Шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық жағдайының мазмұны мен әдістерін талдауы.

1. факт жүзіндегі дайын өнім өткізілмеген қалдығы К – 8360тг (31);
2. тауарлы өнімді шығару 29000 тг;
3. өткізілген өнімдердің қалдығы кг –15940 тг;
4. жоспар бойынша өнімді өткізуден түскен табыс 21420 тг;
5. ауытқу 4-5 570тг.

   Бұл мәліметтерден кәсіпорынның табысы 570тг көбейгенін көреміз. Жоспар бойынша өнімді өткізуден түскен табыс 20850тг болуы керек, ол 570тг артып жалпы табыс 21420тг құрады. Бұнда жоспарды қайта орындау болмайды.

   Табыстың абсолютті көрсеткішінің  орындалуы валдық табыс болып табылады. Ол өнімді өткізудің қаржылық нәтижелерін есептеуден және өнімді өткізуден түскен табыспен негізгі қызмет нәтижелерімен анықталады.

   Өнімді өткізуден түскен  табысты талдауда мына ішкі  факторларды есептеу қажет:

1. өткізілген өнімнің өндірістің өзіндік құны;
2. өнімнің бірлік бағасы;
3. өткізілген өнімнің көлемі;
4. өткізілген өнімінің құрамы мен құрылымы.

   Нарықтық экономика  жағдайында кәсіпорынның шаруашылық  қызметінің негізгі және соңғы  мақсаты болып шығынданбай, табыс табу, бұл көрсеткіштерді талдауға назар аудару қажет.

   Табыстың бірінші  абсолюттік көрсеткіші болып  өнімді өткізуден түскен табыс  болып табылады. Ол есеп беруде  қаржылық шаруашылық қызметтен  ҚҚС, акциз және т.б. алып  тастағандағы нәтижелер.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   Тақырыбы: Шаруашылық  жүргізуші субъектінің кәсіпкерлік  белсендігін 

талдау.

   Кәсіпорын қызметінің  тиімділігі мен іскерлік активтілігін  бағалау мен талдау қаржылық  талдаудың соңғы этапы болып  табылады. Кәсіпорынның іскерлік  активтерінің, оның қаражаттарының айналымдылығының жылдамдылығынан көрінеді. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы активке салынған қаражаттар қаншалықты тез ақшаға айналатынымен байланысты.

   Қаражаттың айналымында  ұзақ, әр түрлі бағытталған ішкі  және сыртқы сипаттағы факторлардың жиынтық әсері анықталады. Активтердің айналымдылығына елдегі эконоимикалық оқиғалар, олармен байланысты кәсіпорынның шаруашылық шарты да маңызды әсерін тигізеді.

   Іскерлік активтілікті  коэфициенті кәсіпорынның қаржылық  жағдайын бағалауда үлкен мәнге ие. Қаражаттардың айналым жылдамдылығы кәсіпорынның төлем қабілеттілігіне әсерін тигізеді.

  

 

№	Көрсеткіштер	Есептеу формуласы
1	Дайын өнім айналым коэфициенті	өнімді өткізуден түскен табыс / баланс бойынша дайын өнім кезең ішіндегі орташа мөлшері
2	Меншік капитал айналым  коэфициенті	өнімді өткізуден түскен табыс / меншік капитал
3	Материалды айналым  қаражаттарының  айналымдылық коэфициенті	өнімді өткізуден түскен табыс / материлды айналым құралының  орташа құны
4	Ағымдық активтерінің айналым  коэфициенті	өнімді өткізуден түскен табыс / ағымдағы активтер
5	Капиталдың жалпы  айналымдылық коэфициенті	өнімді өткізуден түскен табыс / жиынтық капитал
6	Ағымдағы активтердің  күнмен есептегендегі айналымдылығы	360 /айналым саны немесе 360*ағымдағы активтердің орташа мөлшері
7	Инвестицияланған капитал  айналым коэфициенті	өнімді өткізуден түскен табыс / ұзақ + қысқа мерзімді инвестициялар
8	Ақша қаражатының  айналымдылық  коэфициенті	Талдау жасалып отырған  кезеңдегі ақша қаражатының айналымы / ақша қаражатының орташа қалдықтары
9	Негізгі капитал айналымдылық коэфициенті	өнімді өткізуден түскен табыс / негізгі капитал

 

Активтер айналымын  талдауда келесідей көрсеткіштер қолданылады:

1. авансталған капитал айналымының коэффициенті мынаған тең: өнімді өткізуден түскен табыс / орта жылдық авансталған капитал сомасы немесе орта жылдық авансталған капитал сомасы жыл басындағы есеп беру баланстық валютасы – есеп берудегі жыл соңындағы баланстық валютасы / 2
2. Қысқа мерзімді активтер айналымының коффициенті мынаған тең: өнімді өткізуден түскен табыс / қысқа мерзімді активтердің орта жылдық сомасы;
3. Материал құралдар айналымының коэффициенттерінің айналымы мынаған тең: өнімді өткізуден түскен табыс / материалдық құралдар айналымның орта жылдық сомасы;
4. өзіндік капитал айналымының коэфициенті: өнімді өткізуден түскен табыс / өзіндік капиталдың орта жылдық сомасы.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Тақырыбы: Шаруашылық жүргізуші  субъектінің потенциалдық банкротқа  ұшыруын және кәсіпкерлік тәуелдікті талдау.

 

  

    Тәуекел орындаған жағдайда үш түрлі экономикалық қорытындылар болуы мүмкін. Жағымсыз (жеңілу, зиян, шығын) нолдік, жағымдық ( жеңу, пайда, табыс), барлық жеке тәуекелдер болатын қорытындыға байланысты екі үлкен топқа бөлінеді: таза және спекулятивті.

   Таза тәуекел  – ойланған қорытындының көрсеткішінің орындалмағанын көрсетеді. Бұл топқа  өндіріс кәсіпорын қызметінің көптеген тәуекелі жатады.

   Спекулятивті  тәуекел – жағымды және жағымсыз  қортындылардың болу мүмкіндігі  байқалады.

   Тәуекелдің сапалық  талдануы екінші кезеңдегі тәуекелдің басқарылуы болатын барлық тәуекелдің идентификациясы. Оның басты міндеті – тәуекелдік факторлардың анықталуында, кезеңдермен жұмыстар, яғни тәукелдің патенциялды облысын құру, мүмкін болатын тәуекелдерді анықтау.

   Тәуекелдің  сатысына әсер ететін барлық факторларды объективті және субъективті деп екіге бөлуге болады. Объективті кәсіпорынға тәуелді емес факторлар жатады: инфляция, бәсекелестік, кризистер, экология.  Субъективті факторларға: өндірістік патенциял, кадрлық құрам.

   Тәукелдің сандық талдануы – бұл ақша залалының көлемінің нақты анықталуы.

   Статистикалыө  әдістеменің мәні – ол өндірістегі  орны бар шығыстар мен кірістердің  анықталуында. Есеп айырысу вариациясын,  дисперсиясын және стандарттық  ауытқуын жүргізеді.

   Вариация – бұл бір жағдайдан екінші жағдайға ауысқанда сандық бағалаудың өзгеруі.

   Дисперсиялық  вариациясы бағаланады, яғни фактілік  мәнінің орташа мәнінен айырмашылығы.

   Фирманың дұрыс  қалыптасуы үшін кәсіпкер қызмет  процесінде кездесу мүмкін қауіптің  барлық түрлерін көре білу керек. Қауіптің түрлері:

1. кәсіпкерлік тәуекел – кәсіпорынның өз мақсатына жете алмауына ойлаған қорытындылардың болмауына байланысты. Бұл тәуекел кәсіпкердің өз ресурстарына айырылуы арқылы немесе қосымша шығындардың пайда болуымен сипатталады;
2. өндірістік тәуекел - өнімді шығару  көлемінің азаюынан оның сапалық төмендеуінен өндіріс қалдықтарының көбеюі, еңбек өнімділігінің азаюы, өндіріс шығындарының пайда болуы, жұмыс уақытының болмауы, материал, шикізаттар, энергияның жабдықталмауы;
3. коммерциялық тәекел – кәсіпорынның, өндірістің немесе сатып алған тауарларын сату процесімен байланысты. Ол нарықтық конъюктураның, бағаның өзгеруің білдіреді;
4. қаржылық тәуекел – қаржылық ресурстарды жоғалту, олардың айырылу мүмкіндігіне байланысты;
5. кәсіпкерлік инвестициялар тәуекелі –кәсіпорынның активтерінің құнды қағаздар ретінде пайдалану;
6. басқарушылық тәуекел – кәсіпорынды басқаруға, стратегия, жоспарлаудың жолдардың болмауынан пайда болады. Ол кәсіпорынның мақсаты белгіленген кездегі  кәсіпорынның қызметімен сипатымен масштабына сәйкес келмеуі тәуекелі.

       Кәсіпкерлік  қызмет қашанда болмасын көп  немесе аз түрдегі анықталмаушылықпен  байланысты бұның негізгі көзі  қайта өндірідің барлық кезеңі  болуы мүмкін – тауарларды  сату мен дайындауға қажет  құралдарды сатып алудан бастап.

   Коммерциялық  ұйымның мақсаты - өндіріс барысында  және өнімді стау кезінде сонымен  қатар басқа да қызметпен түрлерінен  табыс табу болып табылады. Сол  себептен тәуекел көптеген тәуекелге  бөлінетін кәсіпорынның  қаржылық  шаруашылық қорытындысымен байланысты болады. Нарыққа қарай қозғалу дегеніміз – экономикалық бостандыққа апаратын жол, ал қауіптің күшеюі – кәсіпкерліктің бостандықтың кері жағы.

   Қауіпті кәсіпкерлердің  өз ресурстарының бір бөлігін  жоғалтуы, табыс алмауы немесе  қандайда бір іс -әрекет нәтижесінде қосымша шығындардың шығуы деп түсінуге болады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   Қорытынды:

 

      Қаржыны басқару нарықтық экономика жағдайында қаржы ресурстары қозғалысында тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Қаржы қорларын бөлу және пайдалану ісінде қаржылық қызметін жаңа нысандары мен әдістерінің экономикалық практикада терең болуына шаруашылық жүргізуші тиімділігін артуға ықпал жасайды. Қаржымен басқару әдісі қаржы проблемасымент тікелей байланысты.

   Кәсіпорынның тұрақтылығын бағалау көрсеткіші: тәуелсіздік коэффиценті: меншік капиталының кәсіпорын активтерін қалыптастыру көздерінің жалпы көлеміндегі үлесін сипаттайды. Ол бойынша кәсіпорынның қаншалықты деңгейде қарыз қаражатқа тәуелді екендігін және меншік қаражатын қалай пайдалануын білуге болады; тәуелділік коэффициенті: Қарыз қаражаттарының жиынтық капиталдың үлесін анықтайды. Авансталған капиталдағы қарыз үлесі неғұрлым көп болса, соғұрлым кәсіпорынның қаржыландырудың сыртқы көздері көбірек тәуелді болады; қаржыландыру коэффициенті: меншікті және тартылған ара – қатынасын сипаттайды. Ол кәсіпорын активтерінің қай бөлігі меншікті қаражат есебінен қай бөлігі қарыз қаражат есебінен қаржыландыратын көрсетеді.

      Кәсіпорын  қызметінің тиімділігі мен іскерлік  активтілігін бағалау мен талдау қаржылық талдаудың соңғы этапы болып табылады. Кәсіпорынның іскерлік активтерінің, оның қаражаттарының айналымдылығының жылдамдылығынан көрінеді. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы активке салынған қаражаттар қаншалықты тез ақшаға айналатынымен байланысты.

   Қаражаттың айналымында  ұзақ, әр түрлі бағытталған ішкі  және сыртқы сипаттағы факторлардың  жиынтық әсері анықталады. Активтердің  айналымдылығына елдегі эконоимикалық  оқиғалар, олармен байланысты кәсіпорынның  шаруашылық шарты да маңызды  әсерін тигізеді.

   Іскерлік активтілікті  коэфициенті кәсіпорынның қаржылық  жағдайын бағалауда үлкен мәнге  ие. Қаражаттардың айналым жылдамдылығы  кәсіпорынның төлем қабілеттілігіне  әсерін тигізеді. Коммерциялық ұйымның  мақсаты - өндіріс барысында және  өнімді стау кезінде сонымен қатар басқа да қызметпен түрлерінен табыс табу болып табылады. Сол себептен тәуекел көптеген тәуекелге бөлінетін кәсіпорынның  қаржылық шаруашылық қорытындысымен байланысты болады.   

 Мемлекет қаржысы  мемлекеттің экономикалық әлеуметтік  саяси функцияны орындау үшін оны қажетті ақша ресурстарын қамтамасыз ететін елдің қаржы жүйесінің маңызды сферасы болып табылады. Олар экономикамен социалдағы сан алуан өзара байланыстарды қамтитын мемлекет секторын өндірістік және әлеуметтік қатынастардағы іс қимылымен байланысты.  Нарықтық қатынастрадың шартында кәсіпорынның қаржылық талдауының маңызы зор. Бұл кәсіпорын дербестігі мен өзінің өндірістік қызметінің нәтижесінде толық жауапкершілікке меншік жұмысшы коммерциялық серіктестік т.б. қызмет түрлеріне қажет. Қаржылық ресурстары мен қамтамасыз ету мен тиімділігімен оларды қолдану. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы қаржылық ресурстардың бөлінуі мен қолданылуы кәсіпорынның дамуы қамтамасыз ету жағдайы.

Жалпы мемлекеттің қоғамдағы  экономикалық қызметі ол мына функцияларға бөлінеді:

1. экономикалық дамудың қалыпты дамуына құқықтық базаны анықтау;
2. монополиялық қызметті шектеу және бәсекелестік;
3. табыстар мен байлықты қайта бөлу;
4. экономикалық тұрақтылық;
5. ресурстарды қайта бөлу.

  

      Кәсіпорынның  қаржылық жағдайы талдау жөніндегі сұрақтарды қарамастан бұрын қаржылық жағдай дегеніміз немесе қаржылық жағдай жай- күйі дегеніміз не? Соны анықтап алған жөн. Профессор А.Д. Шеремет : “кәсіпорынның қаржылық жағдайы қаржыны тарату, пайдалану және оны қалыптастыру көздерімен меншік капитал және міндеттемелер, яғни пассивтер сипатталады” – деп жазған.

   Сонымен қатар кәсіпорынның  одан әрі даму үшін барлық  есеп айырысулар мен барлық  міндеттемелерді орындағаннан кейін  осы кәсіпорында өндірісті дамытуға  оның материалдық техникалық базасын жаңартуға жөнінде экологиялық климаты жақсартуға және басқаларға мүмкіндік беретіндей дәрежеде табыс қалу қажет.

    Активтердің құрамы мен  орналасуын талдау үшін аналитикалық  кесте құрылады. Ол активтердің  ұзақ мерзімді және ағымдағы  активтердің құнын бекітеді. Талдауда есептік ұзақ мерзімді және ағымдағы активтердің құнын бекітеді. Талдауда есептік жылда неге көп көңіл бөлінеді, кәсіпорын өндірістік потенциялының негізгі құралдар жағдайы қандай, мүлік шамасы қандай соны анықтау қажет. Бухгалтерлік баланс – қаржылық есептің негізгі түрі бола отырып, ол есепті кезеңдегі кәсіпорын мүлкініңқұрамы мен құрылымын, ағымдағы активтердің айналымдылығы мен өтімділігін меншік капитал мен міндеттеменің қолда барын дебиторлық және кредиторлық борыштың динамикасы мен жағдайын және кәсіпорынның несиеге қабілеттілігі мен төлеу қабілеттідігін анықтауға болады.