Мемлекет механизмі

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Мазмұны

 

Кіріспе...........................................................................................................................3

 

1    МЕМЛЕКЕТ МЕХАНИЗІМІНІҢ  ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Мемлекет механизімінің теориялық негіздері....................................................5

1.2 Мемлекет механизімінің  белгілері.......................................................................8

 

2    МЕМЛЕКЕТТІК АППАРАТ  ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ОНЫҢ БЕЛГІЛЕРІ

2.1 Мемлекеттік аппарат түсінігі.............................................................................10

2.2 Мемлекеттік аппарат құрылымы. Мемлекеттік орган және оның белгілері.12

 

3    ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  МЕМЛЕКЕТТІ АППАРАТЫ ЖӘНЕ         ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН ҚЫЗМЕТІ

3.1 Қазақстан Республикасының мемлекеттік  аппараты.......................................18

3.2 Қазақстан Республикасында мемлекеттік  аппарат құрылуы мен қызмет   атқару принциптері...................................................................................................21

 

ҚОРЫТЫНДЫ...........................................................................................................25

 

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ......................................................................26

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                Кіріспе

 

Мемлекет механизмі  дегеніміз – бұл арнайы органдар жүйесі. Бұл жүйе арқылы мемлекет өз функцияларын атқарады.

            Мемлекет механизмінің белгілері:  мемлекеттік аппарат, мемлекеттік мекелемер, мемлекеттік кәсіпорындар мен мемлекеттік қызметкерлер.

Мемлекеттік орган мемлекет механизмінің негізі болып табылуының себебінен, мемлекеттік органды  қарастыру қажет.

Курсық жұмыстың өзектілігі - кез келген саяси режим, оны іске асыратын субъектілерінсіз мүмкін емес. Субъектілер болып билеу аппараты, мемлекеттік органдар, ұжымдар, ұйымдар, міндетті тұлғалар болып табылады.

Бұл тақырыптың үлкен  маңызы бар. Өйткені мемлекет механизмі  арқылы мемлекет функциялары жүзеге асырылады. Мемлекет және механизм тығыз байланысты және ажыратылмас бөлігі. Осы топта маңызды болып келетін субъект бұл – адам. 

 Ең алдымен мемлекет  органы – бұл мемлекет мехнизмінің  бөлігі және оның анықталған  белгілері бар.

 Мемлекет маханизмінің  белгілері:

-Билеу өкілдіктерінің мәні:

 а) Ол мемлекеттің  атынан жұмс атқарып, мемлекеттің  атынан өз функцияларын жүзеге  асырады;

ә) Нормативті құқықтық актілерді  шығарады;

б) Нормативті-құқықтық актілердің талаптарына сай қатаң бақылау  жүргізеді;

в) Бұл талаптарды бұзушылығынан  қорғайды және оның қорғалуын іске асыру үшін мемлекеттік мәжбірлеу шараларын қолданады;

- Құзырет – бұл  мемлекеттік билікті іске асыру  үшін қолданылатын өкілдік жүйе. Оның мазмұнына сәйкес ол өзінде  белгілі бір функцияларды атқаруды  яғни, міндеттілік (мемлекет алдында) және құқық (биленетін объектілерге) қамтиды. Өкілдік элементтері болып табылатын құқық пен осы фунцияларды тапсырылған органға басқа объектілерге бағыттап орындау міндеті.

 Өкілдіктің басқа  элементі болып табылатын –  белгілі бір заңмен қарастырылған әрекеттіерді орындау.

• Мемлекет органы нормативті- құқықтық актілер негізінде жұмыс атқарады. (Қазақстан Республикасының конституциясы, Қазақстан Республикасының заң актілерінің салалары мен салашалары);
• Мемлекеттік орган мемлекеттік қызметкерлер мен бөлшектерден тұрады. (басқарулар, бөлімдер, департаменттар т.б. )
• Мемлекет функцияларын орындау үшін қаржы және материалды құралдары бар.[1.426] Мысалыға алсақ, Қазақстан Республикасының Қорғаныс министірлігінің материалды- техникалық базасы бар. (оқу полигондары, лагерлер, қару қоймалары, ғимараттар т.б.)

 Қарастырылған белгілер  мемлекеттік органның түсінігін  ашады. 

Мемлекеттік орган –  бұл мемлекеттік механизмінің бөлігі. Оның мемлекеттік-биліктік өкілдіктері, заңды анықталған өкілдіктері және осы функциялардың, тапсырмалардың барлығын іске асыру үшін материалды «қосымшалары» бар.

Зерттеу деңгейінің объектісі  жалпы мемлекеттік-құқықтық  қатынастар, ал субъектісі болып мемлекет механизмінің қызмет атқару барысында пайда болған қоғамдық қатынастар.

 Курстық жұмыстың мақсаты - мемлекет механизмінінің түсінігін және негізгі белгілерін қарастыру. Курстық жұмыс барысында келесі сұрақтарды қарастыруға талап қойылады:

1. Мемлекет механизмінің теоретикалық түсінігін қарастыру;
2. Мемлекеттік аппараттың түсінігін және оның белгілерін; мемлекеттік аппараттың құрылысын қарастыру.
3. Қазақстан Республикасының мемлекеттік аппаратын қарасытыру.

Қазақстан Республикасында, мемлекеттік механизмінің сапалы түрде  жұмыс істеуге кедергі тудырып  жатқан мәселе бұл – мемлекеттік  органдарға қызметкерлердің талаптарына сай қабылданбауы. Ол үшін мемлекеттік механизм осындай қағидаларды жоғары қоюға міндетті:

1.Мемлекет қызметшілерінің  адамгершілік қасиеттеріне және  құқықтық мәдениеттке кәсіптік  талап ету;

2.Мемлекеттік аппаратта  қызмет атқаратындардың заңдық жауапкершілігін арттыру;

3.Мемлекеттік қызметкерлерді  жұмысқа алуды конкурстық нәтижеде  өткізу және әрдайым квалификациясын  көтеру;

4.Азаматтардың және  олардың қоғамдарының құқықтары  мен заңды мүдделері үшін күресінің  белсенділігін арттыру;

5.Мемлекет және қоғамның  мемлекеттік органдарға бақылау  күшейту формаларын арттыру және  дамыту

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

             1 Мемлекет механизмінің теоретикалық  негіздері

1. Мемлекет механизмінің теоретикалық негіздері

 

 Мемлекет және құқық  теориясында мемлекет механизмі және мемлекеттік аппарат синонимдер ретінде қолданылады. Бірақ-та басқа құқық салаларында (конституциялық, әкімшілік) мемлекет механизмі мен мемлекеттік аппарат түсініктерін ажыратып қояды. Сонда-да екінші түсінік бірінші түсінігінің бөлімі болып қарастырылады. Көптеген заңгерлер «мемлекет механизмі» деген түсінік, «мемлекеттік аппарат» түсінігінен кеңірек мағынада қолданылатын жақтайды. Мемлекеттік аппарат мемлекеттің арнайы, билеу әрекеттеріне байланысты органдарды құрып, ал мемлекет механизмі – мемлекеттік органдар жүйесі және құралы болып табыла отырып, мемлекеттік әрекеттердің , тапсырмалардың, функцияладың орындалуын қамтамасыз етеді. Мемлекеттік механизм мемлекеттің өзін кейіптеп, оның нақты материяланған бейнесін, оның «тәні» мен «қаны» болып келеді. Мемлекеттік механизмсіз мемлекет жоқ дәне бола алмайды. Мемлекет механизмінің ішіне мемлекеттік аппарат, жергілікті өзін өзі басқару органдары, мемлекеттік кәсіпорын мен мекемелер және басқа да мемлекеттік құрылымдар, мемлекеттік-өктемдік жарлықтарды іске асыратындар кіреді. Мемлекеттік аппаратты және оның барлық салаларын қамтамасыздандыруды, мемлекеттік билеуші, мемлекеттік жұмыс ұйымдастырушы құрып, керекті ұйымшылдықты және өмірдің барлық салаларын тиімді фунциялануын іске асырады.

 Осы әрекет формасы көбінесе мемлекеттің билеушілік заңдары, құқықтық механизмдері қандай дәрежеде қолданылатынына байлынысты. Осыған орай мемлекеттік аппараттың келесі әрекет формалары ажыратылады:

1. Тікелей билеушілік – бұларға заңдық мінездемесі жоқтар, бірақ ғылыми рекомендациялар өндіруде, тәжірибе алмасушылықта түзелетіндер.
2. Құқықтық нормалара – бұларға заңдық мінездемесі барлар, яғни барлық субъектілерге міндетті түрде болып келетін және мемлекеттік-міндетті салдар салдар туғыздыратындар.

Мемлекеттік аппарат негізгі құқықтық формалар әрекеттеріне кіретіндер:

1. Құқықшығармашылқ әрекет – бұл нормативтік актілер жобаларын дайындаушы әрекеттер, олардың қабылдануы мен таралуы;
2. Құқықатқарушылық әрекет – бұл  заңдық нормалар іске асыру әрекеті;
3. Құқыққорғаушы әрекет – бұл заңдарды бақылау және қадағалау әрекеті, кінә болған тұлғаларды заңгерлік жауапкершілікке тару;

Мемлекеттік аппарат  белгілері келесілер болып келеді:

1.Мемлекет алдында  тұрған мақсаттар мен міндеттерді  іске асыру нысанымен, мемлекет  қалауымен құрылады;

2.Мемлекет өз атынан  барлығына міндетті, барлығына тән  заңды мінез ережелерін шығарады, қабылдайды және заңды күшпен  қамтамасыздандырады;

3.Мемлекеттік мәжбүрлеуге  монополиясы бар;

4. Мемлекеттік аппарат құру және функиялауына проффесионалды принцип негізге салынған, яғни мемлекеттік аппарат қызметкерлірі өз жұмыстарын проффесионалды негізде атқарып, ешқандай қосымша саяси-әлеуметтік жұмыспен араласпайды. Тек билеуші қызметпен айналысады;

Мемлекеттік аппарат  мемлекеттік билеу органдары  мен материалды қосымшаларды (армия, полиция,салық жинау, қаржы және кеденді қызмет) қамтиды. Олар мемлекеттік-биліктік жарлықтарды орындау үшін қажет.[2.191б]

 Мемлекеттік мекемелердің  және кәсіпорындардың билеу өкілдігі  жоқ (администрациялардан басқа), бірақ жалпықоғамдық функцияларды –экономика, спорт, мәдениет, білім беру, денсауылық сақтау, ғылым салаларында фунцияларын атқарады.

Мемлекеттік қызметкерлер – бұл билеумен айналысатын ерекше адамдар тобы болып келеді. Мемлекеттік  қызметкерлерінің құқықтық жағдайы  арнайы заңмен реттеледі. Бұл заңда әр мемлекеттік қызметкердің міндеті және мемелекеттік қызметкерлердің түрлері бар.

 Қазіргі кезде биліктік  қызметтердің таратудың кең таралған  түрі, бұл – сайлау және тағайындау. Әдетте, заңшығарушы органдар депутаттары  мен мемлекет басшылары – президенттер ( республикалық билеу формасында ). Алайда монархты тағайындау да сайлау негізінде болуы мүмкін.

 Мемлекет механизмінің  құрылысының негізгі бөлімі мемлекеттік  орган болып табылады. Мемлекеттік  орган – бұл біршама тәуелсіз, ол құрылысы жағынан мемлекеттік аппарат буынымен оңашаланған. Мемлекеттік орган - мемлекеттің өз еркімен, өз қажеттіліктері үшін арнайы билік саласына құрастыратын, билеу өкілігімен қамтамасыз етілген және өз қабілеттіктері бар орган. Мемлекеттік орган өз өкілдігін іске асыру барысында, ұйымдастырылған, материалды және міндеттеуші мемлекеттік күшке сүйене отырады. Мемлекеттік орган мемлекеттік қызметкерлерден тұрады. Олардың ішіндегі ерекешелері лауазмды тұлғалар. Мемлекеттік қызметкерлерді ақшамен қамтамасыз ету қоғам арқылы, яғни салық төлеу арқылы жүзеге асады.

 Мемлекеттік органдадың  өзіндік нышандары:

1. Мемлекет қалауымен құрылады және өз өкілдіктерін мемлекет атынан жүзеге асырады;
2. Тек нақты анықталған, заңмен орнатылған, ретке келтірілген түрлі әрекеттер мен формаларды жүзеге асырады;
3. Заңды бекітілген организацияланған салалар: әрекетжасаушылық территориясы; билік иерархиясындағы анықталған қалпы; анықталған биліктік өкілдіктер мен құзыреттер.
4. Мемлекеттік органдар әрекеттесуінің негізіне мемлекеттік билік бірлігі және билік бөлінісі.

 Қоғами-құқықтық субъектілер  қатынасы бола тұрып, мемлекеттік  органдар заңды, бұқаралық-құқықтық  сипаттағы тұлғалар ретінде қарастырылады.  Олардың болмысы кез келген  мемлекетттік органдарды құрастыратын  жеке тұлғалардың қалауымен, немесе ықыласымен байланысы жоқ. ( Мысалыға, Үкімет мүшелерінің тағайындалуы немесетаралуы мемлекеттік органының яғни Үкіметтің болмысына әсер етпейді.)

 Мемлекеттік органдар  әртүрлі негіздерде жіктеледі:

1. Пайда болу әдісіне байланысты:
1. Алғашқы (уәкілдік) органдар, мысалыға, мұрагерлік монархия, Парламент, Президент. Бұл органдар ешқандай басқа органдармен құрылмайды.
2. Туынды (Үкімет, прокуротура және т.б.) алғашқы болған органдармен құрылады және оларды алғашқы органдар құрады,оларға алғашқы органдар билеу өкілдіктерімен қамтамасыз етеді.
2. Билік өкілдіктерінің көлеміне байланысты:
3. Жоғарғы (Үкімет);
4. Жергілікті (әкімат);
3. Құзырет кеңдігіне байланысты:
5. Жалпы құзырет (Үкімет)
6. Арнайы құзырет (ІІМ)
4. Билік бөліну принципіне орай:
7. Заңшығарушы (Парламент)
8. Соттық (соттар)
9. Атқарушы (Әділет министрлігі және т.б.).