Логикалық бағыт. Адам әрекетінің негізгі ерекшелігі ойлаумен байланысты

Грек философтарының пікірінше, тіл  арқылы көрінетін ақыл-оймен дүние болмысын түсінуге болады: атау (сөз) өзі атаған  заттың  мәнін білдіретіні сияқты, тілдің құрылымы ойдың құрылымын білдіреді, сол себепті пайымдау теориясы шындық болмысты көрсете алатын сөйлемге негізделеді деген  болжамдар жасалды. V-XIV ғғ. схоластикалық ғылым грек-рим дәстүрін жалғастырып, логика мен грамматиканың арасын айырмады. 17 ғ. мен 19 ғ. 1-жартысында рационализмнің философиялық теориясы басым болып тұрғанда, ойлау мен сөйлеудің теңдестігіне негізделіп жалпыға бірдей грамматикалар жасау идеясы күшейе бастады. Соның көрнекті үлгісі ретінде 1660 жылы француз ғалымдары А. Арно, К. Лансло жасаған "Пор-Рояль грамматикасы" пайда болды. Дегенмен, ХІХ ғ. өзінде-ақ логикалық категориялардың грамматикалық категорияларға сәйкеспейтіндігі көрсетіле бастады. Тіл біліміндегі психологиялық бағыттың өкілдері грамматиканын логикаға негізделуін қайта қарастыруды ұсынды. Соның нәтижесінде К. Ф. Беккердің атақты "Тіл организмі" деген еңбегі шықты. К.Беккер сөйлеудің психогенезі туралы, логика мен грамматика арақатысы, логикалық, грамма-тикалық және этимологиялық формалар туралы қарастырып, логикалық бағыттың осал жағын былай көрсетеді:

1) логика категориясы түгелдей  тілмен сәйкесе бермейді;

2) тіл формаларының бәрі бірдей  логикалық мазмұнға ие емес;

3) сөйлем мүшелерінің логикалық  және грамматикалық мөлшері бірдей  емес, мәселен, бастауыш пен баяндауыштың  логикалық және грамматикалық  көлемі әр түрлі; 

4) логикалық принциптер тіл формаларын  топтастыруға жарамсыз т. б.  белгілерін көрсетеді.

 Логикалық-философиялық бағыттар ХІХ ғ. 60—80 жж. теориялық тіл білімінің дамуына әсер етпей қойған жоқ, оның зерттеу аясын кеңейтті, талдау әдістерін, қолданылатын ұғымдар жүйесін, мета тілді толықтырды. Тіл білімінде табиғи тілді логикалық тұрғыда талдайтын және тілдік коммуникацияның логикалық мәселесін қарастыратын бағыттар пайда болды. Соңғысы әлеуметтік және психологиялық тіл білімдерімен жақындасып, қарапайым тіл философиясымен бірігіп кетті.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Тіл білімі терминдерінін түсіндірме сөздігі — Алматы. "Сөздік-Словарь", 2005. 
2. Аханов К. Тіл біліміне кіріспе. – Алматы, 2001.
3. Кодухов В. И. Общее языкознание. – М., 1974, 2008.
4. Березин Ф. М. История лингвистических учений. – М., 1975, 1984.