Ипотекалық несиелендіру

 

 

2. «Банк Тұран Әлем» АҚ үлгісінде қазіргі кезеңдегі ипотекалық несиелендіру жағдайы

 

«БТА-ипотека» АҚ – заңды тұлға. Ол 09.11.2000 жылғы ««БТА-ипотека» АҚ туралы» №2/56 шешім бойынша құрылып, 2000 жылдың 20 қарашасында №36369 деп тіркелген.

 

 

Кесте 7 

«Коммерциялық ипотекалық қарыздардың  негізгі ережелері

Клиент	Заңды немесе жеке тұлға, жеке шаруашылық иесінің патентіне негізделген шаруашылық қызметпен айналысатын Қазақстан Республикасының резиденті
Валюта	Егер басқа жағдайлар арнайы  қарастырылмаса, Қазақстан Республикасы  Ұлттық банкінің теңгеге шаққандағы  АҚШ долларының курсы бойынша  теңгеде жүргізіледі
Пайыздық             мөлшерлеме	Жылдық 18% бастап әрбір қарыздың нақты  мөлшерін компания өзі тұрақтандырады
Қарыз сомасы	3000-нан 200000 АҚШ долларына дейін.  Бұдан ірі қарыздар компаниямен  Банктің арнайы келісімін қажет  етеді
Қарыз беру уақыты	1,2,3,5,7 жыл
Қаржыландыру	Қаржыландырудың негізгі сомасы ҚР-ның  Ұлттық Банкі орнатқан курсы бойынша  теңгеде қолма-қол ақшалай және басқа да түрде ұсынылады
Қарызды өтеу	Қарыздың негізгі сомасы мен сыйақыларды  өтеу мына формулаға сәйкес айсайынғы  төлемдермен жүргізіледі:  Айсайын: i  төлем сомасы = Қарыз * -----------                                              1-(1+i)‾ⁿ

  Басқарудың жоғарғы органы болып акционерлердің жалпы жиналысы болып табылады. Орындаушы органы болып Басшылық төрағасының басқаруымен Компания басшылығы болып табылады. Бақылау органы ретінде Ривизиялық комиссия танылады. Басқару органы – Директорлар кеңесі. «БТА-ипотека» АҚ коммерциялық ұйым бола тұра, өзінің қызметін Қазақстан Республикасының заң шығаруы мен өзінің Жарғысына негізделіп жүргізеді. Қоғамның құрушы құжаты болып Жарғы танылады.

Ипотекалық  коммерциялық қарыз беру кезіндегі  қосымша мүмкіндіктер.Компания клиенттеріне пакеттерде пайдалануға болатын  келесі опцияларды ұсынады:

• Өтімділік жылжымалы емес мүлік аманаты ретінде қосымша қамтамасыз етуді қабылдау;
• Алдыңғы жарнасыз қарыз беру;
• Депозит түріндегі қосымша қамтамасыз етуді қабылдау;
• Алдыңғы жарнаны қаржы қауіптерін сақтандыру компаниясында сақтау шартында төмендету;

Несие алуға берілген өтініштер  жедел түрде қаралады. Банк қызмет көрсету сапасын жақсарту үшін бар  күшін салады, осының нәтижесінде  жобаны сараптау жұмыстары тез арада  жүзеге асырылады.

    Аталған операцияларды жүзеге асыратын БТА банкінің Қазақстан бойынша 22 филиалдар мен 279 есеп-айырысу бөлімі бар.

 

                           

 

Сурет 3 Қазақстан бойынша банк филиалдары

 

КЗ және LTV коэффициенттерін есептегенде кепіл  және бағалау құндары (қосымша кепілдің) негізгі кепілдің бағалау құнына қосылады.

Қосымша кепілді рәсімдеудегі қосымша әрекеттердің тәртібі:

• Досьені рәсімдеу кезінде оны банк бөлімшесіне өткізгенге дейін кепіл берушілер фискальдық орган (ФО) қызметкеріне кепілге құқық беруші құжаттардыфң көшірмесі мен кепілге хат түріндегі келісімді беруі тиіс.
• фискальдық орган (ФО) қызметкері қосымша кепілді бағалауды ұйымдастырады;
• банк бөлімшесіне досье берілген кезде, оның ішінде келесі құжаттар қосымша ретінде берілуі тиіс: кепілге құқық реттейтін құжаттар көшірмесі, мен кепілге хат түріндегі келісім, жылжымайтын мүлікті бағалау туралы есеп беру;
• қосымша кепіл құны коэффициенттерді есептеу кезінде несиелеудің коммерциялық бөлімнің Қорытындысында берілуі тиіс;
• қарыз беру Комитетінің оң шешімінен кейін қарыз алушы кепіл келісім-шартына (екі жақты, егер де кепіл беруші ретінде қарыз алушының өзі болса, үш жақты, егер кепіл берушілер болып үшінші тұлғалар табылса) және де ипотекалық куәлікке қол қоюы қажет.
• сатушыменн есеп айырысуға дейін кепіл беруші кепіл келісім-шарты мен ипотекалық куәлікті Алматы қаласы бойынша жылжымайтын мүлік орталығында тіркеп, құқық беруші құжаттардың түп нұсқасымен бірге фискальдық орган (ФО) қызметкеріне беруі тиіс;

Бұл бөлімшеде БТА банкінің қазіргі  кезеңдегі ипотекалық несиелендіру жағдайын зерттегендіктен, ең алдымен 2013 жылғы банк мәліметтерін қарастырайық:

 

Кесте 8

Банктің 2012-2013 жылғы қаржылық жағдайы 

Атаулары	01.12	04.12	01.13	04.13	Квартал есептеу	Квартал есептеу,%
Ақша қаражаттары	5480	12395	10	2767	2757	27570,0%
Бағалы қағаздар	670	454	186	186	0	0,0%
Өндірістік жабдықтар	6164	0	0	0	0	0,0%
Сатылатын бағалы қағаз	14910	1522	0	0	0	0,0%
Дебиторлық қарыз	750902	1323633	148581	132460	-16121	-10,8%
Қарызды өтегенше ұсталатын бағалы қағаздар	94327	85533	0	0	0	0,0%
Салымдар	31891048	30392233	20596705	19744946	-851759	-4,1%
Берілген қарыздар	643	1380	1984	1732	-252	-12,7%
Запастар	7010299	7194895	7467619	7479814	12195	0,2%
Ұзақ мерзімді активтер	1153954	1462005	571088	1159444	582356	102,0%
Материалдық емес активтер	1299	11528	17120	12606	-4514	-26,4%
Негізгі қорлар	133187	122491	98173	35344	-2829	-2,9%
Басқа да активтер	903167	959236	73299	86015	12716	17,3%
Активтердің барлығы	41966050	41580993	28974765	28974314	-265451	-0,9%

  

 

8 кестенің жалғасы

Өндірістік құрал-жабдықтар	1215	1215	1215	1215	0	0,0%
Шығарылған бағалы қағаздар	13461384	13364768	8616656	8591272	-25384	-0,3%
Алынғын қарыздар	21941842	21448443	13059318	12711202	-348116	-2,7%
Кредиторлық берешек	3871750	420302	447110	400192	-46918	-10,5%
Басқа да міндеттемелер	1142	1080	921	775	-146	-15,9%
Міндеттемелердің барлығы	35787333	35235808	22125220	21704656	-4205640	-1,9%
Жарғылық капитал	5615004	5615004	5615004	5615004	0	0,0%
Резервті капитал	5134250	5134250	5134250	5134250	0	0,0%
Бөлінбеген пайда бұрынғы жыл	-3859541	-4570537	-4570537	-3899709	670828	-14,7%
Бөлінбеген пайда қазіргі кезең	-710966	166468	670282	155113	-515715	-76,9%
Капиталдың барлығы	6178717	6345185	6849545	7004658	155113	2,3%
Капитал мен міндеттеменің барлығы	41966050	41580993	28709314	28974765	-265451	-0,9%

 

Компания активтері азаюда, 2013 жылдың 1 кварталында есептеу саны 0,27 млрд теңгені немесе 0,9 % құрады. Мұның негізгі себебі – ссудалық портфельдің азаюы болып табылады. 1 кварталда 0,85 млрд теңге немесе 4,1 пайыз.Сонымен қатар, орналастырылған салымдар саны биылғы жылы 0,58 млрд теңгеге, яғни 2 есе өсті.

Компания міндеттемелері 0,42 млрд теңгеге  немесе 1,9 % төмендеді, ол ең адымен алынған қарыз есебінен міндеттеме көлемінің азаю салдарынан туындады.

Компанияның жеке капиталы биылғы жыл  басынан 0,16 млрд теңгеге ұлғайды, бұл  компанияның табыс есебінен алғандағы  есептік көрсеткіш.

Сонымен қатар, 2013 жылдың 1 кварталы бойынша  банк пайдасы 0,16 млрд теңгені құрады.

 

Кесте 9

01.01.2013 жылғы қаржылық коэфиценттер

Атаулары	01.2012	04.2012	01.2013	04.2013	Түсініктемелер
Таза табыс, мың теңге	-710966	166468	734144	155113	Компания қызметі табыс әкеледі
ROA (Активтің табыстылығы),%	-1,72%	1,62%	2,57%	2,19%	Тиімділік көрсеткіштері жағымды
ROE (Капитал табыстылығы),%	-11,67^	10,64%	10,87%	8,98%	Тиімділік көрсеткіштері жағымды
Активтерге меншікті капитал, %	14,72%	15,26%	23,64%	24,40%	Капиталға айналдыру көрсеткіші жоғары, себебі актив саны төмендеді
Ликвидтілік коэфиценті	2,82%	3,58%	1,97%	4,03%	Ликвидтілік көрсеткіші жақсарды

 

Жағымсыз жақтары: ликвидті активтердің  жетіспеушілігі (1,16 млрд теңге) және бұрын берілген қарыз ақшаларының жетіспеушілігі 0,14 млрд теңге.

Жағымды жақтары: 2013жылдың 1 кварталына компания мерзімге белгіленген өз міндеттемелерін  толық өтеді.

Келесі бөлімшеде БТА-ипотека  АҚ несие беруін талдауын жалғастырамыз.

 

 

3. «БТА-ипотека» АҚ ипотекалық несие беруін талдау

 

2013 жылғы  1 қаңтардағы жағдай бойынша республикамызда банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыруға лицензиясы бар 11 ұйым, оның ішінде 3 ипотекалық ұйым жұмыс істеп отыр.

2013 жылғы  1 қаңтардағы жағдай бойынша ипотекалық ұйымдар активтерінің жиынтық мөлшері 110,1 млрд. теңгені құрады, бұл 2012 жылғы 1 қаңтардағы көрсеткіштен 11,7 млрд. теңгеге немесе 11,9%-ға көп.

Ипотекалық ұйымдар активтерінің жалпы сомасындағы маңызды үлесті заңды және жеке тұлғаларға берілген қарыздар 50,3%-ды (55,4 млрд. теңгені) құрап отыр, ал бағалы қағаздар үлесіне – 21,4% (23,6 млрд. теңге), банктердегі ағымдағы шоттарға – 0,4% (0,4 млрд. теңге), басқа банктерде орналастырылған салымдарға – 24,1% (26,5 млрд. теңге) келіп отыр.

2013 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша ипотекалық ұйымдардың жиынтық несие портфелі 55,4 млрд. теңге болды, бұл 2012 жылдың басындағы көрсеткіштен 4,8 млрд. теңгеге немесе 8,0%-ға төмен.

Стандартты кредиттер үлесі  есепті күні 88,1% болды. Күмәнді кредиттердің үлесі 6,8%-дан 4,0%-ға дейін төмендеді, үмітсіз қарыздардың үлесі 7,3%-дан 7,9%-ға көбейді.

Клиенттерге берілген, есепті күнге  уәкілетті органның талаптары бойынша  құрылған қарыздар және қаржылық лизинг бойынша резервтер (провизиялар) 4,8 млрд. теңгені құрады, бұл 2012 жылдың басындағы көрсеткіштен 0,9 млрд. теңгеге немесе 15,8%-ға төмен.

Кесте 10

Несие портфелі сапасының динамикасы

Несие типі	01.2012	04.2012	01.2013	04.2013
Стандартты	82,99	81,95	48,43	50,45
Күмәнді  1 категория	4,22	4,04	36,86	34,06
Күмәнді  2 категория	0,49	1,32	0,63	3,03
Күмәнді  3 категория	2,90	1,96	2,51	0,75
Күмәнді  4 категория	0,64	0,77	1,19	1,22
Күмәнді  5 категория	2,14	2,40	2,03	0,74
Үмітсіз	6,62	7,56	8,36	9,76
Барлығы:	100	100	100	100