыру қажетті емес екенін және т.б. дереу хабарлап отыруға міндетті. Мердігер ғылыми зерттеу тәжірибе - конструктолық және технологиялық жұмыстарының нәтижесін берген кезде оған үшінші тұлғалардың құқықтары болмайтынына кепілдек беруі керек. Мұндай міндетті мердігерге жүктеу шарт, ол үшін де белгілі дәрежеде тәуекелге негізделген болатына әкеледі.

Мердігер ғылыми- зерттеу  жұмыстарын орындау кезінде алынған  нәтижелерді жарыққа шығармауы (жарияламауы) керек. Ол жұмыс нәтижелерінде алған мәліметтерді қорғау шараларын жүзеге асырып және ол туралы тапсырысшыға хабарлауға міндетті.Мердігердің осы екі соңғы көрсетілген міндеттерін басқаша шешу шартта көзделуі мүмкін.

Әдетте, мердігер тапсырысшыға ғылыми- зерттеу жұмыстарын орындау арқылы алынған және құқықтық қорғалуы болуы мүмкін нәтижелерін пайдалануға ерекше лицензия беруге міндетті. Мердігер, шартта оның бұл құқығы болмайды деп қарастырылмаса жұмыс нәтижесін өзі қолдануға болады. Яғни, сөз жұмыс нәтижесін оның тек жеке өзі қолдануы туралы айтылып тұр. Егер жұмыс нәтижесін коммерциялық қолдану туралы сөз болса, онда қолдану көлемі тапсырысшымен келісуі керек. Егер бұл шартта көзделсе, онда мердігер жұмыс нәтижесін үшінші тұлғаларға беруі мүмкін.

Тараптарға шарттың  өзі туралы мәліметтердің таратылмауы бойынша міндеттер жүктеледі. Тапсырысшыға, сондай-ақ мердігерге шарттың орындалуы мен жұмыс нәтижелері туралы мәліметтердің құпиялығын сақтау міндеті жүктеледі. Мердігер жұмыс нәтижесін патенттеуді тапсырысшының келісімімен ғана жүргізеді.

Ғылыми зерттеу тәжірибе- конструктолық және технологиялық  жұмыстар үшін мердігерлік шартының тағы бір ерекшелігі ол бойынша жауапкершілік  режимінде болып келеді. ҚР АК 682 б. 1 тармағының нормасының мағанасына сәйкес, мердігер кәсіпкер немес кәсіпкер еместігіне қарамастан ол тапсырысшы алдында кінәлі болса, шектелген көлемде жауапкершілікті көтереді. Мердігер тапсырысшының алдында жұмысты орындамағаны және тиісті дәрежеде орындамағаны үшін,  егер шарттың бұзылуы мердігердің кінәсінен болмағанын дәлелдей алмаса жауапкершілік көтереді. Шартты бұзған мердігер (орындаушы) тапсырысшыға тек нақты нұсқауды өтеуге міндетті болады. Толық жауапкершілік – тапсырысшыға барлық келтірілген шғындарды өтеу міндетін жүктеу теу осыны қарастыратын тікелей шарттық норма болса ғана мүмкін. Тапсырысшының өзнің міндеттемелерін орындамағаны немесе тиісінше орындамағаны үшін азаматтық құқықтық жауапкершілік азаматтық құқықтағы және мердігерлік шарты бойынша жауапкершілік туралы жалпы нормалармен белгіленеді.       

 

 

 

     

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОРЫТЫНДЫ

 

Мердігерлік шартынан туындайтын құқықтық қатынастар жұмыс орындау  бойынша міндеттемелерге жатады. Солардың көмегімен, белгілі бір  тұлғаның (тұлғалардың) жұмысының нәтижесі тиісті ақшалай құндылыққа айырбасталады.

Экономикалық тұрғыда  мердігерлік бұл қызмет, оның нәтижесі заттай мінезде болып келеді (белгілі  мүлік пайда болады). Одан басқа, орындалатын жұмыстардың өзге де (зат емес) нәтижелері болуы мүмкін бірақ бұл мердігерлік қатынастардың  мәнісін жоққа шығармайды, себебі оларда қол жететін нәтижелермен қатар белгілі қызметтің өзіде (оның барысы) маңызды болып келеді. Осы қызметті негізінен (жалпылама) онды (пайдалы) қызмет теп мінездеуге болады, сондықтан мердігерлік шартарында тараптардың өзге қатынастарымен бірге жүзеге асырылатын қызметте реттеледі.

Мердігерлік шартының ерекшеліктері. Мердігерлік шартның тараптары  болып мердігер және тапсырысшы болып  табылады.

Тапсырысшы – екінші тарапқа- мердігерге шарт бойынша келсілген  белгілі – бір жұмысты орындауға тапсыратын тұлға. Тапсырысшы ретінде азаматтық- құқықтық қатынастарының кез келген тұлғасы бола алады. Мердігерлік шарттарда мемлекеттің қатысу ерекшеліктері жеке заң актілерімен белгіленген, мысалы Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникация министрлігінің 18.01.1998ж. №123 бұйрығымен бекітілген, жол жұмыстары жайындағы конкурстарды (мердігерлік саудалар) ұйымдастыру және өткізу тәртібінің ережелері.

Мердігер – шарт бойынша  белгілі бір жұмысты орындауға  міндеттенетін тұлға, көбінесе кәсіпкерлік  қызметінің субъектісі, жеке тұлға немес жеке кәсіпкер, коммерциялық заңды тұлға. Бір ретті (жүйелі емес) негізде мердігерлік жұмысты кез келген әрекет қабілеттілігі бар жеке тұлға атқара алады. Кейбір жайғдайларда, «Лицензиялау туралы» 17.04.1995 ж. Қазақстан Республикасының заңына сәйкес, (содан кейінгі өзгерістер мен толықтырулармен) мердігерлердің қызметі лицензиялануы тиіс. Мысалы, жобалау – іздестіру, құрылыс – монтаждық жұмыстары т.б. лицензиялануы керек.

Диплом жұмысымды қорытындылай келе жеке тұлғалар мен заңды тұлғалар мердігерлік шартын күнделікті өмірде кеңінен қолдануда. Оның ішінде айтатын болсақ тұрмыстық мердігерлік шарт. Мемлекетіміз кәсіби мердігерлердің дамуына қолайлы жағдай жасап, отандық мердігерлеріміз шет мемлекеттердің тәжірибесін қолданып сауатты түрде іс атқаратын болса, бәсекелестік дами түсіп адамзат баласына мердігер таңдауға мүмкіндігі молынан ашылар еді.

 

 

 

 

 

 

СІЛТЕМЕЛЕР

 

1. Гражданское право. Том 1. Учебник для вузов (академический курс). Отв.    

     Ред. М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин – Алматы, 2000 – 270 б.

2. Асцеулов А.Г., Жайлин Г.А. Гражданско-правовая ответственность за

     вред, причененный  преступлением против личности. – Алматы: ИПУ

     КазГЮА 2000 – 93, 94 б.

3. Гражданский кодекс республики Казахстан (особенная часть) Түсіндірме.

     Жауапты  ред. М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин. –  Алматы: Жеті жарғы; 2000-

     237 бет.

4. Қараңыз. Отечественные законодательство CІ-CC веков: Пособие для

     семинаров.  Часть ІІ (CC в). Под ред. Проф. О.И.Чистякова. –М.: Юристь,    

     1999-1999-179-181, 212-215 б.б.

5.  ҚР АК-сына көрсетілген  түсініктемені қараңыз, сол жерде.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Пайдаланған әдебиеттер:

 

1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (жалпы бөлім) 1994 жыл. 27 желтоқсан.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (ерекше бөлім) 1999 жыл. 1 шілде.
3. Қазақстан Республикасының Заңы Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін (ерекше бөлім) күшіне енгізу туралы 1999 жылығы 1 шілде.
4. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (ерекше бөлім) және Азаматтық іс жүргізу кодексін қолдану туралы, ҚР Жоғарғы соты пленумының қаулысы 16.07.1999 жыл.
5. Гражданское право Каз.ССР часть-2 учебник под.рет. Басина Ю.Г; Алмата мектеп 1980
6. Коментарии к ГК КазССР под ред. Бсаина Ю.Г Тазутдинова Р.С Алмата Казахстан 1990
7. Гражданское право двух томах. Ответ.ред. Суханов Е.А. М., Бек, 1993
8. Гражданское и торговое право капиталистических государств. Под.ред Васильева Е.А. М., М.О., 1993.
9. Гражданское право ч.2. под.ред. Сергееева А.П., Толстого Ю.К. М.,Проспект,1997
10. Гражданское право ч.3. под.ред. Сергееева А.П., Толстого Ю.К. М.,Проспект,1998
11. Гражданское право России ч.2. Обязательственное право. Курс лекций под. Ред. А.Н.Садикова М., 1997
12. Гражданское право ч.2. под.ред. Калпиной А.Г., Масляевой А.И М., Юрист, 1999
13. Богатых Е. Гражданское и торговое право (от древнего римского к современному. М., Инфра, 1996.
14. Договорное право. Общие положения. Под ред. Брагинского М.И.,Витрянского В.В.М., Статут, 1997.
15. Коментарии к ГК РК. Особенная часть. Под ред. М.К.Сулейменова, Ю.Г.Басина, Алматы, 2000.
16. Гражданский кодекс Республики Казахстан- толкование и комментирование (общая часть). Вып.1. Алматы, 1996
17. Гражданский кодекс Республики Казахстан- толкование и комментирование (общая часть). Вып.2. Алматы, Баспа, 1997
18. Сулейменов М.К., Покровский Б.В., Худяков А.И., Жакенов В.А. право и пердпринимательство в Республике Казахстан. Алматы, Жеті жарғы, 1994
19. Гражданское право. Практикум.ч.2. Изд. второе, переработанное и дополненное. Под ред. Егорова Н.Д., Сергеева А.П. Санкт- Петербург, Проспект, 1998
20. Каудыров Т.Е. Право интеллектуальной собственности в РК. Алматы, Жеті жарғы, 1999
21. Практикум по гаржданскому праву. Часть 1. Изд-е 2-е, переработанное и дополненное. Под ред. Н.Д.Егорова, А.П.Сергеева.-М., Проспект, 1998
22. Гражданский кодекс РК (Особенная часть). Комментарий. Отв. ред. М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин, Алматы, Жеті Жарғы, 2000

23. Жайлин Ғ.А. Қазақстан  Республикасының Азаматтық құқығы. Оқулық. (ерекше бөлім) 1 том.- Алматы: Заң әдебиеті, 2003-264 бет.