Курылыс материалдары

«Жайық» деструктивтік діни ағымдардан жапа шеккендерге көмек орталығы»  қоғамдық бірлестігі тақырыбындағы  өткізілген республикалық ғылыми-тәжірибелік  конференцияның жинақ материалдары

«Жайық» деструктивтік діни ағымдардан жапа шеккендерге көмек орталығы» қоғамдық бірлестігі тақырыбындағы өткізілген республикалық ғылыми-тәжірибелік конференцияның жинақ материалдары 
Орал-2011 
 
«Тәуелсіздікке 20 жыл: 
қоғам, заң және дін» 
 
Мазмұны 
І бөлім 
1. Жалпы мәліметтер--------------------------------------------------------------------------------------3 
2. «Жастардың теріс ағымдарға тартылуының себептері және «Жайық» орталығының қызметі» – Шағатай Ләззат Ғиниятқызы, «Жайық» деструктивтік діни ағымдардан жапа шеккендерге көмек орталығының» төрайымы------------------5 
3. «Жертва биологического террора-кто-они» - Кужбанова Светлана Мәжитқызы, «Жайық» деструктивтік діни ағымдардан жапа шеккендерге көмек орталығының психолог-маманы-----------------------------------------------------------------------------------------8 
4. «Экстремизмнің ұлтаралық қауіпсіздікке және конфессияаралық келісімге тигізетін әсері»- Ихсанова Жамал Сағынғалиқызы,Батыс Қазақстан облысы ішкі саясат басқармасының үкіметтік емес ұйымдар және діни бірлестіктермен жұмыс бөлімінің бастығы----------------------------------------------------------------------------------------------------11 
5. «Кейбір діни бірлестіктердің құқыққа қайшы іс-әрекетері және құқық қорғау органдарының рөлі»-Мәжиев Ғилымбек Жәдігерұлы, БҚО Дін істері департаментінің бас маманы----------------------------------------------------------------------------------------------- 15 
ІІ бөлім 
Жинақ материалдар 
6. «Как регулируется государственно конфессиональные отношения в странах СНГ», Онлашева Ж.О, кандидат юридических наук, ведущий научный сотрудник Международного центра культур ирелигий-------------------------------------------------------18 
7. «Основы вероучения радикального ваххабизма как идеологии религиозно-политического экстремизма»- Мырзахметов Д.Б., бакалавр религиоведения, магистрант иностранной филологии, председатель Центра Религиоведческо-Психологическо-Правовой Консультации Республика Казахстан, г.Караганда-----------------------------------------------------22 
8. «Мемлекет тұтастығына дәстүрлі емес діни ұйымдардың кері әсері» - Ж.Әбдіраманов,  
мемлекет тарихы институты мемлекет теориясы мен тарихын зерттеу бөлімінің 
ғылыми қызметкері-------------------------------------------------------------------------------------------26 
9. «Дәстүрлі емес діни ағымдар және олармен қалай күресу керек?»- Лимана Қойшиева, Мәдениеттер мен діндер халықаралық орталығының жетекші  
ғылыми қызметкері--------------------------------------------------------------------------------------------29 
10. «Елбасы және ұлттың рухани әлемі» - Өтеген Оралбаев------------------------------------- 31 
11. «Дін және қоғам»- Рысбеков Тұяқбай Зейітұлы,тарих ғылымдарының докторы---------- 38 
12. «Преступные религии» - Оразбаева Г.К., Президент ОФ «Центр помощи пострадавшим от деструктив-ных религиозных течений» г. Кокшетау-------------------------------------------------------------43 
13. «Дін атын жамылған ағымдардың деструктивтік қызметі» - «Жайық» деструктивтік діни ағымдардан жапа шеккендерге көмек көрсету орталығының төрағасы--------------------- 46 
13. «Дін және қоғам» - Амангелді Айталы, философия ғылымдарының докторы--------------48 
14. Деструктивтік діни ағымдардан жапа шеккендерге көмек орталығы қызметін ұйымдастыру» жобасы бойынша жүзеге асырылған істердің фото-дәйектері------------- 50 
 
Жалпы мәліметтер 
«Тәуелсіздікке 20 жыл: қоғам, заң және дін» 
тақырыбындағы республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясының 
БАҒДАРЛАМАСЫ

 
 
6 желтоқсан 2011 жыл 
 
Қатысушылар: БҚО әкімдігі, Қазақстан Мұсылмандар діни басқармасының теолог мамандары, Астана қаласы, Ақтөбе, Батыс Қазақстан облыстарының антисекталық қоғамдық бірлестіктері, БҚО ішкі саясат басқармасы, БҚО дін істері департаменті, БҚО ішкі істер департаменті, БҚО Прокуратурасы, БҚО ҰҚК, БҚО экономикалық және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес департаменті, БҚО мәдениет басқармасы, БҚО білім басқармасы, аудан әкімдері мен орынбасарлары, қалалық, аудандық ішкі саясат және білім беру бөлімдерінің меңгерушілері, облыс және аудан имамдары, жоғары және арнаулы оқу орындарының ректорлары мен директорлары, тәрбие ісі жөніндегі жастар жетекшілері, дінтанушы-ғалымдар, үкіметтік емес ұйымдар, жастар қоғамдық бірлестіктері, облыстық БАҚ өкілдері, қалалық жалпы білім беретін орта мектептер мен кәсіптік лицейлердің директорларының тәрбие ісі жөніндегі орынбасарлары, тарих және дінтану пәні мұғалімдері, психологтар;  
 
Мақсаты:  
Елімізде тұрақты конфессияаралық қатынасты қалыптастырып, діни экстремизмнен келетін қауіптің алдын-алу, діни бірлестіктердің қызметін реттеу шараларында қабылданған жаңа заңның маңыздылығын түсіндіру. 
 
Сағ: 9.00-10.00 – семинар-кеңеске қатысушыларды тіркеу, үлестірмелі материалдарды тарату, «Жайық» орталығының қызметі туралы көрмесімен таныстыру; 
 
Пленарлық бөлім  
Конференция жұмысы. Сағ. 10.00-12.30 
 
Конференцияға қатысқан баяндамашылардың сөзі мен презентациясы 
1. «Ислам діні: ақиқат пен адасқандар» тақырыбындағы бейнефильм (15 мин); 
2. Төрағалық етуші: Тілекқабыл Имашұлы Имашев Батыс Қазақстан облысы ішкі саясат басқармасының бастығы;  
 
3. Кіріспе сөз: Тілекқабыл Имашұлы Имашев Батыс Қазақстан облысы ішкі саясат басқармасының бастығы;  
4. «Радикалды ағымдардың шығуы және олардың қоғамға залалы» – Смайыл Сүйерқұлұлы Сейітбеков, Қазақстан Мұсылмандар діни басқармасының оқу-ағарту бөлімінің меңгерушісі, философия ғылымдарының кандидаты, теолог (Алматы қаласы);  
5. «Роль традиционных религий в современной политике» – Архиепископ Уральский и Гурьевский Антоний  
6.«Діни ағымдардың жастарға кері әсері және оны шешу жолдары», Бозымов Қазыбай Караұлы, Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің ректоры, ауылшаруашылық ғылымдарының докторы, профессор; 
7. «Исторические предпосылки и геополитические факторы в формировании толерантного общества в Казахстане» - Асет Сембаевич Тасмагамбетов, доктор исторический наук, проректор Западно-Казахстанской университет имени М.Утемиосова; 
8. «Кейбір діни бірлестіктердің құқыққа қайшы іс-әрекетері және құқық қорғау органдарының рөлі» – Ғилымбек Жәдігерұлы Мәжиев, БҚО Дін істері департаментінің бас маманы; 
9.«Жастардың теріс ағымдарға тартылуының себептері және «Жайық» орталығының қызметі» – Шағатай Ләззат Ғиниятқызы, Орал қалалық ішкі саясат бөлімінің бас маманы («Жайық» деструктивтік діни ағымдардан жапа шеккендерге көмек орталығының» төрайымы қызметін атқарып келді);  
Деструктивтік діни ағымдардан жапа шеккендерге көмек көрсету жұмыстары бойынша психологиялық сараптама және болжаулар туралы 
 
 
Шағатай Ләззат Ғиниятқызы 
«Жайық» деструктивтік діни ағымдардан 
жапа шекендерге көмек орталығы» ҚБ төрайымы 
 
Құрметті Кеңеске қатысушылар! 
Жыл басынан бері «Жайық» орталығынан кеңес алушылардың саны күн сайын артып келеді. Бұны қоғамда дін мәселесі алаңдататын жастардың көп екендігімен түсіндіруге болады. Алдымен, осы мәселелерді шешу жолында өткен облыс әкімі жанындағы бірінші кеңесте Орталықтың жұмысы БАҚ және құқық қорғау органдарымен байланыстырылсын деген ұсыныс өз жолына қойылып келе жатқандығын айтқым келеді. Өйткені, содан бері құқық қорғау органдарымен біріккен бірнеше шаралар іске асырылды және Орталықтың қызметі БАҚ құралдрында жариялануда.  
 
2011 жылдың қаңтар-қыркүйек айынан бастап Орталыққа кеңеске жүгінуші және мәлімет алушы 81 адамның пайыздық көрсеткіші төмендегідей: 
11-17 жас – 21 адам – 26 % 
18-20 жас – 24 адам – 30 %  
21-25 жас – 17 адам – 21 % 
26-35 жас – 19 адам – 23 %  
Оның ішінде: 
 
1.«Салафизм» - 32 адам – 40 % 
2.«Сведители Иеговы» - 6 адам – 7 % 
3.«Ата жолы» - 4 адам – 5 %  
4.«Алля Аят» - 3 адам – 4 % 
5.«Баптисты» - 2 адам – 2 % 
6. «Новая жизнь» - 2 адам – 2 % 
7.«Благодать» - 1 адам – 1 % 
8. «Саентология» - 1 адам – 1 %  
9.Діни ұйымдар туралы жалпы мәлімет алушылар саны – 30 адам – 38 %  
Тікелей Орталықтың көмегіне жүгінгендер – 23 адам – 28 % 
«Сенім телефоны» арқылы хабарласқандар – 21 адам – 26 % 
Этот e-mail адрес защищен от спам-ботов, для его просмотра у Вас должен быть включен Javascript электронды поштаcына хабарласушылар – 37 адам – 46 % 
 
 
Пайыздық көрсеткіштерді қосар болсақ, 50%-дан астамын 18-25 жас аралығындағылар құрап отыр. Яғни, бұлар кімдер? Бұлар ауылдан мектепті енді бітіріп келген түлектер, студенттер және жоғарғы оқу орнын тәмамдаушы жастар. Өйткені, бұлардың өмірлік ұстанымдары мен позициялары толық қалыптасып үлгермеген, халықтың психологиялық тұрғыда әлсіз тобын құраушылар.  
Жалпы, бізге ең көп қойылатын екі сұрақ бар: 
1.Кеңеске жүгінушілер арасында тікелей «мен мына діни ағымнан жапа шегушімін» деп өздері келе ме, жоқ әлде біреу делдал бола ма? 
2. Неше адамды сектадан шығардыңдар? 
Алдымен бірінші сұраққа тоқталсақ. Ешкім «мен жапа шегушімін» деп тікелей келмейді. Неге? Кез-келген адам өзінің ұстанған сенімін дұрыс деп есептейді. Алдымен келетіндер, сол азаматтардың ата-аналары, ұстаздары, достары. Солар арқылы ғана жапа шегушімен сұхбат жүргізу мүмкін болады. Негізінде, жасы кәмелетке толғандардың ісіне туыстары мен достары араласу – дұрыс көзақарас. Бірақ, заңға жүгінетін болсақ, кез-келген тұлға кәмелет жасына жеткеннен кейін олар өз істеріне өздері жауап беруге тиіс дегенімізбен, сананы діни тұрғыда басқару адамның толық шешім қабылдау қабілетін әлсіретеді.  
Зерттеу жұмыстарына назар аударсақ, азаматтардың діни ағымдарға тартылуының басты себептерін көбіне әлеуметтік жағдаймен (жұмыссыздық, ақша тапшылығы және т.б.) байланыстырып жатады. Әрине, дұрыс. Алайда, тек бұлай деп қорытынды жасау қате түсінік. Жат ағымдар кімдерді көздейді? Осы сауалға Орталықтың кеңесіне жүгінушілердің мәліметтерімен жауап берсем деймін:  
1) бизнес өкілдерін, ауқатты отбасыларды немесе қалталы азаматтарды арбаған тиімді.  
Мысалы, Орталыққа жолығушы бір ақшалы мұнай саласында қызмет еткен 30 жас шамасындағы орыс ұлтының Р. деген азаматы 9 ай бойы «Сведители Иеговының» қатарында болған. Ол бұл жағдайды, бәрін біле тұра қызығушылық жағдаймен барғандығын баяндады. Яғни, көшеде кездескен үгіттеуші қыздардың сұлулығына бола қызығып, сол үшін дәрістеріне қатысып бастаған. Ең соңында отбасымен ажырасқан, үйінен айырылған және жұмыстан қуылған. 
2) талантты, қоғамда белсенді, жоғарғы білімді азаматтарды аңдиды. Өкінішке орай, көпшілігі бұған назар аудармайды, діни культтардың осындай «қымбат» - ақылды, мақсатқа жеткіш, өмірге құштар азаматтарды аңдитынын біле бермейді.  
Мысалы, мониторинг жұмыстары кезінде зерттеу нысанына алынған Л. есімді 25 жасар қыз, «Благодать» діни ұйымына келместен бұрын, оқуда және қоғамдық өмірде өте белсенді болған. Жоғарғы оқу орнында оқып жүріп ол облыстық деңгейдегі түрлі шараларға, пікірталас ойындарына қатысқан, тіпті, достарының айтуынша оның ақындық өнері болып, өлеңдері бір жинақ кітапқа да енген. Сөйтіп жүргенде, бір жылдары жазғы демалыс уақытында отбасында қатты ұрыс-керіс болып, аяқ астынан христиан дінін қабылдаған. Қазір ол қыздың мінезінде кері ықпалды өзгерістер байқалады, қоғамнан өзін алшақ ұстайды.  
Немесе алдарыңызда «Орал өңірі» газетінде жарық көрген «Сектант қыздың сыры» деген мақаламда да мәселе тура осыған ұқсас. Мақала республикалық 4 сайтта да жарияланды (www.abai.kz, thenews.kz, www.muftiyat.kz, i-news.kz). 
3) Ата-анасы мемлекеттік мекемеде немесе органдарда жасайтын отбасылардың балаларын өздеріне жиі тартады. Мұндағы мақсаттары – осы балалар арқылы ата-аналарының қандай қызмет атқаратынын және мемлекеттік құпияларды білу үшін пайдаланады. 
4) еңбекке жарамсыз мүгедек жандарды баулиды. Себебі, үкіметтен берілетін жәрдемақы не зейнетақыны өздерінің пайдасына асыру үшін. 
Оған да нақты дәлел келтірсек, өткен 2 күні Орталыққа мүгедек (саңырау және мылқау) баланың анасы келді, баласы соңғы бір айда мінездері өзгеріп, ата-анасын тыңдамай бастаған. Мүгедек болса да әр жексенбі күні өтірік айтып үйден сұрануы жиілеген. Тіпті, отбасында осыған дейін қозғалып көрмеген ақша мәселесін де алдымен баласы бастаған. Яғни, анасына «мен өз ақшамды өзім алам, ешқайда жойма, өзіме бер» деп сұрайды. Назар салған ата-ана баласының «Сведители Иеговыға» барып жүргеніне көзі жетеді.  
5) қазіргі таңда шешімі күрделі болып тұрған жастар арасында салафийдтік көзқарасты ұстанушылардан келетін ең басты қауіп: өздерін мұсылмандар, намазға бет бұрмағанды діннен шыққандар деп қабылдауы. Дәлел: 
1-мысал: Салафийлік бағытты ұстанушы 20 жастағы ЖОО-ның студенті кеңес барысында айтады: «маған намазға жығылмаған ата-ана керек емес, ол маған қалай тәрбие бермек. Екіншіден, тамақ пісіргенде «біссімілә» сөзін айтпайды, мен ол тамақты маған жеуге болмайды. Мейрамдарда неге құттықтамайсың деп айтады, мейрамды атап өту – ол күнә, оны түсінбейді. Менің діни киім кигеніме өте қарсы, біз алдымен қазақ емеспіз, мұсылманбыз» дейді. Тіпті, өзінің ұлтын да мойындамайды. Ол қыздың оқып жүрген кітаптарын имамдарымызға көрсеткенімізде, барлығы да шет елден келген, таза осы ағымға үгіттейтін кітаптар екенін айтып берді. Осы турасында республикалық Abai.kz порталында «Қазақ қыздарына қайран қалудан қалдық» деген мақаланы жарияладық. Оған 60-қа жуық түрлі пікірлер түскен. 
2-мысал: Биыл ғана ЖОО орнын үздік дипломмен тәмамдаушы жапа шегуші 22 жасар студент қыз, психологпен сұхбат барысында өзінің түпкі мақсаттарының бірінде жиһадистік ойларының да бар екенін жасырмаған. Тіпті, оған қазірден бастап іштей дайындық жұмыстарын жүргізуде. Ол қыз дипломды ала салысымен, салафийлік көзқарастағы шетелдік азаматқа тұрмысқа шығуға дайындалып жүр. Оның айтуы бойынша, біздің елде таза мұсылман жоқ, өзіне сақалды, намаз оқитын, балағы қысқа кавказ ұлтының азаматтары ұнайтынын да айтқан. Оның қазіргі алдына қойған бар мақсаты жұмыс жасау емес, тез арада тұрмысқа шығу. Ал, түптеп келгенде бұл қыз оқып жүріп, шешен ұлттары қызмет ететін сауда орталығында жұмыс жасауға келеді, содан бастап қыз діни бағытпен өмір сүруді таңдаған. 
3-мысал: Студент атана жүріп, намазға жығылғаннан кейін сабақ үлгерімі төмендеп, өз еріктерімен зайырлы білім алудан бас тартқандарда кездесті. Олардың айтуы бойынша, ақиқаттың бәрі ана дүние туралы ілімде дейді де, құдай туралы кітаптардан басқасының бәрінен оқудан бас тарту олардың ойынша оңды іс екен.  
«Жайық» орталығының бағыты жастармен жұмыс болғандықтан, осы келтірілген мысалдардан шығатын жалпы қорытынды: 
- көп отбасында ата-анамен бала арасындағы қатынас жоғалған. Өйткені, жұмыс барысымен жүрген ата-ана баласының немен шұғылданып жүргенінен бейхабар.  
- отбасында берілген рухани тәрбиенің жоқ болуы; 
- анасының қызымен, әкенің ұлымен арадағы жеке сұхбаты болмауы. Соның кесірінен бала ата-анадан алшақтап, кейде тіпті мойындаудан бас тартып, діни уағыз айтушы, осыған дейін өзі танымай келген, бөтен адамның сөзін сөйлеуші болып шыға келеді; 
- жапа шегушілердің қатары тек әлеуметтік жағынан аз қамталғандар ғана емес, жоғарыдағы мысалдардағыдай ақшалы ортадан; 
 
2-сұраққа оралсақ. Неше адамды сектадан шығардыңдар? 
«Жайық» орталығына жолығушы ата-аналар көбіне көз жасын төгіп, шығарға жол таба алмай, баласының бетін қайтара алмай тығырыққа тіреліп келеді. Біз қолымыздан келгеннің бәрін жасап жатырмыз, керек кезінде имамдарды Орталыққа шақырамыз, балаларын ертіп бірге мешітке де барамыз, тіпті жапа шегушілердің үйіне де барып, психологиялық кеңес берген жағдайларымыз өте көп. Процесс керемет жүріп жатады, баланың беті енді бері қарап келе жатқан шақта ата-ана тарапынан «бізді тыныштықта қалдырыңдар, баланы мазаламаңдар, қазір жақсы сияқты, бітті келмеңдер» деп байланысты үзіп тастайды. Екі ортада миы айналған бала кімге және қайда сенерін білмей түсініксіз жағдайда калады. Әрине, содан кейін өткен ісін кері жалғастырып, дес бермей, бәрі кеш болғанда ата-аналары кінәларын мойындап жатады. Осындай жағдайда істің аяқсыз қалуы еш нәтиже бермейтіндігін айтқым келеді. 
Екіншіден, кейбір ата-ана болады, баласы үшін барлық жағдайды жасайды, бірақ баласы көнбейді, теріс діннің ықпалына әбден шырмалып, кем дегенде 1-2 жыл уақытын өткізіп алғандар; 
Үшіншіден, кей ата-ана бар ауыртпалықты бізге салады, олар айтады: «баламызды сендерге апарып бердік, таныстырдық, міндеттерің сол, енді өздерің шұғылданыңдар» деген қате түсінік бар. Бұндай жағдайда да біз ешқандай әрекет жасай алмаймыз. 
Біздің мақсат, біреулер ойлағандай тұлғаны сенімінен айырып, дінсіз ету емес, бастысы дәстүрлі діннің қайсысы екенін айтып түсіндіру. Абай айтпақшы, біріміз қазақ, біріміз дос болып бірігіп, еліміздің тұтастығын нығайтуға белсене атсалысайық дегім келеді. 
 
Жертва биологического террора- кто они? 
 
Психолог центра «Жаик» Светлана Мажитовна 
 
Рождение и расцвет множества религиозных течений,сект,культов,групп уже никого не шокируют.Подобно гигантскому монстру они запускают свои щупальца в наши семьи,дошкольные учреждения,школы и учебные заведения всех типов.Не секрет ,что и объекты социально-бытового и культурного назначения заполонены, пострадавшими от воздействия деструктурных групп ,адептами. Вне всяких сомнений,они несут в себе угрозу. Все это действительно страшно,непонятно,но очевидно. 
Остается фактом лишь одно: народ примыкает к ним,верит в их идеалы.Проблема ухода людей в секты принимает все большие и большие масштабы. 
Уход человека в культ пагубно сказывается впервую очередь на состоянии семьи.Родители охвачены страхом,гневом,чувством вины и неверием в свои силы.Супруги ,прожившие в браке долго и счастливо,также не выдерживают напряжения.Родные братья и сестры ,находившиеся в очень хороших отношениях чувствуют отторжение,если их навязчиво уговаривают присоединиться к культу , и по меньшей мере возмущение и обиду, когда видят, какую боль культист причиняет семье. Нередко в течение недель, месяцев и лет члены семей прилагают все усилия, чтобы сохранить хоть какую-то надежду на позитивное будущее. 
Мать: Когда она сказала нам,что произошло,я впала в истерику! Я сказала : «Разве ты не знаешь что это секта?»  
Она только пристально посмотрела на меня и сказала : «Ты ошибаешься! Что такого в том что, я стала на праведный путь. Радоваться должна!» 
Мать: Потом она переехала в штаб-квартиру группы.Теперь она уже не хочет видеть нас .Когда мы звоним туда и просим пригласить ее поговорить с нами,нам говорят ,что ее нет рядом,Мы по настоящему напуганы… . 
Мать : Мне тяжело наблюдать ,она отвернулась от семьи,мы для нее враги.Что нам делать…? 
Подобного рода беседы в «Центре помощи пострадавшим от деструктивных религиозных течений «Жаик» не единичны. К сожалению количество обращающихся родителей ,да и просто не равнодушных к судьбе знакомого людей продолжает расти. 
Когда Игорь и Лариса Михайловы(фамилии и имена изменены ) узнали ,что их двадцитидвухлетняя дочь Ирина присоединилась к «группе» ,их жизнь наполнилась теми же заботами ,что и у любых родителей,чей ребенок попал в беду.Разумееется, они ничего не знали об этой структуре.Все представления о сектах сводились к портрету молодого человека « в коротких штанишках с бородой».Они наивно надеялись на благоразумие своей дочери,полагая что человек, с высшим образованием ,без труда оставит «группу »,если почувствует какое-либо негативное влияние.Но время идет,с каждым днем дочь отдаляется от семьи.Изменилось поведение,образ жизни,стиль одежды Ирины. И вот уже Михайловы бессильны воспрепятствовать отъезду дочери… . 
Так в чем состоит успех деструктивных культов? 
Успех их состоит в том,что они могут мобильно и гибко ,чем скованные догмами Мировые религии,откликнуться на потребности все новых групп бедствующих.На психику человека ,а в частности на его эмоции,которые играют определенную роль в наших поступках,оказывают влияние совершенно посторонние люди. В секте происходит радикальное преобразование личности.Все ее приемы направлены на то,чтобы человек стал удобным,послушным,контролируемым,то есть полезным для секты. Как правило, легкими мишенями оказываются люди, испытывающие недостаток критического мышления. Например, людей, склонных к магии и колдовству,мистике, будет легче склонить на свою сторону пророчеством лидера культа или событиями, если они кажутся синхронными. Далее, люди типа "что вам угодно", ищущие одобрения своей группы из-за неуверенности в себе и низкого чувства собственного достоинства, более подвержены групповому давлению, осуществляемому вербовщиками культа. Те, кто отличается хорошей концентрацией и ярким воображением, более восприимчивы к гипнотическому внушению. То же самое можно сказать о людях, чрезмерно увлекающихся гипнозом, медитацией и другими практиками, стимулирующими "измененные состояния сознания" (вплоть до телевизора и компьютерных игр). Легкую мишень представляют собой люди, которым трудно учиться, которым трудно побороть наркотическую или алкогольную зависимость, у которых есть проблемы с *CensureBlock* ориентацией или которые пережили травму *CensureBlock* или хулиганского нападения, которые охвачены фобиями (боязнь высоты, воды, СПИДа, инопланетян, террористов, преступников). Культы ищут в человеке слабое место и эксплуатируют его, часто выступая с претенциозными заявлениями о том, что их группа способна решить все проблемы. Люди, не обретшие гармоничного, уверенного чувства собственного «я», легко втягиваются в практику культов. С другой стороны, культы склонны избегать серьезно больных, а также физически или умственно неполноценных людей. Им нужны те, кто будет капиталом, а не обузой. 
Более уязвимыми для вербовки делают людей и некоторые ситуации. Например, человек, родители которого недавно развелись, с большей вероятностью будет прислушиваться к вербовщику, описывающему свою группу как "одну большую счастливую семью". Так же и человек, чей роман или брак только что закончился, будет весьма заинтересованно реагировать на стремление произвести впечатление, исходящее от привлекательного существа противоположного пола. Утрата близкого человека, болезнь, потеря работы, окончание учебного заведения и переезд на новое место — эти и другие сложные ситуации делают нас особенно чувствительными и уязвимыми. Ситуационная уязвимость имеет место в жизни каждого человека. Легко заметить, что люди наиболее уязвимы перед привлекательным вербовщиком, который к тому же обещает любовь и внимание. 
Мать: Моя двадцитилетняя дочь Анна –студентка колледжа. 
В один прекрасный день , она сказала что ходит на занятия по изучению Корана и хочет научиться читать намаз.Естественно,я была очень довольна. 
Мать: Теперь моей радости пришел конец.Дочь , все время возмущается по поводу того,что все люди бездуховны и безнравственны .Она почти перестала посещать колледж,часто меняет место жительства ,перестала общаться с прежними друзьями, никуда не ходит, даже просмотр телевизора для нее грех.Я так расстроена и не знаю что делать?!  
Психолог: Расскажите подробнее как называется группа,в которую вы попали? 
Анна: Это не секта. 
Психолог : « Кто является местным лидером ?», «Кто является мировым лидером?» 
Анна: Это Ислам … Я сама приобрела литературу и изучаю ее. И намаз по листочку читать училась,сначала было тяжело,а потом научилась. 
П : Какая у вас дома есть литература? Где вы ее приобретаете? 
Нет ответа. 
Мать : Она говорит заученными фразами .У нее на все вопросы готов аргументированный ответ.Всех нас обвиняет в бездуховности. 
Мать : Я не узнаю свою способную,сердечную и любящую дочь. 
Еще одна история ,показывающая что девушка находится под контролем культа.Все аспекты жизни Анны –занятия,отношения ,финансы под пристальным наблюдением более опытного члена группы. 
Подозрения вызывает уже тот факт ,что она не называет не имен ,не фамилий, ни адресов. Однако некоторые семьи в течение многих лет отказываются признавать, что близкий человек входит в культовую группу.  
Нередко поклонение культу приводит к фатальному исходу .  
32 летняя девушка А . получившая высшее образование,покончила жизнь самоубийством .В 2009 году она получила квартиру,казалось теперь живи и радуйся. Не найдя работы ,оставшись без средств для существования, в одиночестве ,голодная она попала в сети одной из тоталитарных групп.Жизнь в культе не дала ни работы, ни пропитания,на голодный желудок не на молишься. В результате внутренних разногласий ,переживаний ,в депрессивном состоянии девушка нашла выход - выбросилась с 10 этажа… 
Многим людям трудно поверить, что яркие, талантливые люди — часто из хороших семей и с высшим образованием — могут попасть под контроль культа. Они не в состоянии понять, что культы преднамеренно вербуют «ценных» людей, — они буквально охотятся на умных, неравнодушных, целеустремленных. Им нужны адепты, которые будут упорно трудиться. Как правило, это идеалисты с хорошо развитым чувством социальной ответственности. Они с максимальной самоотдачей стремятся внести положительный вклад в жизнь человечества. 
«Я — взрослый человек.Вы не имеете права вмешиваться в мою жизнь!» 
Сопротивляться вмешательству в жизнь взрослых родственников или друзей — нормальное явление. В самом деле, закон утверждает, что, как только люди достигают совершеннолетия (обычно восемнадцати лет, но в некоторых странах — двадцати одного года), они сами отвечают за свои действия. Однако культовый контроль сознания ослабляет способность человека к принятию зрелых решений. Члены семьи и друзья осознают, что что-то неправильно, особенно на начальной стадии вовлечения. Но они часто отступают, когда взрослый участник культа говорит: "Не указывайте, что мне делать. Я — взрослый человек. Не пытайтесь контролировать мою жизнь". Люди не понимают, что это — тактика, нацеленная на нейтрализацию возражений и стимулирующая пассивное принятие сложившегося положения вещей. Культисты часто угрожают отказаться от любых контактов, если с ними не будут "обращаться как со взрослыми". Тот факт, что человек достиг совершеннолетия, еще не означает, что он действует с присущей взрослому человеку ответственностью. Например, под гипнозом человека можно вернуть в детство. Он думает, чувствует и действует как ребенок. Это становится его «реальностью». Лидерам множества культов свойственно требовать от своих адептов, чтобы они стали подобными "детьми Бога". Преклонение ребенка перед фигурой родителя — это как раз то, что необходимо лидеру культа, стремящегося полностью контролировать ситуацию.  
Как быть ,что делать …. 
Делать все возможное, чтобы спасти близкого вам человека. Не расслабляйтесь, не будьте пассивными, ожидая, пока он уйдет сам. Делать все что в ваших силах,чтобы спасти его теперь , - потому что в какой-то трагический момент – любые действия могут оказаться бесполезными.Следует напомнить ему, что любовь дает право быть заинтересованным лицом. Если близкий человек находится во власти деструктивного контроля сознания, родственники и друзья имеют право и даже просто обязаны предпринять меры по пресечению этих процессов, дабы вернуть человеку способность думать независимо.  
У некоторых членов семьи в ответ на участие близкого человека в культе проявляется форма посттравматического стрессового расстройства (ПТСР). Родители мысленно представляют себе, как их ребенок совершает самоубийство, даже когда для этого нет оснований. Когда у людей возникают навязчивые мысли и тяжелые чувства ("Боже мой, не собирается ли он покончить с собой? "), их парализует страх. Они тратят время, денно и нощно думая, что должно произойти самое страшное. Вовлеченность близкого человека в культ порождает сомнение, неуверенность и страх перед неизвестностью. Некоторые опасения обоснованны, но ни одно из них не следует преувеличивать. Лучшая реакция на страх — иметь план или много планов, чтобы подготовиться к любым непредвиденным случайностям. Существует также множество методов, которые помогут вам вернуть в семью , попавшего под влияние культа,адепта.Многие люди еще не осведомлены о том ,как культы проявляют свое разрушительное влияние. По прежнему обходя стороной вопросы связанные с деструктурными течениями, продолжаем отрицать,что данная проблема касается нас всех. Пока мы пытаемся понять и найти ответы на вопросы как? откуда? почему? - число жертв биологического террора растет. Любой человек и любые отношения могут подвергнуться влиянию культовой вовлеченности. Культы воздействуют на всех нас. Подумайте о людях, которые окружают вас в жизни. Не пришло ли время объединения и ополчения против культов и сект…?  
Экстремизмнің ұлтаралық қауіпсіздікке және конфессияаралық келісімге тигізетін әсері 
 
Ихсанова Жамал Сағынғалиқызы 
Батыс Қазақстан облысы 
ішкі саясат басқармасының 
үкіметтік емес ұйымдар және 
діни бірлестіктермен жұмыс бөлімінің бастығы 
 
Мен бүгін көкейтесті дін мәселесінің өзіміз зерделеген себеп-салдарына тоқталып, кейбір ойларды ортаға салмақшымын. 
Діннің еліміздегі бірліктің бір діңгегі болуына Үкімет тарапынан ұдайы назар аударылып келеді. Сонымен қатар осы заманғы діни ахуалдың күрделілігі мен бірмәнді емес екендігі де ескертіліп отырады. 
Дін арқылы берілетін рухани тәлім-тәрбиенің салауатты қоғам қалыптастыруда маңызы зор. Дегенмен, материалдық көмек көрсету арқылы өз қатарына азаматтарды, әсіресе жастарды тартып жатқан діни секталар мен дәстүрлі емес діни бірлестіктердің белсенді қызметі облыс тұрғындарын алаңдатып отыр. Экстремистік идеологияның тууына тартылуына жастардың өзін-өзі тануға деген құштарлығы, дүниетанымы әлі толық қалыптаспағандығы, материалдық жағдайының әлсіздігі, бос уақытының көптігі, тәжірибесіздігі, нақты өмірлік позициясының болмауы ықпал етеді. Сондай-ақ, жастардың бойында еліктеушілік және қызыққұмарлық сезімінің бар екендігін атап өтпеуге болмайды. 
Деструктивтік діни ағымдар ерекше өктемшіл ұйымдар ретінде анықталып отыр. Олардың басшылары өздерінің артындағыларға билік жүргізуге ұмтылып, өздерінің ниеттерін діни, саяси-діни, психотерапевтік, сауықтыру, білім, ғылыми-танымдық, мәдени және т.б. астында жасыруда. 
Деструктивтік діни ағымдарды айта отырып, біз оның негізгі белгілеріне, психологиялық әсер ету әдістері мен жалпы олардың бүгінгі күнде өсу себептеріне тоқталмай кете алмаймыз.  
Қандай діни ұйымды деструктивті деп есептеуге болады? 
Деструктивті діни ұйым ол – тоталитарлық ұйым, жекелеген адамдарды әртүрлі әдістермен қатаң бақылауға бағытталған. Оның салдары жеке тұлғаның психикалық және физикалық жағынан алған әсерлердің қорытындысында қоғамнан бөлшектенуіне әкеледі. Сондай-ақ ол отбасыны, қоғамды, мемлекетті күйретуге дейін залал келтіреді.  
Осы аталғандай қоғам ішінде болып жатқан көптеген мәселелерге орай дәстүрлі діни ұйымнан жалған діни бірлестіктерді қалай ажыратуға болады деген сұрақ туындайды. Бұл тұрғыда оның мынадай белгілерін білген дұрыс. 
1. Жетекшіге ерекше көңіл бөлу. Мүше ретінде жүрген әрбір адамның мінез-құлығын, ісін, ойын бақылауға алуға талпыну. Күнделікті өмірін регламенттеу. Ақпарат алмасуларды бақылау және шектеу.  
2. Әлемдік діни конфессиялардың қасиетті танылған сенімдері мен дәстүрлерін, олар туралы жазылған мәтіндерді өз ыңғайлары бойынша және қате түсіндіру.  
3. Тұрақты негізде және белсенді түрде жаңа мүшелерді қатарға тарту. 
4. Бақылаудың арнайы әдістері мен сананы бағдарламалауды қолдану. 
5. Ұйымның өз ішіндегі қатаң сатылық басқару. 
6. Мәдени және рухани құндылықтар мен дәстүрлі діндерге қамқорлық еткен бола отырып, қалай болса солай қарау.  
7. Басқаларға түсініксіз сөздерді және арнайы сөздіктерді қолдану.  
Деструктивтік діни ұйымдар қоғамда берілетін барлық ақпараттарды жоққа шығара отырып, өзінің «шынайы әлеуметтік ақиқатын» құрады. Мысалы, теледидар, радио, газет және өз мүшелерінен басқалармен, қоршаған ортамен байланысты, ақпарат алмасуды барынша шектеу. Осыдан кейін сенушілерге тұрақты түрде өз әдебиеттерін, аудио және бейне материалдар мен лекцияларын насихаттайды. Жалған діни ұйымды дамытудағы тағы бір маңызды қадам ол – жаңадан мүше болып кірген адамның бос уақытының болмауын қадағалайды. Оның себебі жаңадан келген адамның алған ақпараттарды саралауына, ой елегінен мұқият өткізуіне уақыт бермеу. Сөйтіп, оның жеке өмірін қатаң кесте бойынша жүргізуге алып келеді.  
Деструктивтік діни ұйым мүшелерін жетекшінің айтқан тапсырмаларын орындаудан бас тартқандарға, немесе берілген ақпараттар бойынша қарсы сұрақ қойғандарға әр түрлі амалдармен шектеулер қояды.  
Көптеген зерттеулер жеке адамды қоршаған ортадан алшақтату, жан-жақты бақылау, топтық түрдегі қысымшылық адамның санасындағы өзгерістерге алып келетіндігін дәлелдеп отыр.  
Жоғарыда аталған негіздерге сүйенетін көптеген қатал діни ұйымдар өз сенушілерін арнайы семинарлар мен үйірмелер арқылы оқытып отырады. Көптеген әдістермен қатар медитация, транс техникалары қолданылады. Сыни ойлауларды төмендету үшін діни шаралардың көпшілігі адамды балалық шаққа ұқсас жағдайға алып келуге бағытталады. Айталық, балалар ойындарына ұқсас ойындар, топтық әндер және тағы сол сияқты әдістер қолданылады. Осымен топ лидері ересек адамға тән қылықтарды болдырмауға жұмыстанады.  
Өктемшіл ұйымдар сенушілердің алдымен қарапайым талаптарға келісуі арқылы өз ырқына көндірудің кепілді түріне қол жеткізіп отырады. Ал бұрын келісім берілген қарапайым талаптар уақыт өте келе салмақты мәселеге айналады. Бұның барлығы әрбір қадам ауыр әрі қиын болмауы үшін жасалып отырады.  
Өктемшіл діни ұйымдарда мүшелерді тарту ондағы әрбір адамға жүктеледі. Оның мақсаты біріншіден, ұйым мүшелерін көбейту болса, екіншіден, сенушілердің бос уақытын барынша азайту, үшіншіден, діни ұйымның мүшесі басқаларды табу және дәлелдер келтіріп, түсіндіру арқылы өзін өзі де сендіре түседі. Олар осы ұйымға келмес бұрын жаман адам болғандығын, ішімдікке салынған немесе нашақор болғандығын әдейі ойдан шығарып айтуды әдетке айналдырады. Сонымен бірге өктемшіл ұйым өзінің қарамағынан мүшелердің шығып кетпеуі үшін бұрын шығып кеткен адамның қайғылы жағдайға ұшырағаны туралы ойдан шығарылған оқиғаларды мақсатты түрде айтып отырады. Нәтижесінде көптеген сенуші, ұйымнан кетуден санадан тыс негізде қорқатын болады.  
Өктемшіл діни ұйымның әрбір сенушінің жеке басы үшін қандай салдары болады? Әрине, көптеген белгілерінің бірі мыналар: 
1. Өз жеке өмірін бақылаудан және еркіндіктен айырылады. 
2. Діни бірлестікке психологиялық тәуелділігі дамиды.  
3. Балалық шаққа тән мінез-құлыққа оралады.  
4. Өктемшіл діни ұйымнан басқалармен жақын достық қарым-қатынас орнатуға қабілетсіз болады.  
5. Шешім қабылдау мүмкіндігінен жартылай немесе толық айырылады.  
6. Психикалық бұзылу, көз алдына әртүрлі нәрселер елестеу, шынайы өмірді жалған деп қабылдау.  
7. Отбасынан, дәстүрлерден, достардан, басқа да жеке тұлғалық құндылықтардан ара жігін ажырату. 
8. Өткен мен болашақты қайтара отырып, бүгінгі күнмен өмір сүру. 
9. Дағдылы қоғамға жатсыну, дұшпандық немесе енжарлық көзқарас таныту. 
Бұл жағдайда отбасында ата-ананың да діни сауаттылығына, балаларының тәрбиесіне дұрыс көңіл бөлмейтіндігінің әсері бар. Сондықтан жас ұрпақ тәрбиесіне ат үсті қарамай, халқымыздың ұлттық дәстүрі бойынша балаларымызды имандылыққа тәрбиелейік. 
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, халыққа діни ағымдардың зияны мен қауіптілігі туралы, мектеп, жоғары және орта арнаулы оқу орындарының оқытушылары жастарға теріс ағымдардың бар екендігін, олардың қызметі мен пиғылдары жөнінде үнемі ақпарат беріп отыруға шақырамын. 
Каковы последствия воздействия деструктивных религиозных течений на личность верующего? У многих из них отмечается следующие признаки:  
1. Потеря свободной воли и контроля над своей жизнью. 
2. Развитие психологической зависимости от религиозной организации.  
3. Возвращение к поведению, подобному детскому. 
4. Неспособность образовывать близкие дружественные отношения вне деструктивного религиозного течения.  
5. Потеря или ослабление способности самостоятельно принимать решения и выносить критические суждения (например, стоит ли жениться, оставить работу, ходить в колледж, посетить родителей и т. п).  
6. Психические расстройства: галлюцинации, искаженные восприятия реальности, нервные срывы, мания величия, суицидальное мышление. 
7. Разобщение с докультовой семьей, традициями, друзьями, ценностями и личностью, с целями в будущем. 
8. Существование в настоящем, отвергая прошлое и будущее. 
9. Отчуждение, враждебность и апатия в отношении обычного общества.  
Каковы причины бурного роста числа деструктивных религиозных течений?  
В современном мире возросли требования к самостоятельности, гибкости, подвижности и ответственности отдельной личности. В наше время общество предлагает слишком много альтернатив в той или иной ситуации, а люди часто не способны эффективно принять свои собственные решения. Они хотят, чтобы другие решали за них, а они будут следовать за ними. Культы налагают жесткие ограничения на поведение и содержат четкие указания, как поступить в том или ином случае, снимают, таким образом, груз ответственности. 
Другая важная потребность, удовлетворяемая в деструктивных религиозных течениях, - это потребность в принятии другими людьми. Человек, имеющий дефицит дружеских отношений, душевного тепла, ищет социальные группы, которые могут ему это дать. Новичок во многих сектах подвергается «артобстрелу любовью». Там его окружают люди, которые предлагают ему дружбу и излучают одобрение. Новичкам предлагают слушать некритически, безоценочно и с хорошим настроением повторяющиеся лекции и другие «информационные вливания», в то время как привлекательные, ничем не отличающиеся от новичков верующие изображают искренность, счастье, жизнеспособность и безусловное принятие идей организаци. Дополнительно изменению позиций и поведения новичка способствуют мощные социальные подкрепления со стороны членов группы в виде улыбок, благоприятного мнения, похвалы, одобрения, физического контакта и видимой любви, когда новичок соглашается с целями группы. Неприемлемое поведение со стороны новичка вызывает немедленную отрицательную реакцию всех членов группы: они все опечалены и расстроены. В результате у новичка появляется чувство вины за то, что он «огорчил» их, и, чтобы избавиться от этого чувства, он начинает вести себя ожидаемым образом. Постепенно индивида заставляют ощутить силу группы, которую он разделяет. 
Как избежать влияния деструктивных религиозных течений? 
Основная часть общества по вполне понятным причинам предпочитает дистанцироваться от психологически очень тяжелой проблемы тоталитарных культов — во всяком случае, до тех пор, пока она не коснется их самих или их близких. В подавляющем большинстве люди начинают интересоваться литературой на эту тему только тогда, когда уже пришла беда. Действительно деятельность деструктивных культов остается незамеченной до тех пор, когда помогать становиться поздно. 
1 Информированность. 
Каждый человек должен позаботиться о собственной информационной грамотности в вопросах религий, знать о существовании нетрадиционных религиозных течений. Иметь понятие что такое «деструктивная религиозная организация», знать его признаки, приемы, последствия и причины роста деструктивных религиозных организаций (основные из них это удовлетворение потребности человека в любви, дружбе, внимании, заботе, одобрении, приобретение смысла жизни, снятие ответственности). 
2. Консультирование. 
Если желание «обрести веру в Бога» человек испытывает в моменты жизненных трудностей, хронической усталости, одиночества, депрессии, болезни или в противоположном состоянии «эйфорий любви», «заветного» желания, т.е. в нестабильном эмоциональном состоянии психики, вероятность попадания под влияние «деструктивного религиозного течения» возрастает. Консультация специалистов социально-психологических служб поможет в решении имеющихся жизненных трудностей, будет способствовать психологическому равновесию духовного состояния человека. 
3. Осторожность. 
Будьте бдительны! «Деструктивные религиозные течения» используют в своей пропаганде «способы заманивания» приглашая на встречи, семинары, лекции «О смысле жизни», применяют психологические методы воздействия на психику, влияние которых сложно отследить в атмосфере интересной и дружеской беседы.  
Сөзімді қорытындылай келе, деструктивтік діни ағымдарды айтқанда біздер жаңа діни бағыттарды айтпаймыз, бірақ идеологиясы мен тәжірибесі қоғамға және жеке тұлғаға қауіпті топтар жөнінде айтып отырғанымызды баса айтқым келеді. 
Деструктивтік діни ағымдар төніп тұрған қауіп-қатердің алдын-алу үшін, ең алдымен, мемлекеттің, мәдениет қалыптастырушы діндер және азаматтық қоғамның күш-жігерін біріктіруіміз қажет. ХХІ ғасыр жалған діни тоталитаризм ғасыры емес, ал керісінше, сөз бостандығы, діни сенім-наным ғасыры болады деген үмітпен сөзімді аяқтаймын.  
 
Кейбір діни бірлестіктердің құқыққа қайшы іс-әрекеттері және құқық қорғау органдарының рөлі 
 
Мәжиев Ғилымбек Жәдігерұлы 
ҚР ММ Діни істер комитеті 
Батыс Қазақстан облысы бойынша 
Департаментінің бас маманы 
 
Ең алдымен «Деструктивтік діни ағымдардың қызметінен жапа шеккендерге көмек көрсету орталықтарының тәжірибелерімен алмасу» тақырыбы бойынша аймақтық семинар-кеңеске қатысып отырған барша әріптестеріме сәлем беремін!  
Қазіргі уақытта еліміздегі діни жағдайдың даму үрдісін сараптау барысында Қазақстанда діни ахуалы тұрақты емес көршілес Шешенстан, Дағыстан және Өзбекстан мемлекеттеріндегі діни жағдайдың даму синдромдары байқалып отыр. Жалпы дәстүрлі исламды жоққа шығарып отау ішінен отау тігіп жүрген тұлғалар, соның ішінде өздерін таза ислам жолында жүрміз деп санайтындар немесе радикалды исламды қолдаушылар күннен-күнге көбейіп, қоғамға ықпал етіп, еліміздің ішкі сыртқы саясатына әсер ете алатын үлкен күшке айналғандығын көріп отырмыз. 
Жалпы исламның біздің елімізде ТМД құрамынан тәуелсіздік алып шыққан кейінгі тарауын 3 этапқа бөліп қарауға болады.  
Біріншіден, еліміздің азаматтарының исламдануы, ислам дінін ұстайтын тұлғалардың көбеюі, халқымыздың дінге бет бұруы, діни ұйымдардың көбеюі мешіттердің кең өріс алуы және діни ақпараттық ауданының көбеюі ислам діни ағымдарының көбеюіне жол ашып отыр. 
Екіншіден, исламның саясаттандырылуы ислам идеяларын саясатпен бірге деп қарау. Қазіргі таңдағы әлеуметтік, экономикалық, саяси мәселелерінің шешілмеуі діни ұйымдардың басшыларының осы сұрақтарды шешуге өздерінің мүдделі екендіктерін білдіріп еліміздің саяси өміріне қатысып, мемлекеттік органдарға орналасып немесе өздерінің мүдделерін тарататын тұлғаларды орналастыруда. 
Үшіншіден, ислам ұйымдары қызметтерінің радикализациялануы, олардың қазіргі демократиялық мемлекеттілікті мойындамай агрессиялық формаларды және терроризмді қолдауда. Еліміздің исламизациялану процесіне, мемлекеттегі барлық исламдық топтар қатысуда. 
Міне бүгінгі таңда қоғамымызда діни жағдайдың төмендеп бара жатырғандығын күнделікті теледидардан, баспа беттерден, не болмаса қаламыздың көшелерімен жүрген мезгілде байқаймыз. Себебі, еститініміз ана бала уаххабист болып кетіпті, ананың қызы үйінен кетіп қалыпты, анау ата-анасының пісірген тамағын жемейді, сақал өсіргендер түнде пышақ ұстап жүреді екен, мешіттен автомат табылыпты деген қауесет әңгімелер де діни жағдайдың төмендеп бара жатырғандығының дәлелі болып табылады.  
Бір жанға бататыны осы радикалды исламды қолдаушылар қатарында жастардың көп болуы, бұл еліміздің болашағы туралы ойландырады. Себебі бүгінгі таңда Қазақстанда радикалды діннің негізінде экстремистік іс-әрекеттерге барған тұлғалардың жас мөлшеріне сәйкес, пайыздық көлемін қарайтын болсақ, жағдайдың қиын екендігін көреміз. Нақты, барлық экстремистерді 100 пайыз деп алсақ, соның ішінде: 10,5 пайызы – 18-ге дейінгі тұлғалар, 34,5 пайызы – 18-24 жас аралығындағылар, 35,4 пайызы – 25-29 жас аралығындағылар, 13,1 пайызы - 30-39 жас аралығындағылар, 5 пайызы – 40-49 жас аралығындағылар, 1,5 пайызы – 50-59 жас аралығындағылар болып табылады. Бұл дегеніміз жалпы 70 пайыз экстремистер 18-29 жас аралығындағы жастар болып табылады.  
Міне сондықтан, біздер мемлекеттік органдар алдағы уақытта насихат жұмыстарымызды негізінен жастарға бағыттауымыз қажет. Енді неліктен жастар экстремистік бағытты қолдаушылар қатарына кіреді десек, себебі  
1. Ұлттық рухтың, елдік идеологияның төмендігі 
2. Көнкөріс қиындығы 
3. Тәлім-тәрбие соның ішінде қоғамдық тәрбие нашарлығы 
4. Күшті үгіт насихат жұмыстарының жоқ болуы 
Міне көріп отырсыздар, осы кемшіліктерді түзеу бағытында да іс-шараларға мұрындық болып белсінді ат салысуымыз қажет.  
Жалпы қазіргі уақытта елімізде діни ортада қалыптасқан ахуалды мәселелерді шешу үшін келесі жолдары қолданылады, олар мыналар: 
1. идеологиялық жұмыстар, жергілікті атқарушы органдар (әкімшілік, БАҚ, жергілікті белсенділер, оқу орындары) арқылы тұрақты түрде үгіт насихат жұмыстарын жүргізіп тұру. 
2. дәстүрлі діни ұйымдардың белсенділігін арттыру, осылар жұмыстарын күшейтіп халық алдында теріс идеологияны әшкерлеу. 
3. еліміздегі құқық қорғау органдар арқылы арнайы іш шаралар жүргізу кешені. 
Біздер, осы Орталықтар арқылы болашақта өзіміздің жұмыстарымызды осы басыңқы бағыттарды ашу мақсатында жүргізуіміз қажет. Сонда ғана туындап отырған діни ахуалды мәселелерді шешуге болатындығын айтып кетуге болады.  
Сонымен қатар, барлығымыз да жұмысымызға сәйкес түрлі діни бағытта жүрген тұлғалармен насихат жұмыстарын жүргіземіз, осы сұхбаттар барысында діни сенімдегі адамдармен жұмыс барысындағы келесідегідей ерекшелікті айта кеткім келіп отыр: 
1. Ақпарат беру арқылы (метод передачи информации), діни канондарды толық сипаттап ашып беріп дұрыс-бұрыстығын дәлелдеу арқылы әсер ету. 
2. Сендіру (убеждения) тәсілі арқылы әңгіме барысында басқаша ой қалыптастыру қажет.  
3. Көндіру (принуждения) басқа амал жоқ екендігін түсіндіру. 
4. Иландыру (внушения) психологиялық ерекшелігін пайдалана отырып ойын өзгерту. 
5. Ойландыру және ойын өзгертетін сұрақтар қою, ойлану қажеттігін тудыратын сұрақтар қою, жауабын дұрыс таба алмаса дұрыс жауабын тұлғаға түсіндіріп айту. 
6. Бұл жерде біріккен тұлғалар болады көбіне идеялық жағынан сенімдері мықты болады сондықтан аргументтер өте күшті болуы керек. Кей кездерде керісінше фанатистік бірігушілігін арттыру мүмкін. Орталықтар арқылы жұмыстар жүргізу барасында тағы бір айта кететін мәселе ол шет елдік тәжірибе көрсеткендей, діни экпансияға қарсы тұру тек қана тарихи қалыптасқан діни құндылықтарды күшті дамытқанда ғана қол жеткізе аламыз. Мысалы: Сауд Аравиясындағы «ваххабизмнің» ықпалын төмен түсіру мақсатында көрші орналасқан Біріккен араб әміршілдігі өздерінің елдері үшін дәстүрлі «малики» масхабын көтеріп өзге миссионерлер ықпалынан сақтап келеді. Сондықтан, алдағы уақытта Орталықтың жұмыстарын ұйымдастыру барысында өзіміздің «Дәстүрлі Имам Ағзам Әбу-Ханифа» масхабының исламдағы орнын айшықтау бағытында жұмыстану да басты бағыттардың бірі болып табылады. Елбасымыздың өзі «Дініміз – Ислам, тегіміз – Түрік, Имам Ағзам Әбу Ханифа жолын ұстанған елміз» - деп айтуының өзі көп нәрсені білдіреді. Мысалы гранттар бойынша берілген қаржыларды игеру барысында жергілікті діни жағдайға икемдендіре отырып масхаб туралы сюжеттер дайындау т.б. шаралар. Онымен қоса тағы бір айта кететін жағдай жергілікті діни жағдайдың дамуына Интернет желісінің әсері жоғары деңгейге шығып отыр, себебі жастардың көпшілігі интернет желісіндегі экстремистік теріс мазмұндағы сайттарға кіріп радикалдану үрдісі жүріп жатыр (2007 жылы Ақтөбе, БҚО, СҚО, Астана қ., Қызылорда облыстарында сауалнама жүргізу барысында дін туралы ақпаратты қандай ақпарат көздерінен аласыз деген сұраққа 7,7 – теледидар, 25,7- интернет, 24,2 –БАҚ, 17,8 – басқа отбасынан, 24,7 – жауап бере алмаймын деген), енді жағдайға тойтарыс беру арқылы алдағы уақытта аумақтық Орталықтар арқылы интернет желісінде насихат жұмыстарын жүргізуге көңіл бөліп, басыңқы бағыттардың бірі ретінде қарау қажет болып отыр. Сонымен қазіргі заманда еліміздің іргесін сақтауда, әсіресе «баласы уахабист, анасы баптист, қызы кришнаит» секілді теріс құбылысты тоқтату бағытындағы жұмыстарыңызға оң табыс тілей отырып, алдағы уақытта осы жерде отырған барлығымыз «бір жеңнен қол, бір жағадан бас шығарып» бірігіп жұмыс істесек шығар биігіміз алда екеніне сенмін, менің қысқаша айтарым осы.  
 
Қосымша мәліметтер 
 
Как регулируется государственно конфессиональные отношения в странах СНГ 
Автор: Онлашева Ж.О., кандидат юридических наук, ведущий научный сотруд- 
ник Международного центра культур и религий 
 
С момента распада СССР в странах СНГ были приняты концептуально новые законы о свободе совести и религиозных объединениях. Это процесс начался с России, в которой законодатели под влиянием изменений в религиозной ситуации приняли новый закон о свободе совести и религиозных объединениях в 1997 году, после чего были приняты новые законы или внесены существенные изменения в действующие законы в Узбекистане (1998 год), Беларуси (2002 год), Туркменистане и Украине (2003 год), Азербайджане (2005 год), Молдове (2006 год), Кыргызстане и Таджикистане (2009 год). В этих законах были заложены модели взаимоотношений с религиозными объединениями, которые строились с учетом исторических, культурных, социальных и других факторов. Если рассматривать основные направления законодательств стран СНГ по вопросам свободы вероисповедания и религиозных объединений, то напрашивается вывод о создании законодательным путем механизмов влияния со стороны государства на развитие религиозной ситуации.В данной статье будет рассмотрен ряд направлений в законодательстве — это регулирование выпуска, ввоза и распространения религиозной литературы и предметов культового назначения, проведения миссионерской деятельности, ликвидации религиозных объединений. 
Во-первых, в законодательстве ряда стран СНГ в отношении ввоза, распространения и использования религиозной литературы и предметов культовогоназначения внесены серьезные ограничения. 
Ввозить в Республики Беларусь (статья 22 закона) и Кыргызстан (статья 23 закона) религиозную литературу, иные печатные, аудио- и видеоматериалы религиозные организации могут только после проведения государственной религиоведческой экспертизы. При распространении религиозной литературы, иных печатных, аудио и видеоматериалов в Беларуси может проводиться государственная религиоведческая экспертиза по решению республиканского органа государственного управления по делам религий. 
 
При поступлении религиозной литературы в библиотечные фонды Беларуси и Кыргызстана проведение государственной религиоведческой экспертизы является обязательным. Коммерческие организации по выпуску религиозной литературы и производству предметов культового назначения в Беларуси могут создаваться только религиозными организациями. 
Распространение религиозной литературы, аудио-, видео- и других материалов религиозного содержания в Беларуси и Кыргызстане может осуществляться религиозными организациями в принадлежащих им на праве собственности или иных законных основаниях помещениях, а также местах, в установленном порядке выделяемых для этих целей местными исполнительными и распорядительными органами. Данное положение подкреплено в законе Кыргызстана запретом на распространение литературы, печатных, аудио- видеоматериалов религиозного характера в общественных местах (на улицах), обход квартир, детских учреждений, школ и высших учебных заведений. 
Статья 22 закона Азербайджана определяет, что религиозные образования имеют право только по согласованию с соответствующим органом исполнительной власти по делам религии производить, экспортировать и распространять литературу, предметы культового назначения и иные информационные материалы религиозного содержания. 
Статья 22 закона Таджикистана закрепила, что религиозные организации вправе производить, экспортировать, импортировать и распространять предметы религиозного назначения, религиозную литературу и иные информационные материалы религиозного содержания, за исключением тех, которые призывают к экстремизму и фанатизму, дестабилизирует обстановку, направлены против здоровья и морали, а также прав и свобод других граждан. При этом религиозная литература издается в государственных издательствах по предложению религиозных организаций и распространяется в специальных местах. Государственный орган по делам религий с предложением и требованием религиозных организаций может определить издательство и места распространения религиозной литературы. В статье 20 закона Туркменистана определены ограничения для ввоза литературы - доставка и реализация изданной за рубежом религиозной литературы осуществляются после проведения экспертизы ее содержания Генгешем по делам религий 
при Президенте Туркменистана в порядке, установленном законодательством Туркменистана. Введение таких норм позволяет государству контролировать ввоз и распространение религиозной литературы, которая не соответствует законодательству и несет угрозу общественной безопасности, другим ценностям общества. Кроме того, вве- 
дение норм в отношении определения конкретных мест распространения религиоз ной литературы позволяет решить вопросы с созданием конфликтов на конфессиональной основе. 
Казахстанский закон не содержит подобных положений. Во-вторых, ряд ограничений для проведения миссионерской деятельности за креплены в законодательстве стран СНГ. 
Статья 1 закона Азербайджана закрепила запрет для иностранцев и лиц без гражданства заниматься религиозной пропагандой. Специфическое ограничение для миссионерской деятельности закрепила статья 24 закона Украины. В соответствии с ней священнослужители, религиозные проповедники, наставники, другие представители зарубежных организаций, являющиеся иностранными гражданами и временно пребывающие в Украине, могут заниматься проповедованием религиозных вероучений, исполнением религиозных обрядов или иной канонической деятельностью лишь в тех религиозных организациях, по приглашению которых они прибыли, и по официальному согласованию с государственным органом, осуществившим регистрацию устава (положения) соответствующей религиозной организации. 
Также ряд условий и ограничений для миссионерской деятельности установила статья 13 закона Кыргызстана. По смыслу этой статьи миссионером признаются только иностранные граждане, прибывающие в Кыргызскую Республику с целью религиозной деятельности. При этом учетная регистрация иностранных граждан – миссионеров, обязательна и проходит она в государственном органе по делам религий. Определенным условием является право миссионера находиться на территории Кыргызской Республики не более трех лет. В отличие от других стран, в Кыргызстане закреплена законодательно возможность отказа в учетной регистрации миссионера. Причинами отказа могут являться случаи, если его деятельность представляет угрозу общественной безопасности, порядку, межэтническому и межконфессиональному согласию, здоровью и нравственности населения Кыргызской Республики. Миссионеру предоставляется право обжаловать решение об отказе в судебном 
порядке. Существуют также два других условия для занятия миссионерской деятельностью. 
Миссионеру запрещается заниматься трудовой или индивидуальной предпринимательской деятельностью без разрешения соответствующего государственного органа. Также в соответствии со статьей 24 религиозные организации, миссии имеют право только по согласованию с государственным органом по делам религий приглашать иностранных граждан в целях занятия религиозной деятельностью в этих организациях. 
Статья 1.1 закона Молдовы запрещает чрезмерный прозелитизм, что означает, что сам прозелитизм не запрещен. Закон Молдовы дает определение чрезмерному прозелитизму - это любая попытка воздействия на религиозное сознание лица путем насилия или злоупотребления авторитетом. 
Статья 5 закона Кыргызстана запрещает действия, направленные на принудительное обращение верующих одних конфессий в другие (прозелитизм), а также любая незаконная миссионерская деятельность. Также и закон Узбекистана запрещает прозелитизм. 
Введение таких норм позволило упорядочить миссионерскую деятельность, причем в Азербайджане возникла ситуация, когда благодаря закону в стране не появились новые организации, в Украине речь идет по сути о запрете на прозелитизм. В-третьих, в законодательстве ряда стран введены положения о ликвидации в судебном порядке тех религиозных объединений, которые наносят вред их членам и другим лицам. 
Статья 14 закона РФ определяет, что основаниями для ликвидации религиозной организации, запрета на деятельность религиозной организации или религиозной группы в судебном порядке являются: 
• принуждение к разрушению семьи; 
• посягательство на личность, права и свободы граждан; 
• нанесение установленного в соответствии с законом ущерба нравственности, 
здоровью граждан, в том числе использованием в связи с их религиозной деятельностью наркотических и психотропных средств, гипноза, совершением *CensureBlock* и иных противоправных действий; 
• склонение к самоубийству или к отказу по религиозным мотивам от оказания 
медицинской помощи лицам, находящимся в опасном для жизни и здоровья состоянии; 
• воспрепятствование получению обязательного образования; 
• принуждение членов и последователей религиозного объединения и иных лиц к отчуждению принадлежащего им имущества в пользу религиозного объединения. 
В соответствии с данной нормой в Москве по решению суда была ликвидирована религиозная организация Свидетелей Иеговы. 
Статья 15 закона Кыргызстана устанавливает аналогичные основания для ликвидации в судебном порядке религиозной организации, религиозного учебного заведения, запрета на деятельность религиозной организации, однако, закреплены и другие основания: 
• нарушение общественной безопасности и общественного порядка, подрыв безопасности государства; 
• снов конституционного строя и нарушение целостности Кыргызской Республики; 
• создание вооруженных формирований; 
• пропаганда войны, разжигание социальной, расовой, национальной или религиозной розни, человеконенавистничества; 
• воспрепятствование выходу гражданина из религиозной организации угрозой причинения вреда жизни, здоровью, имуществу, если есть опасность реального ее исполнения, применение насильственного воздействия, другие противоправные действия; 
• побуждение граждан к отказу от исполнения установленных законом гражданских обязанностей и совершению иных противоправных действий. 
В статье 23 закона Беларуси говорится, что религиозная организация может быть ликвидирована при осуществлении деятельности, сопряженной с нарушением прав, свобод и законных интересов граждан, а также препятствующей исполнению гражданами их государственных, общественных, семейных обязанностей или причиняющей вред их здоровью и нравственности; в иных случаях, предусмотренных законодательными актами. 
Таким образом, одним из основных оснований ликвидации религиозных объединений в России и Беларуси являются нарушения прав человека. 
Среди случаев, установленных в статье 16 закона Украины, установлены следующие: 
• сочетание обрядовой или проповеднической деятельности религиозной организации с посягательствами на жизнь, здоровье, свободу и достоинство личности; 
• систематического нарушения религиозной организацией установленного законодательством порядка проведения публичных религиозных мероприятий (богослужений, обрядов, церемоний, шествий и т.п.); 
• подстрекательства граждан к неисполнению своих конституционных обязанностей или действиям, сопровождаемым грубыми нарушениями общественного порядка либо посягательством на права и имущество государственных, общественных или религиозных организаций. 
Статья 14 закона Туркменистана определяет такие же основания для ликвидации 
религиозных организаций, как и в Кыргызстане, кроме того, запрещается деятельность религиозных организаций, течений, сект и других организаций, способствую щих терроризму, незаконному обороту наркотических средств и других престу- 
плений, а также их пропагандирующих.В отличие от европейской практики, базирующейся в основном на защите прав религиозных общин, в законах стран СНГ делается упор на защиту прав человека, что вытекает из исторического факта влияния атеизма на государственную политику,что сильно отличается от европейской практики, где сильные традиции клерикализма с одной стороны и постоянной борьбы религиозных меньшинств за свои права с другой создали основу для защиты именно общин, причем, как правило, от произвола государственных органов.Казахстанский закон не содержит оснований для ликвидации религиозных объединений в судебном порядке в случаях нарушений прав человека.Анализ приведенных выше норм показывает, что их введение позволило государству создать механизмы по регулированию процессов, происходящих в религиозной сфере. При этом отметим, что по сравнению с европейским опытом представления особых льгот только традиционным конфессиям, в странах СНГ существует принцип равноправия среди религиозных объединений, поскольку исполнять возложенные законами обязанности необходимо всем конфессиям.С учетом отсутствия норм в казахстанском законодательстве, аналогичных действующим в странах СНГ, можно сделать вывод об отсутствии законодательных механизмов влияния государства на развитие религиозной ситуации. 
 
Основы вероучения радикального ваххабизма как идеологии 
религиозно-политического экстремизма 
 
Автор: Мырзахметов Д.Б., бакалавр религиоведения, магистрант иностран- 
ной филологии, председатель Центра Религиоведческо-Психологическо- 
Правовой Консультации Республика Казахстан, г.Караганда. 
 
 
В конце 70-х - начале 80-х годов в мусульманском мире наметилась тенденция к усилению позиций исламского экстремизма и фундаментализма, что в целом было обусловлено общей политизацией ислама (равно как и исламизацией политики).Исламский фактор начинает оказывать существенное воздействие на внутреннюю ситуацию и внешнюю политику многих стран мусульманского ареала. В современной научной литературе проблеме радикализма и религиозного экстремизма посвящено значительное количество работ, в которых существующий феномен рассматривается с различных позиций и именуется «исламский бум», «взрыв традиционности»,«возрождение ислама» и т.д.С конца 1990-х годов в научной литературе Казахстана, всего постсоветского пространства, внимание к проблематике религиозно-политического экстремизма заметно усилилось. Как подчеркивает Президент Республики Казахстан Н.А. Назарбаев, «религиозный экстремизм в Казахстане – явление, которое у нас масштабноне проявилось, но в то же время существует определенная опасность, что процесс конфессиональной дестабилизации, в конце концов, может проявиться и у нас. Если конечно, вовремя не осознать и не предотвратить эту потенциальную угрозу».Особую актуальность на сегодняшний день приобретает вопрос о радикальном исламе, точнее салафитской интерпретации коранических норм и связанной с этим теорией и практикой религиозно-политического экстремизма.В узком и точном смысле слова термин «ваххабизм» означает учение, сформулированное в XVIII в. аравийским религиозным реформатором Мухаммедом Ибн Абдаль-Ваххабом из Неджда. В тот период времени на его основе в Аравии возникло мощное религиозно-политическое движение за восстановление чистоты раннего ислама – «ислама благочестивых предков» (сподвижников пророка Мухаммеда). Однако в широком смысле слово «ваххабизм» сегодня употребляется для обозначения религиозно-политического экстремизма, соотносимого с исламом. В этой связи под «ваххабитами» понимаются либо носители идей, составляющих учение аль-Ваххаба, либо члены группировок, которые руководствуются этим учением. Другими словами, как ваххабитское характеризуется все то, что к этому учению имплений, а также их пропагандирующих.В отличие от европейской практики, базирующейся в основном на защите прав религиозных общин, в законах стран СНГ делается упор на защиту прав человека, что вытекает из исторического факта влияния атеизма на государственную политику,что сильно отличается от европейской практики, где сильные традиции клерикализма с одной стороны и постоянной борьбы религиозных меньшинств за свои права с другой создали основу для защиты именно общин, причем, как правило, от произвола государственных органов.Казахстанский закон не содержит оснований для ликвидации религиозных объединений в судебном порядке в случаях нарушений прав человека.Анализ приведенных выше норм показывает, что их введение позволило государству создать механизмы по регулированию процессов, происходящих в религиозной сфере. При этом отметим, что по сравнению с европейским опытом представления особых льгот только традиционным конфессиям, в странах СНГ существует принцип равноправия среди религиозных объединений, поскольку исполнять возложенные законами обязанности необходимо всем конфессиям.С учетом отсутствия норм в казахстанском законодательстве, аналогичных действующим в странах СНГ, можно сделать вывод об отсутствии законодательных механизмов влияния государства на развитие религиозной ситуации.еет отношение Сам же ваххабизм выступает частью более широкого течения в суннитском исламе – салафизма (суннитского фундаментализма). Как и салафизм, он не является исключительно радикальным явлением в исламе, что на практике подтверждается социально-политическими реалиями таких современных «ваххабитских» государств,как Королевство Саудовская Аравия, Бахрейн, Катар, Кувейт, ОАЭ, где суннитский ислам, окрашенный в ваххабитские тона, выступает в качестве традиционного. В то же время, нельзя отрицать наличие радикализма в крайней, наиболее политизированной части как салафизма, так и ваххабизма. Как представляется, нынешняя экстремистская версия ваххабизма (неоваххабизма) по многим своим основополагающим мировоззренческим принципам идентична раннему, времен вероучителя М. Ибн Абд аль-Ваххаба, варианту. Одновременно ваххабизм, как и другие идейные течения в исламе, реально существует и проявляется в двух основных формах: в качестве идеологии и основанной на ней социально-политической практики.Вместе с тем, идеология и практика религиозных экстремистских групп в Саудов- 
ской Аравии и во многих других странах сегодня зачастую в массовом сознании ас-социируется не с мусульманским радикализмом, а с ваххабизмом в целом, что, как представляется, ошибочно. На самом деле угрозы и вызовы существующему миропорядку формируют не все ваххабиты (салафиты), а их экстремистски настроенныеединомышленники. Именно они, взяв на вооружение в качестве базовой ваххабитскую доктрину, разработанную аль-Ваххабом и его сподвижниками, дополнили ее 
содержание новыми идеями. Иначе говоря, «неоваххабитская» доктрина, базируясь на положениях раннего, первоначального ваххабизма, выдвинутых в свое время самим вероучителем аль-Ваххабом, за два с лишним века своего существования существенно эволюционировала в сторону усиления радикализма. Начиная с момента появления ваххабизма как религиозно-политического движения в середине XVIII в. и вплоть до 30-х гг. ХХ в., его идеологическая доктрина и социально-политическая практика носили радикальный, а порой и экстремистский, характер. Идеологическим стержнем учения, заложенным Мухаммадом ибн Абдаль-Ваххабом (1703-1792), явилась идея защиты строгого единобожия (таухид) как главного принципа исламской религии. На мировоззрение аль-Ваххаба мощное воздействие также оказали труды средневековых неоханбалитских теологов - Такиад-Дина Ибн Таймийи (1263-1328), а также Ибн аль-Кайима (1292-1350), которые в 
условиях исламского средневековья развили основополагающие положения ханбалистской доктрины. В догматическом и религиозно-правовом отношении ваххабизм не представлял какого-то особого течения в исламе. Он целиком опирался на доктрину ханбализма — одного из четырех суннитских толков (мазхабов) шариата,всегда отличавшийся особой нетерпимостью к бида’ («новшествам»), то есть к любой практике, не санкционированной Кораном и сунной Пророка. Исходя из этого, ваххабиты порицали, в частности, курение табака, музыку, пение и танцы.Центральным принципом ваххабитской доктрины как уже отмечалось ранее является таухид, суть которого состоит в строгом монотеизме. Божественное единство раскрывается в трех основаниях: Аллах есть Основатель, Кормилец и Распорядитель. Основополагающий столп ислама: «Нет бога, кроме Аллаха, и Мухаммед – Пророк Аллаха» интерпретирован таким образом, что поклоняться нужно только Аллаху, но не Мухаммеду, который является лишь его пророком, а тем более какому-либо другому религиозному авторитету. Учение шейха аль-Ваххаба категорически выступает против посредничества (тавассуль) между Аллахом и верующим, которое осуществлялось через обожествление камней, отдельных предметов. Человек находится под прямой защитой Бога. На все воля Аллаха, которая не подвластна никому, в том числе и пророку Мухаммеду. Не- 
допустимость посещения могил Мухаммеда, его сподвижников и святых (зияраталь-кубур) объяснялась тем, что это ведет к их обожествлению и соответственно является проявлением многобожия.Также Абд аль-Ваххаб был непримиримо настроен в отношении бида’, т.е. нововведений, выходящих за рамки Корана и Сунны. Он даже запретил празднование дня 
рождения пророка Мухаммеда, ссылаясь на то, что такая церемония, во-первых, непредписана ни Аллахом, ни самим Мухаммедом, а во-вторых, ведет к обожествлению пророка.В вопросах иджтихада и таклида ваххабиты исходили и до сих пор исходят из того, 
что Коран и Сунна являются высшей ступенью знаний. «Врата» для толкования исламских источников закрыты с тех пор, как оформился ханбализм. Однако если будет доказано, что какая-то ханбалитская интерпретация не соответствует Корану или Сунне, она должна быть запрещена.Вместе с тем, проявляя определенную терпимость в отношении «людей Писания» 
- христиан и иудеев, ваххабитский взгляд на такфир сводился к ужесточению требований к мусульманам. Так, утверждалось, что одних деклараций о приверженности исламу и отправлений ежедневных молитв недостаточно, чтобы предотвратить многобожество. Если человек заявляет, что он мусульманин, но в то же время поклоняется другим богам, его следует разоблачить и казнить. Такой «лицемер», по мнению вероучителя, «намного хуже христиан и иудеев, поскольку последние не скрывают своего чужеродного лица». К числу многобожников были отнесены и шииты, идеи которых всеми салафитами всегда рассматривались как еретические.Еще одно из системообразующих положений в идеологии ваххабитов–особо интерпретируемое понятие джихада, т.е. войны за веру. Джихад трактуется, в первую очередь, как вооруженная борьба, во-вторых, ведение джихада вменя- 
ется в обязанность каждому мусульманину (естественно, физически и умственно способному к этому), в-третьих, объектом джихада определяются кафиры (неверные). Поскольку кафирами объявляются все, кто не согласен с ваххабитами, то этот джихад ведется против всех неваххабитов, но в первую очередь против мусульман, не разделяющих мировоззренческие установки приверженцев «чистого ислама». Убеждение ваххабитов в том, что их противники – кафиры, даже если формально они являются мусульманами, оправдывало нетерпимость и жесткость по отношению к ним. Одновременно такой фанатизм сплачивал и дисциплинировал ваххабитов, создавая религиозно-идеологическое оправдание 
вполне антиисламским по своему духу и характеру действиям. Благодаря этому учение аль-Ваххаба с самого начала стало идеологией военной экспансии и грабительского набега.Паразитируя на общеисламских понятиях - обвинения в неверии (такфир) и священной войны за веру (джихад), ваххабиты искажают их суть до неузнаваемости. Так, ваххабиты произвольно расширяют круг объектов такфира, абсолютизируя понятия «неверие» (куфр, или «безбожие») и «многобожие» (ширк, или «язычество»). В отличие от представителей исламской ортодоксии, которые ставят перед собой цель максимально полного и адекватного понимания сути единобожия как оно доведено до людей в священном 
Писании, ваххабиты отрицают саму возможность правового и даже теологического по- 
нимания текстов Корана и Сунны. Провозглашая строгое единобожие, ваххабиты и их последователи квалифицируют «неверными» и «многобожниками» всех тех, кто, по их мнению, не является «едино божниками». В категорию «врагов ислама», по их мнению, входят: 
• иудеи и христиане (люди Писания, ахль аль-китаб). «Да падет проклятие Аллаха 
на иудеев и христиан, которые превратили могилы своих пророков в храмы!» [2]. 
• мусульмане-вероотступники (муртадд), совершившие «самомалейшее отступление» от принципа единобожия. Такие люди, по мнению идеологов салафизма,«больше всех наносят вред Исламу», поскольку «они способны на совершение таких больших грехов, как ложь, обман, невыполнение, зависть», в результате чего «иноверцы могут подумать, что ислам разрешает все эти преступления». 
• так называемые «лицемеры» (мунафикун)- те мусульмане, которые «выказывают приверженность к исламу и скрывают неверие» [3]. Иными словами, «неверным» 
ваххабиты могут объявить любого мусульманина, заподозренного ими в «лицемерии». 
• последователи всех без исключения идеологических течений (кроме ваххабиз-ма). Так, «принадлежность к атеистическим течениям наподобие течений коммунистических, светских, демократических, капиталистических или иных подобных им течений неверных является вероотступничеством от религии ислама» [4]. 
• отвергающие шариат в качестве единственно возможного источника права. «Не-верием» объявляется и любая человеческая законотворческая и нормотворческая деятельность: предоставление права законотворчества кому-либо, кроме Аллаха, по мнению радикалов, противоречит исламу.В противоположность обвиняемым ими в «неверии» и «многобожии», ваххабиты называют себя «спасенной группой», то есть такой, которая «избегнет на Страшном Суде адского пламени» и попадет в рай. Более того, приверженцы этого течения утверждают, что «спасенная группа» представляет собой меньшинство в умме – сообществе правоверных. Исходя из вышеуказанных мировоззренческих посылок, идеологами радикального ваххабизма (шире – радикального салафизма) основательно разработана человеконенавистническая, лженаучная концепция «Симпатии и антипатии» (Аль-валяава-ль-бараа). Ее суть излагается, в частности, в книге салафитского автора Салехабин Фаузана аль-Фаузана «Дружба и непричастность в исламе». В ней все человечество разделено на три группы: 1) тех, кого следует только любить, не испытывая к ним никакой враждебности; 2) тех, кого следует только ненавидеть и только враждовать с ними, не испытывая к ним ни любви, ни дружеских чувств; 3) тех, кто с одной стороны заслуживает любви, а с другой стороны – ненависти. В отношении каждого,«кто нарушает Закон Аллаха», согласно требованиям религиозных радикалов, «следует питать ненависть, относиться с враждой, вести с ними Джихад словом и сердцем по мере сил и возможностей».Исходя из выше перечисленного, следует, что религиозные радикалы категорически отказываются воспринимать провозглашаемый ими джихад как политический экстремизм и терроризм. Как показывает анализ деятельности сторонников религиозно-политического экстремизма на постсоветском пространстве, они стремятся путем демагогии, организации беспорядков, актов гражданского неповиновения дестабилизировать и разрушить существующие общественные структуры для достижения своих целей. В результате многочисленные террористические акции, осуществляемые исламистами во многих точках мира, но интерпретируемые ими в качестве «священной войны за веру», создали новую, совершенно нетерпимую для мирового сообщества, ситуацию. 
 
Литература: 
1. Назарбаев Н.А. Критическое десятилетие. – А., 2003. – С. 87. 
2. Мухаммад ибн Сулейман ат-Тамими (Ибн Абд аль-Ваххаб). Книга единобожия. М., 1999. - С. 119. 
3. Программы по изучению шариатских наук. М., 1999. - С. 7, 53-61. 
4. Салех бин Фаузан аль-Фаузан. Книга единобожия. М.,1997. - С. 64. 
5. Игнатенко А.А. Обыкновенный ваххабизм. Часть 1,2,3. М., 2001. 
6. Салех бин Фаузан аль-Фаузан. Дружба и непричастность в исламе. Баку, 1997 
 
МЕМЛЕКЕТ ТҰТАСТЫҒЫНА ДӘСТҮРЛІ ЕМЕС ДІНИ ҰЙЫМДАРДЫҢ КЕРІ ӘСЕРІ 
 
Ж.ӘБДІРАМАНОВ, мемлекет тарихы институты мемлекет теориясы мен тарихын зерттеу бөлімінің ғылыми қызметкері. 
 
 
Мемлекет тұтастығына дәстүрлі емес діни ұйымдардың кері әсері 
Қазақ халқының ежелден ұстанатын діні - ислам. Тарихи деректерге сүйенсек, ата-бабаларымыздың ислам дінін қабылдағанына шамамен 1200 жылдан аса уақыт өтті. Содан бері ислам діні қазақ жерінде ұрпақтан ұрпаққа жалғасын тауып, бүгінгі күнге дейін қазақтың бөлінбес еншісіндей болып келді. «Малым - жанымның, жаным - арымның садағасы» деген қазақ халқы небір қиыншылық, зобалаң замандарда да ислам дінін тастап, басқа дінге кеткен жоқ. Тіпті, кешегі қылышынан қан тамған кеңес дәуірінде де қазақ халқы толықтай діннен хабардар болмаса да, әйтеуір мұсылманбыз деп жүрген. 
Қазақстан тәуелсіз ел болып жарияланған соң, дін бостандығы жаңа арнаға түсіп, Қазақстан Республикасы өзін зайырлы мемлекет деп жариялады. Конституциямызда: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы - адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» деп көрсетілген (Қазақстан Республикасының Консти-туциясы). Сондай-ақ, Қазақстан Республикасы зайырлы мемлекет ретінде өз азаматтарының заң жүзінде діни сеніміне, таңдауына және ұстану құқығына кепілдік береді. 
Мемлекеттің басты заңына сәйкес, діннің және діни бірлестіктердің әлеуметтік қызметтерін реттеудің, халықаралық тәжірибелеріне негіз-делген өзге де бірқатар нормативтік-құқықтық негіздер бар. Дегенменде, діннің мәртебесі, оның қоғам өміріндегі шынайы жағдайы мен рөлі, яғни діннің қоғамның әлеуметтік-саяси, рухани салаларына тигізер әсерінің мәртебесі, кеңістігі және шекаралары қазірге дейін дәл анықталмаған. Осындай белгісіздік, әсіресе, оның теріс салдары еліміздегі қазіргі діни жағдайда орын алған жаңа үрдістерге байланысты анық та, айқын аңғарылуда. 
Қазіргі таңда ел ішінде іріткі салып, халықтың патриоттық сезімін құртып, мәңгүрт етуге тырысып жатқан дәстүрлі емес діни ұйымдардың көбі христиандық бағыттағы діни ұйымдар (протестанттық діни ұйымдар) болса, арасында арагідік шығыстық дәстүрлі емес діни ұйымдар да (иогтар, кришнаиттер т.б.) кездеседі. 
Негізінен, өзге діндердің Қазақстан аумағына орналасуын үш кезеңге бөліп қарастыруға болады: 
Бірінші кезең - III-XIV ғ.ғ. Бұл уақытта Орта Азияда және Қазақстанда мелькиттер, яковиттер, несториандар, армяндық Апостоль шіркеуі және католик шіркеулері алғаш орын тепкен. 
Екінші кезең - ХVIII-ХХ ғ.ғ. басы. Қазақстанның орыс патшалығының қол астына қараған кезі. Бұл кезеңде Ресей империясының шекарасы ресми белгіленіп, картасы сызылып бекітілген соң, патша үкіметі бұрынғы уақытша ислам дінін тарату саясатынан бас тартып, 1862 жылдан бастап ресми түрде қазақ халқын шоқындыру, сол арқылы біртіндеп орыстандыру (христиандандыру) саясатын ашық жүргізе бастады (Мырзахметов М. "Қазақ қалай орыстандырылды"). 
Бұл саясат кеңес үкіметі тұсында да жалғасын тауып, Қазақстанға жер аударылғандар да өз діндерін қоса әкелді. Христиан дінінің тармақтары (католицизм, лютерандық, менониттер, баптистер, адвентистер т.б. келе бастауы - соның куәсі. 
Үшінші кезең - еліміз тәуел-сіздік алған жылдары. Осы кезеңде қоғамдағы идеологиялық тұрақсыздықты, сондай-ақ, берілген заңды құқықтық артықшылықтарды ұтымды пайдалануға тырысқан жат-жерлік дәстүрлі емес діни ұйымдар, бұрын соңды кездеспеген діни ағымдар мен секталар (пресветериандық және методистік, протестанттық кон-фессиялар: «Агапе», «Жаңа аспан» діни ұйымдары, «Бахаи» «Сайтан шіркеуі» «Саентология шіркеуі» сияқты т.б. діни бірлестіктер) көптеп орналаса бастады (Иванов Я.Ф., Трофимов В.А. "Христианство в Казахстане"). 
Кейінгі кезде еліміздегі өзге діни бірлестіктердің ішінде католик, протестанттық және дәстүрлі емес діни құрылымдар өз миссионерлік қызметтерін елімізде белсенді түрде жүргізуде. Христиан діні миссионерлікпен ғасырлар бойы айналысып келеді. Ал енді осы миссионерлікті жүргізудің үш сатылы мақсаты бар. Бұл - еш өзгермейді Біріншісі - христиан дінін жаю, Исаның дініне кірушілердің санын арттыру. Екіншісі - сол елдегі шіркеулер құрылысын салмас бұрын шіркеуді толтыратын маман адамдарды табу, ол үшін сол елдің зиялыларының шығармаларына, мәдениетіне христиандық элементтерді енгізу. Үшіншісі - дамыған батыстық өркениетті христиандықпен бір деп көрсету. Батыс өркениеті мен мәдениетін негізгі өлшем, эталон ретінде ұсыну, еліктіру шарт (Кенжетай Д. Шахановтың жан айқайы немесе «дін туралы заңымыз» қазақтар үшін жасалған ба? // Иассауи жолы). 
Миссионерлік - негізінен, діни ілімдерін таратуға арналған діни және саяси қызмет сонымен қатар шағын мәдениетті, этносты өзінің табиғи бейнесінен айырып, ассимилияцияға ұшыратудың таптырмас құралы. Миссионерлік ұйымдардың шоқын-дыру саясаты Африка және Азия халықтары арасында қарқындап, мақсатты түрде жүргізіліп отырды. Миссионерлік ұйымдарға бірқатар елдердің мемлекеттік құрылымдары қайырымдылық қорлары, үкіметтік емес ұйымдар, қаржылық топтар материалдық және моральдік тұрғыдан көмектесіп, ортақтаса жұмыс істейді. Миссионерлер баратын елдің дінін, тарихын, әдет-ғұрпы мен психологиясын зерттеп, біліп барады, жергілікті халық басым елді мекендерде тұрып, сол халықтың тілін, әдет-ғұрпын, мінез-құлықтарын өз қызметтерін табысты атқару үшін жетерліктей деңгейде зерттеп, үйренеді (Бұлұтай М. "Дін және ұлт"). Бұған байланысты әйгілі миссионер Чарльздің: «Мұсылмандарға жақындау үшін олардың дін тілін қолданыңдар. Құранның ішінен христиандыққа зияны жоқ аяттарды алып қолданыңдар. Әрі мұсылмандардың жұма құлшылығына параллель жұма уағыздарын ұйымдастырып, үй шіркеулерінің лидерлері имам секілді көрінуіне болады. Үй шіркеуіне кірерде: аяқ киім шешу, мұсылмандардың діни рәсімдеріне ұқсас рәсімдер ұйымдастыруға болады» деген сөзі жақсы мысал бола алады (Бұлұтай М. Қазактың ұлттығына нұқсан келтіретін диссертацияларға әрқашанда қарсы боламыз // "Заң" газеті.). Шынында, миссионерлер діни уағыздарын қай ұлттың өкілі басым болса, сол тілде жүргізетіндігін көріп отырмыз. Сондай-ақ, рәсімдерінде айтылатын діни әндерін домбыра, қобыз, сыбызғы секілді ұлттық музыка аспаптарының сүйемелдеуімен орындайды. Миссионерлердің үгіт-насихат құралы да, материалдық техникалық базасы да тиісінше қамтамасыз етілген. 
Қазіргі таңдағы маңызды болған мәселенің бірі, бұл - дәстүрлі емес діни қозғалыстардың қызметтерін ретке келтіру. Себебі, олардың әрекеттері қоғамда кереғар көзқарастар туғызып келеді. Қоғам мүшелерінің біршамасы өзінің тарихи, дәстүрлі діндерінен шығып, секталардың шылауында адасып жүр. Осының негізінде дәс-түрлі отбасылық және қоғамдық қа-рым-қатынастарда діни көзқарастарға байланысты түсініспеушіліктер орын алуда. 
Осы күні қоғамда кейбір отбасы мүшелерінің түрлі дінге еріп, тоз-тозы шығып жатқанын көріп жүрміз. Адамды адастырушы діндерге кірген кейбір қандастарымыз, өз отбасының ойранын шығарып, ата-анасы, бауырларымен басқаша қатынас жасап, өз сенімін насихаттап және өз көзқарастарына өз жақындарын да мәжбүрлеуде. Өзімшілдікке бой алдырған кейбір бауырларымыз өз үйін, жеке мүлкін сатып, ортақ қауымдық меншіктеріне беріп, отбасылық өмірден (ата-ана, бала-шаға, туыстары) бас тартып, адамды көрсоқырлыққа итермелейтін діни-нанымдардың соңына еріп, өзгелердің қол шоқпарына айналғаны өкінішті. Бұл - дәстүрлі отбасылық өмірді өзгерту. Мұндай діни көзқарастары алуан түрлі жандардың ешқашан бір шаңырақтың астында береке-бірлікте өмір сүре алмайтындығын көріп отырмыз. Отбасы - кішігірім бір мемлекет. Демек, бұл - бүтін бір ұлттың шаңырағын шайқалту әрекеті деп білеміз. 
Атақты тарихшы Л. Гумилев: «Бір халықты идеологиялық тұрғыда жаулап алу, қару қолданып, күш жұмсаудан арзан, әрі анағұрлым тиімді» - екенін айтқан. Осы күні алпауыт мемлекеттер әскери күшпен жаулап алудан гөрі ұлтты пассивтендіру (самарқауландыру) әдісін де кең қолдануда. Қазір болып жатқан дәуір идеологиялық күрес дәуірі, саяси тактикалар дәуірі. Оның нақты айғақтары - біз жоғарыда атап өткен, миссионерлік. Тұтас бір халықтың ішіне іріткі салу, халқын фатализмге сүйреу. 
Біз, келешек өскелең жас ұрпақты осы бір қатігез «мылтықсыз май-даннан» аман сақтап қалуымыз керек. Ал ұлттық мәдениетімізге жат діни ағымдардың көбейіп кетуі, Қазақстан Республикасының дін туралы заңында көптеген жайттардың ескерілмеуінен туындап отыр. Діни ұйымдардың кө-беюі ұлттық ділімізге ғана емес, алдағы уақытта мемлекеттің ішкі бірлігі мен тұтастығына зиян (Аймағанбет Г. "Ұлы - баптист, қызы - евангелист", "Астана ақшамы"). 
Мемлекет өз азаматтарының конституциялық құқын ескере отырып, оларға дін бағытында жүйелі дінтанулық білім беруді іске асырса, оның жоғарыдағы мәселелерді бол-дырмауы үшін тиімділігі айқын. Әлем елдерінің дін жолындағы тәжірибе-лерін ескере отырып, біздің елімізде де зайырлылықтың қазақстандық үлгісін жасау - заман талабы. Дінтану бағдарламасында дәстүрлі әлемдік үш дін және дәстүрлі ұлттық діндер тарихы, сенім, құлшылық және мораль негіздері, діндердің тарихи даму барысы, діни өнер секілді тақырыптар-мен қатар қазіргі таңдағы дәстүрлі емес діни қозғалыстар туралы да толық мағлұмат берілуі керек. Сонымен бірге, діннің ұлт мәдениетіндегі орны мен қоғамдағы қызметі және рөлі тәрізді тақырыптарды қамтуы қажет. Қазақстан кеңістігінде дінтану мазмұнының басым көпшілігі ислам діні материалдарына, сонан кейін орыс православ конфессиясына берілуі дұрыс, өйткені, ел тұрғындарының басым көпшілігі - мұсылман сүниттер және орыс православ шіркеуі өкілдері, бұл демократия қағидасына нұқсан келтірмейді (Оразбай С. "Зайырлы тұрғыда оқу орындарында дінтанулық білім беру туралы", "Дін және құқық"). 
Сонымен қатар, мемлекетіміз дәстүрлі діндерге қолдау көрсетуі тиіс. Бұл - әлемдегі дамыған мемлекеттердің тәжірибесінде бар. Мысалы, өздерін зайырлы мемлекет ретінде жариялаған Англия іс жүзінде Англикан шіркеуін, Ресей православия шіркеуін, Американың өзі католик діні мен протестанттарға, Египет пен Түркия Ислам дініне қолдау көрсетіп отыр. 
Сондай-ақ, белгілі бір идеология мемлекеттік сипат алып, қоғам мү-шелері тарапынан қолдау табуы үшін негізгі екі талапқа жауап беруі тиіс. Біріншіден, ол сол мемлекетте өмір сүріп отырған халықтың мақсат-мүддесімен, болмысына толық сәйкес келгені жөн. Бұл туралы Монтескье: «Заңдар, үкіметтің табиғаты мен қағидаларына, басқару формасына, елдің жағрафиялық факторы мен физикалық қасиеттеріне, жағдайы мен көлеміне, климатына, топырақ сапасына, халықтың тұрмыс тіршілігіне, санына, байлығы мен қабілетіне, әдет-ғұрпына сәйкес болу керек»,- деген (Монтескье Ш. "О духе законов". Избранные произведение). Екіншіден, идеологияның мемлекеттік сипат алуына қажетті тағы бір қасиет - оның сол мемлекет тарихымен сабақтас болып, ұзақ мерзімдер бойы сол қоғамда үйреншікті, жетекші идеологиялық деңгейде болуы тиіс. 
Дін - мемлекеттің негізін құраушы ең маңызды фактордың бірі болғандықтан, ішкі тұрақтылықтың да кепілі. Еліміздегі ортақ ауызбіршілік, елжандылық, адамды сүю, бейбітшілік пен тыныштық - дәстүрлі діндерінің басты ұстанымы, ал ұлттық қауіпсіздігімізге қатер төндіретін жат ағымдардан бойымызды аулақ ұстап, жастарды отансүйгіштікке тәрбиелегеннен ұтылмасымыз анық. 
 
Дәстүрлі емес діни ағымдар, және олармен қалай күресу керек? 
 
Лимана ҚОЙШИЕВА, 
Мәдениеттер мен діндер халықаралық 
орталығының жетекші ғылыми қызметкері 
 
Соңғы кезде елімізде дәстүрлі емес діндер атауына ие болған көптеген дәстүрлі емес діни ұйымдардың үгіт-насихатына жұмыссыздар, өмірден өз орнын таппағандар, рухани ізденісте жүргендер, жеке басы және отбасындағы психологиялық қиындықтарға төзе алмағандар, дәстүрлі дінді терең білмейтіндер, әсіресе, жастар тез ілігуде. Өзіне құлшылық етушілерді қоршаған ортадан оқшаулауға ұмтылған қатаң фанатизмдік сипатқа ие дәстүрлі емес діни ұйымдар өз қатарларында адамдарды күштеп ұстап, зорлық-зомбылық, қаржылық айла-шарғымен айналысуда, сонымен қатар назарларына іліккен жандарды отбасылық байланыстардан үзу үшін белсенді түрде жұмыс жүргізуде.Қазақстанда түрлі дәстүрлі емес діни ұйымдар саны өсуде. Бас-аяғы жиырма жылға жетпейтін уақыт ішінде «Сайентология шіркеуі» (статистикалық есеп бойынша: 2003 ж. - 1; 2008 ж. - 5; 2009 ж. - 4), «Кришнаны тану қоғамы» (статистикалық есеп бойынша: 2008 ж. - 12; 2009 ж. - 10;), Фархад атаның жолын қуған «үмбеттер», «Ата жолы» (басқаша атауы «Ақ жол»), «Иегова куәгерлері» (статистикалық есеп бойынша: 1990 ж. - 27; 2003 ж. - 100; 2008 ж. - 76; 2009 ж. - 78), тағы да басқа толып жатқан дәстүрлі емес діни ұйымдар (cтатистикалық есеп бойынша: 2003 ж. - 51; 2009 ж. - 44;) «Елуіншілер», (статистикалық есеп бойынша: 1990 ж. - 42; 2003 ж. - 32; 2008 ж. - 48; 2009 ж. - 51) еліміздің түкпір-түкпірін жаулап үлгерді. Көптеген отбасының шырқы бұзылып, түтіні түзу ұшқан талай шаңырақ ортасына түсті. Өкініштісі, діни сауаты әлі кемеліне келмеген азаматтар олардан қалай сақтану керектігін, қандай жолмен тойтарыс беруге болатындығын жете біле бермейтін сыңайлы. Қой терісін жамыл-ған қасқыр тәрізді, діннің атын жамылған теріс пиғылды ағымдар қоғамның тұрақтылығына қауіп төндіруі мүмкін екендігіне енді ғана ой жіберіп жатқандаймыз.  
Жалпы, дәстүрлі емес діни ағымдардың көздеген мақсаты - халықты айтқанға көнетін ойсыз топқа айналдырып, оларды жанды қуыршақ сияқты басқару, санасына әмір жүргізу болып табылады. Кез келген адамды халықтың, не болмаса қандай да бір ұйымның құрамдас бөлігі ретінде қарастырсақ, тұлға ұйымның ортасына түскен кезде сол ұйымның ықпалына бейімделгіш келетіні белгілі.Тұлға ұйымның арасында қалған сәттен бастап бұрынғы табиғи қалпынан өзгеріп, мүлде басқаша ойлай бастайды, сол ұйымға тән іс-әрекеттерді жасайтын болады. Оның сыры неде? Бейімделгіш ұйымның ең түсініксіз жері мынада: жеке тұлға, бір топқа айналғаннан кейін ортақ жүйеге, бір мақсатқа бой ұсынады. Осылайша, әрқайсысы дербес ойлау, әрекет ету қабілеттерінен айырылады. Жаңа күйге енеді. Бұрын өзіндік идеясы мен сезу қабілеті бар тұлғалар топ санатына енгеннен кейін біртұтас ұйымның мүшесіне айналады. Зерттеушілер осы ұйымның іс-әрекеті мен психологиялық жағдайына да сипаттама береді.  
Мәселен, ерік-жігері төмен жандар сыртқы күштердің әсерімен болған өзгерістерге бейімделгіш келеді. Дәстүрлі емес діни ұйымындағыларды салқын санамен ойлау, ой қорыту қабілеті мүлде тән емес десек, артық айтпаймыз. Осы орайда, бейімделгіш жанды ерекше қаһармандықты, не болмаса қатыгездікті талап ететін әрекеттерге оңай айдап салуға болады. Мұндай жағдайда, жүрексіну, тіпті өзін-өзі сақтау инстинктіне де бағынбауы ықтимал. Себебі ол өзін шексіз күшті сезінеді. Тағы бір айта кетерлігі, бейімделгіш жандар аңғал, сенгіш келеді. Оларды алдап-арбау, қандай да бір теріс мақсаттарға қолдану дәстүрлі емес діни ұйым көсемдері үшін аса қиын шаруа емес.Себебі жүйкесі, ойлау қабілеті зақымданған адамдар шындық пен өтіріктің арасындағы алшақтықты айыра алмайтындықтан, көсемдерінің айтқанына тез бой алдырады. Әрине, белгілі бір тұлғалардың айдап салуымен ашу-ызаға бой алдырған мұндай топқа қарсы келу, оларды жолынан қайтарам деу өте қауіпті екені түсінікті. Демек, өзіңді-өзің қорғау үшін солардың дегеніне көнуге тура келмек. Яғни қасқырлардың ортасында өмір сүру үшін қасқырша алысып-жұлысуға мәжбүр боласыз деген сөз. Ескішіл көзқараспен өмір сүретін, аңыз-әңгімелерде айтылған жайттарды шындыққа балайтын дәстүрлі емес діни ағым мүшелері кез келген жаңашылдықты жақтырмайды, тіпті оны жек көруі де мүмкін. Себебі осы топ ықпалына түскен жандар үшін ұйымдардың рәсімдері мен салт-дәстүрлері бірінші орында тұрады. Осы орайда елімізде өріс алып бара жатқан сананы арбаушы дәстүрлі емес діни ағымдардың, біраз елді әуре-сарсаңға салған «Ата жолы», «Елуіншілердің» әлегі туралы айтпай кете алмаймыз. Еліру,психопатологиялық дерттің салдарынан долдану, өздеріне ғана мәлім жұмбақ «ләззатқа» бөлену, қалшылдап-дірілдеу, жүрекпен сөйлеу- «Ата жолы», мен «Елуіншілердің» әрекетіне тән құбылыстардың бірі.Осы жүрекпен сөйлеу, қалшылдап-дірілдеудің сырын «Ата жолы» және «Елуіншілердің» өздері былай деп түсіндіреді: «Бұл - қасиетті рухтың адам тәніне енуі кезінде болатын құбылыс». Осы сәтте олар өз-өздерін және қоршаған адамдарды мүлде естен шығарады. Кейбіреулерінің көздеріне түрлі елестер елестейді. Олар дәстүрден тыс діни ағым мүшелері миына сіңірген бейнелерді көреді. Атап айтқанда, «Ата жолындағылар», әулие-бабалармен, аталар рухымен байланысқа түсеміз десе, ал «Елуіншілер» Христосты, Мария ананы, жұмақты, тозақты, тағы басқаларын көретіндерін айтады.Бұл феноменге қатысты халық арасында көптеген оқиғалар тіркелген. Мәселен, бірде шіркеу қызметкері «ләззатқа» бөлену кезінде бір сағат бойы басын еденге соққылаумен болған. Бір айта кетерлігі, ол ешқандай ауыр жарақат алмаған, тіпті басының қаншалықты ауырғанын да сезбеген. Жаны  
бейімделгіш жандардың сыртқы күштердің шабуылына ұшырап, оған қарсылық көрсете алмаған жандарға қатысты осы тектес мысалдарды көптеп келтіруге болады.Теріс мақсатты көздейтін діни ағымдардан құрылған топтар жалпыға ортақ құндылықтарды, тіпті мемлекеттің Ата заңын мойындамауы мүмкін.Соңғы жылдары елімізде дәстүрлі емес діни ағымдардың кесірінен орын алған бірқатар оқиғалар осының бір дәлелі. Мәселен, Қазақстанда кең қанат жайған «Иегова куәгерлері» әскерде қызмет етуге қарсы. Сондай-ақ олар мемлекеттік әнұранымызды, мемлекеттік туымызды мойындамайды. Сол сияқты, дәстүрлі медицинаны жоққа шығарып, тек дәстүрлі емес діни ұйымдарға ғана табынушылар көптеп кездеседі. Дәстүрлі емес діни ағымдармен күресу оңайлықпен шешімін табатын мәселе емес. Адам осындай жағдайда бұрын тәжірибесінде кездеспеген мәселемен бетпе-бет келеді. Соған орай, оны шешудің сенімді құралдарынан да бейхабар жандар өмір¬мен мезгілсіз қоштасып жатады. Елімізде тұрақтылықты, дінаралық татулықты нығайту мақсатында дәстүрлі емес діни ағымдардан зардап шеккендерді оңалту мақсатында бірінші болып Қазақстанда 2007 жылы Ю. Денисенко Қостанай қаласында «Дәстүрлі емес діни ағымдардан зардап шеккендерге көмек көрсету» үкіметтік емес ұйымын ашып, бөгде ағымның ықпалына түскен жандарға тура жолға бағыттау ісінде көптеген іс-шаралар атқарып келеді. Бүгінгі таңда, республикамыздың әр аймағында ашылған дәстүрден тыс діни ағымдардан зардап шеккен жандарды қорғайтын үкіметтік емес ұйымдар саны 17-ге жетті. Осындай оңалту орталықтардың бірі «Ареал діни істер ақпараттық қорының» президенті А.Рустембекова, Көкшетау қаласындағы «Дәстүрлі емес діни ұйымдардан зардап шеккендерге көмек көрсету» орталығының президенті Г.Оразбаева, облыстағы жергілікті тұрғындармен, жастармен кездесулер өткізіп, дәстүрлі емес діни ағымдардан зардап шеккендерді анықтау, олардың ақиқат жолдан адасуына ықпал еткен себеп-салдарын зерттеу, азаматтардың теріс діни бағытқа өту процесін тоқтату барысында үгіт-насихат жұмыстарын күшейтуде. Зардап шеккен жандарға арнайы тәжірибелі психолог мамандар кеңес беруде. Олар қазіргі күрделі ахуалды жұртшылыққа көмек көрсету үшін барлық мешіттерде сабырлылық, рухани азық, күмәнге жауап бөлмелерін ашып, заңгерлік көмектер көрсетуді қолға алған. Осының бәрі-теріс мақсатты діни ағымдар ықпалына еріп, ой-санасы тәуелсіз күйге түсудің салдарынан болып жатқан оқиғалар. Сол себептен, азаматтардың діни сауаты кемел болса ғана оларға лайықты тойтарыс беруге болады. 
 
Елбасы және ұлттың рухани әлемі 
Өтеген ОРАЛБАЕВ 
 
Азаттық деген – ұлы сөз. Ардақты сөз. Асыл сөз. Қазақ жұрты үшін бұл сөздің мән-мазмұны тіпті өте терең. Тұңғиық. Адами арманның жөні бір басқа, ал халықтық арманның жөні тіптен басқа. Қилы кезеңдерді бастан кешіп, «Қаратау¬дың басынан көш» құлатып, қара көзге мөлді¬ре¬тіп жас келтіріп, терең күрсініп, тынып өксіп, артта қалып бара жатқан қара орман – қайран далаға алыстан тамағыңды булықтырған жасың¬ды жұтып қарау қандай қиын. Бұл сөздің төр¬кі¬нін іздеген жан болса, байлауын айтайық: түп-төр¬кіні – тебінгісін тесе атып, терлігін терге мал¬шы¬тып, алдаспанын өңгеріп, қара қазақ баласын хан ұлына теңгеріп, тұлпар мініп ту алған, жұр¬тын көрсе жұбанған, еңбектеген баласы садаққа қолын созғанда, әкесі тірілгендей қуанған жау¬ын¬гер жыраулардан жеткен жауынгер жырлар. Ұлы Сыпырадан ұзанға айналып, Махамбетке жетіп, қапыда Қараойға құласа да, қайсар да қуат¬ты, шамырқанған шуақты жырлар сәулесі ха¬лықтық көкіректе ғасырлар бойы маздап жатты. 
Міне, бүгінде Қазақстан озық ел, озат мемлекет атанып, әлем картасына өзінің мәңгілік белгісін салды. Тәуелсіздік таңбасын! Жұмыр жердің иен бөлігін иемденіп, жер көлемі жағынан дүние жүзі бойынша тоғыздыққа табан тіреген Қазақ¬стан «көшпелі» деген көшіп жүрген ұғымды тапжылтпай басып, түйін