Сістэма жанраў сучаснай навуковай літаратуры

Сутнасць анатавання і рэферавання заключаецца ў максімальным змяншэнні, скарачэнні аб'ёму крыніцы інфармацыі пры захаванні яго асноўнага зместу. Здзяйсняючы кампрэсію першакрыніц, анатацыя і рэферат робяць гэта прынцыпова рознымі спосабамі.

У адрозненні ад рэферата, анатацыя з’яўляецца максімальна кароткім паведамленнем аб змесце кнігі, артыкула. Як правіла, анатацыя складаецца з простых сказаў.

Схема анатацыі:

1) прозвішча, імя, імя па  бацьку аўтара;

2) назва кнігі (зборніка, артыкула);

3) месца выдання, выдавецтва, год;

4) аб'ём (колькасць старонак, малюнкаў, табліц);

5) кароткі змест (пералік  асноўных палажэнняў тэксту-крыніцы);

6) пытанні, разгледжаныя  ў заключэнні і вывадах;

7) выкарыстанне ў тэксце  літаратуры;

8) чытацкае прызначэнне.

Паміж рэфератам і анатацыяй існуюць пэўныя адрозненні:

1) у рэфераце інфармацыя  выкладаецца з пазіцый аўтара  арыгінала без ацэнкі рэферэнтам  выкладаемага, у анатацыі — фармулёўкамі  рэферэнта;

2) рэферат знаёміць чытача  з асноўнымі пытаннямі, праблемамі  і пад., дае адказ на пытанне, менавіта якая інфармацыя змяшчаецца ў тэксце, анатацыя ж толькі павярхоўна дае ўяўленне аб чым гаворыцца ў арыгінале, аблягчае пошук неабходнай інфармацыі;

3) рэферат будуецца на  аснове ключавых фрагментаў тэксту, анатацыя ж пішацца сваімі  словамі.

Пры складанні анатацыі звычайна выкарыстоўваюць наступныя стандартныя звароты мовы (моўныя клішэ).

Лексічныя сродкі для напісання анатацыі:

• Артыкул (работа) апублікаваны (змешчаны, надрукаваны …) у часопісе (газеце …)
• Манаграфія выйшла ў свет у выдавецтве …
• Артыкул прысвечаны пытанню (тэме, праблеме …)
• Артыкул уяўляе сабой абагульненне (агляд, выклад, аналіз, апісанне …) (чаго?)
• Аўтар ставіць (асвятляе) наступныя праблемы …

закранае наступныя пытанні …

засяроджвае ўвагу на праблемах…

• У артыкуле (кнізе, раздзеле …) разглядаецца (абагульняецца…) (што?)

• гаворыцца (пра што?)
• даецца ацэнка (аналіз, абагульненне) (чаго?)
• прадстаўлены пункт гледжання (на што?)

• Артыкул (…) адрасаваны (каму?)

• можа быць выкарыстаны (кім?)
• уяўляе цікавасць (для каго?)

Па змесце і мэтавым прызначэнні анатацыі бываюць:

• даведачныя (апісальныя, інфармацыйныя) - характарызуюць тэматыку дакумента, паведамляюць якія-н. звесткі аб ім, але не даюць яго крытычнай характарыстыкі;
• рэкамендацыйныя - характарызуюць дакумент і даюць ацэнку яго прыдатнасці для пэўнай катэгорыі спажыўцоў, з улікам узроўню падрыхтоўкі, узросту і іншых асаблівасцей спажыўцоў.

Па паўнаце ахопу зместу анатуемага дакумента і чытацкім прызначэнні

• агульныя - характарызуюць дакумент у агульным аспекце і разлічаны на шырокае кола спажыўцоў;
• спецыялізаваныя (аналітычныя) - характарызуюць дакумент толькі ў пэўных аспектах, яго вызначаную частку ці толькі тыя раздзелы, параграфы і старонкі дакумента, якія прысвечаны пэўнай тэме; разлічаны на вузкае кола спецыялістаў;
• аглядавая - змяшчае абагульненую характарыстыку двух і больш дакументаў, блізкіх па тэматыцы.

 

ЗАКЛЮЧЭННЕ

 

У сваёй рабоце я разглядзеў найбольш распаўсюжданыя жанры сучаснай навуковай літіратуры такія як анатацыя, водгук, рэзюмэ, рэферат, тэзісы. Даў да іх вызначэнне, класіфікацыю, апісаў патрабаванні да афармлення. Выявіў адрозненне паміж рэфератам і анатацыяй. Прывеў прыклады некаторых моўных клішэ.

Для студэнта любой ВНУ навуковая мова з’яўляецца не толькі сродкам авалодання пэўнай інфармацыяй, але і сродкам яе рэалізацыі ў канкрэтных відах вучэбнай дзейнасці: пры напісанні кантрольных і курсавых работ, у дакладах і выступленнях на семінарах, канферэнцыях, дыскусіях і гэтак далей. Для таго, каб кваліфікавана падрыхтаваць і аформіць навуковую працу, неабходна ведаць не толькі асаблівасці пісьмовай навуковай мовы, асноўныя заканамернасці функцыянальнага стылю навукі, але і шэраг патрабаванняў, якія прад’яўляюцца да афармлення вынікаў навукова-даследчых прац разнастайных паводле жанраў.

 

 

СПІС ВЫКАРЫСТАНАЙ ЛІТАРАТУРЫ

 

1. Антанюк, Л. А. Беларуская навуковая тэрміналогія: фарміраванне, структура, упарадкаванне, канструяванне, функцыяніраванне/ Л. А. Антанюк.  – Мінск, 1987.
2. Беларуская мова: энцыклапедыя. – Мінск, 1994.
3. Булыка, А. М. Слоўнік іншамоўных слоў: у 2 т./ А. М. Булыка. – Мінск, 1999.
4. Красней В.П. Беларуская тэрміналогія: зборнік артыкулаў / В.П. Красней; рэдкал.: Э.А.Ялоўская (адк. рэд.) [і інш.]; навук. рэд. М.Р. Прыгодзіча. – Мінск: БДУ, 2011. – С. 134 – 138.
5. Красней, В. П. Навуковы стыль сучаснай беларускай літаратурнай мовы/ В. П. Красней // Беларуская мова ў другой палове ХХ ст.: матэрыялы міжнароднай навуковай канферэнцыі. – Мінск, 1998. – С. 16–19.
6. Лексікалогія сучаснай беларускай літаратурнай мовы / пад рэд. А. Я. Баханькова. – Мінск, 1994.
7. Лепешаў І.А. Сучасная беларуская літаратурная мова: спрэчныя пытанні: Дапаможнік / І.Я. Лепешаў.– Гродна: ГрДУ, 2002. - 207 с.
8. Ляшчынская В.А. Беларуская мова. Тэрміналагічная лексіка: Вучэб. дапаможнік. - Мн.: РІВШ БДУ. 2001. - 256 с.
9. Маршэўская, В.В. Беларуская мова. Прафесійная лексіка ў сінтаксічным і стылістычным аспектах. – Гродна, 2002
10. Тэорыя і практыка беларускай тэрміналогіі / Арашонкава Г.У., Булыка А.М., Люшцік У.В., Падлужны А.І.; Навук. рэд. А.І. Падлужны. - Мн.: Беларуская навука, 1999. - 175 с.