Жергілікті бюджетті қалыптастырудағы жергілікті билік органдарының рөлі

жергілікті атқарушы органның резервін трансферттермен қарыздарды есептемегенде,облыстық бюджет, республикапық маңызы бар қала, астана аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджеттері түсімдері көлемінің 2%-ынан аспайтын мөлшерде қалыптастыруға байланысты шығыстарды бөле отырып айқындалады.

Өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуы мен бюджеттік параметрлері болжамының жобасын ағымдағы қаржы жылының 20 сәуірінен, ал аудан болжамынын жобасын - 25 сәуірінен кешіктірмей тиісті жергілікті атқарушы орган мақұлдайды.

Жергілікті  бюджеттен қаржыландырылатын атқарушы органның стратегияпық жоспарын жергілікті атқарушы орган бекітеді, оны іске асыру үшін мемлекеттік орган операциялық жоспар әзірлейді.

Бюджеттік түсімдерді болжауды әлеуметтік-экономикалық дамудың  және бюджеттік параметрлердің болжамын ескере отырып, мемлекеттік жоспарлау  жөніндегі уәкілетті орган жүзеге асырады.

Биліктің бір деңгейі бойынша іске асырылатын белгілі бір функция және оны қаржыландыруын қамтамасыз ету сол билікке заңды түрде бекітіледі. Мұндай әдіс облыс пен аудан деңгейінде шығындық міндеттемелерді басқару деңгейлері бойынша өз еркімен ауыстыруға тыйым салады, нәтижесінде бюджеттік шығындарды жоспарлауға орайлы шарттар пайда болады. Осыған байланысты және шығындық өкілеттілікті бөліс жүйелігін қамтамасыз ету үшін Бюджеттік кодексте келесі ережелер қарастырылған:

• Белгілі бір мемлекеттік функциялар орындалуы қарастырылған заңнамалық актілерге басқару деңгейлері бойынша мемлекеттік органдардың құзыреті мен оларға бекітілген өкілеттік шығыс айқын анықталады;
• Егерде мемлекеттік басқарудың төмен тұрған деңгейлері қосымша функциялармен жүктелсе, онда заңнамалық актілерде соларды іске асыруға қажетті қаржылық құралдар беруі қарастырылып бекітіледі.
• Жергілікті мемлекеттік басқару деңгейлері мемлекеттік биліктің жоғарғы органдарының қабылдаған норамтивтік актілерінің нәтижесіндегі шешімдерді іске асыру үшін пайда болған жергілікті бюджеттердің шығындарын өтеуге заңды түрде тағайындалған құқығы бар.

Мемлекеттік басқару  деңгейлері арасында өкілеттік шығысты  шектеу нәтижесінде олардың функционалдық  жауапкершіліктері өзгеруіне байланысты бюджеттік кодексте бюджетаралық қатынастар механизмі және сонымен қатар қаржылық қамтамасыз етулік мұқтаждықтары қайта қаралған. Осыған байланысты биліктің барлық деңгейлері өздеріне жүктелген өкілеттіліктері мен жауапкершіліктерін толығымен іске асыру үшін олардың әр біреуі бойынша салықтық және салықтық емес түсімдер бекіту қарастырылып, бюджетаралақ қатынастарды реттеудің тиісті формалары анықталған. Мысалы: облыс және аудан деңгейлері бойынша салықтар тізбесі заңды түрде анықталған. Бұл, әрине, елдің мемлекеттік біртұтас сипатына сәйкес.

Стратегиялық  жоспарлар және бюджеттік бағдарламалар бойынша түпкілікті ұсыныстарды жергілікті бюджеттік комиссия қабылдағаннан кейін жергілікті бюджеттік бағдарламалардың әкімшілері оларды қабылданған шешімдермен сәйкестендіреді және мемлекеттік жоспарлау жөніндегі жергілікті уәкілетті орғандарға стратегиялық жоспарлардың түпкілікті жобалары мен бюджеттік өтінімдерді ұсынады.

Жергілікті  бюджет жобасын жасау.   Мемлекеттік жоспарлау жөніндегі жергілікті уәкілетті орган жергілікті атқарушы орган өңірлердің әлеуметтік-экономикалық дамуының және бюджеттік параметрлердің болжайы мен өңірлердің бюджет комиссиясының ұсыныстарын ескере отырып, жергілікті бюджеттік бағдарламалардың әкімшілері пысықтаған стратегиялық жоспарлардың жобалары негізінде жергілікті бюджеттердің жобасын жасайды және оны бюджет комиссиясының қарауына енгізеді.

Бюджеттерді жоспарлау, бағдарламалау  әдісі ұйымдық  шаралар мен әр түрлі мекемелер арасында ресурстарды бөлудін кандай ұштастырылуы нәтижеліктің ең жаксы көрсеткіштеріне жетуге ең жоғары дэрежеде жәрдемдесетінін анықтау үшін бюджетгік бағдарламалардың өлшеуге еретін нәтижелерін қаржыландыру үшін пайдаланылады. Бұл әдісте шығыстардың нормалары пайдаланылуы мүмкін. Сөйтіп, жергілікті буындағы бюджет рәсімі тиімділік өлшеміне негізделуі мүмкін.