Кәмелетке толмаған адамды қылмыстық іске тарту

Субъективтік жағынан  қылмыс тікелей қасақаналықпен жасалады. Кінәлы адам кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу жөніндегі  өзінің құқықтық  міндеттерін  орындамағанын, оларға  қатал қарағанын  сезеді және сол  әрекеттерді істеуді тілейді. Қылмыстың  субъектісі арнаулы:

1. кәмелетке толмаған баланың ата-анасы;
2. кәмелетке толмаған баланы тәрбиелеу жолындағы міндеттер өзіне жүктелген өзге де адамдар, атап айтқанда-бала асырап алушылар, қамқоршылар немесе қорғаншылар;
3. кәмелетке  толмаған баланы қадағалауды жүзеге асыруға міндетті оқу, тәрбие, емдеу немесе өзге де  мекеменің  қызметкерлері, орта  мектептердің, кәсіптік-техникалық оқу орындарының, мектеп-интернаттардың және қиын балаларды тәрбиелейтін тәрбие мекемелерінің  педагогтары, аурухана қызметкерлері ж.т.б.).

Балалардың өмірі  мен денсаулығының  қауіпсіздігін  қамтамасыз ету жөніндегі міндеттерді  тиісінше орындамау (138-бап)

Қылмыстық құқықтағы бұл  бап  мүлдем жаңа құрам  болып  табылады.

Қылмыстың тікелей объектісі-балалардың өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігін  қамтамасыз ету жөніндегі қоғамдық қатынастар. Қылмыстың жәбірленушісі-балалар. Қылмыс  объективтік жағынан-қызметі  бойынша өзіне балалардың өмірі  мен денсаулығының қауіпсіздігін  қамтамасыз ету жөніндегі міндеттер  жүктелген адамның не осы міндеттерді  арнайы  тапсырма бойынша орындаушының немесе мұндай  міндеттерді ерікті түрде өзіне алған адамның  тиісінше орындамауы арқылы көрініс  береді. Яғни көрсетілген қылмыс әрекетсіздік арқылы істеледі. Балалардың өмірі  мен денсаулығының қауіпсіздігін  қамтамасыз ететін адамдар өз  міндеттерін  тиісінше орындамайды. Мысалы, балабақша  меңгерушісі жас балаларды қараусыз тастап, дүкен аралап кетеді, осы  кезде баланың бірі көшеге шығып  кетіп, көлікке қағылып, орташа ауырлықтағы  дене жарақатын алады. Бұл жерде  қызметі бойынша өзіне жүктелген  міндетті балабақша  меңгерушісі  орындамау салдарынан баланың өмірі  мен денсаулығына қауіп төнді. Қылмыс құрамы материалдық және ол заңда  көрсетілген зардап-баланың денсаулығына абайсызда ауыр немесе орташа ауырлықтағы  зиян келтірілген сәттен бастап аяқталған  деп  табылады. Қылмыстық  әрекетсіздік пен орын алған зардаптың арасында  байланыс болуы хақ. Субъективтік жағынан қылмыс  абайсызда істеледі. Қылмыстың субъектісі-жасы 16-ға толған, өзіне осы  міндеттер қызметі бойынша жүктелген адам; мұндай міндеттерді өзіне ерікті түрде алған  адам.

Қамқоршы немесе қорғаншы құқықтарын

 теріс пайдалану  (139-бап)

 Қылмыстың объектісі-қамқоршы  немесе қорғаншы тағайындалған  баланың денсаулығы, дұрыс  тәрбиесі, сондай-ақ олардың материалдық   мүдделері. Объективтік жағынан  қылмыс қамқоршылықты немесе  қорғаншылықты пайдакүнемдік   немесе қамқоршылықтағы балаға  зиян келтіру үшін өзге арам  мақсаттарға пайдалану немесе  қорғаншылықтағы баланы қасақана  қадағалаусыз немесе қажетті  көмексіз қалдыру қамқоршылықтағы  баланың құқықтары мен заңды  мүдделеріне елеулі нұқсан келтіруге  әкеп соғу әрекеттерін істеу  арқылы жүзеге асырылады. Мысалы, қамқоршылықты немесе қорғаншылықты  пайда табу мақсатымен-яғни балаға  тиісті меншікті талан-таражға  салу үшін пайдалану немесе  балаларға тиімсіз келісімдер  жасау; балаларды көмексіз, қадағалаусыз  қалдырып қаңғытып жіберу, оларды  ұрып-соғу, қорлық көрсету, аш  ұстау, оқытпау сияқты заңды  құқықтары мен мүдделеріне нұқсан  келтіру. Қылмыс  материалдық  құрамға жатады. Қылмыс субъективтік  жағынан  тікелей қасақаналықпен  істеледі. Қылмыстың мақсаты-пайдакүнемдік  немесе өзге арам пиғылдар. Қылмыстың  субъектісі-заң бойынша белгіленген  қамқоршы немесе қорғаншы.

Еңбекке жарамсыз жұбайын (зайыбын)

асыраудан әдейі  жалтару (140-бап)

  Қылмыстың объектісі-еңбекке  жарамсыз жұбайдың материалдық  мүддесі. 

Еңбекке жарамсыз деп  зейнеткерлік жасқа жеткен, аурулығы немесе басқадай  зақым алуы бойынша еңбек қабілетін  жоғалтқан жұбайды айтамыз. Объективтік  жағынан қылмыс сот шешімі бойынша  еңбекке  жарамсыз және материалдық  көмекке мұқтаж жұбайын (зайыбын) асырауға қаражат төлеуден  3 айдан астам  әдейі  жалтару арқылы жүзеге асырылады. Жұбайының еңбекке жарамсыз және материалдық көмекке мұқтаж екенін сот шешеді. Осындай мұқтаждық  бар, оны асырауға екінші жұбай (әйелі  немесе ері) міндетті деп  тапса, сот  шешімі бойынша кінәлы адам оны некеде тұрғанына немесе некеде тұрмағанына  қарамастан асырауға міндетті. Сот  шешімін 3 ай бойы себепсіз төлеуден жалтарса, онда ол әдейі жалтарғандық деп  табылады. Субъективтік жағынан қылмыс тікелей қасақаналықпен істеледі. Қылмыстың  субъектісі-еңбекке жарамсыз жұбайын  сот шешімі бойынша асырауға міндетті екінші жұбай.