Негізгі құралдар және оларды жіктеу мен бағалау

    Кестеден көріп отырғанымыздай, қор қайтарымының деңгейі мен өнім өндірісі көлеміне қордың актив бөлігі үлесінің төмендеуі, қымбат жабдық үлесінің жоғарлауы және техниканың жоспардан тыс толық күнді және ішкі смендік тұрып қалуы кері әсерін тигізіп отыр. Келесі талдау барысында бұл тұрып қалудың себебін анықтау керек және оларды азайту резервтерін табу керек. Жабдықтың жоспардан тыс тұрып қалуын азайту есебінен қоғамның өнім шығару көлемі 19246,95 мың теңгеге ( 411,899 + 6702,734 + 12132,323 ) жоғарлады.

    Қордың рентабельділік  деңгейіне қор қайтарымы өзгерісі  факторларының әсері і-ші фактор  есебінен қор қайтарымының абсалютті  өсімін өнім рентабельділігінің жоспарлы деңгейіне көбейту арқылы анықтаймыз ( № 3.8 кесте ).

3.7-кесте

Қор рентабельділігін факторлық талдау нәтижелері

 

Факторлар	Қор қай-тарымының өзгерісі,теңге	Есептеу әсері	Қор рента-бельді-ің өзгерісі,%
Бірінші деңгей Қордың актив бөлігінің үлесі	-0,0008	-0,0008х0,425	-0,00034
3.Қордың актив бөлігінің қайтарымы	-0,0126	-0,0126х0,425	-0,00569
Барлығы	-0,0134	-0,0134х0,425	-0,00569
Екінші деңгей 3.2.1.Жабдық құрылымы	-0,0534	-0,0534х0,425	-0,027
3.2.2.Толық күн тұрып қалулар	-0,0066	-0,0066х0,425	-0,0028
3.2.3.Смендік коэф-т	-0,1074	-0,1074х0,425	-0,0456
3.2.4.Ішкі смендік тұрып қалулар	-0,1944	-0,1944х0,425	-0,0826
3.2.5.Орташа сағаттық өндіріс	+0,0264	+0,026х0,425	-0,1425
Барлығы	-0,3354	-0,3354х0,425	-0,1425
Үшінші деңгей 3.2.5.1.Жабдықтарды ауыстыру	+0,1044	+0,1044х0,425	+0,04437
3.2.5.2.ҒТП шараларын енгізу	+0,0546	+0,0546х0,425	+0,0203
3.2.5.3.Әлеуметтік факторлар	-0,1326	-0,1326х0,425	-0,0563
Барлығы	+0,0254	+0,0264х0,425	+0,01123

    Осы есептеу негізінде негізгі өндірістік қордың рентабельділік деңгейін жоғарлатудың пайдаланбаған резервтерін қалыптастыруға болады. Жабдықтың жоспардан тыс толық күнді және ішкі смендік тұрып қалуын тыс және смендік коэффициенті жоспарлы деңгейіне дейін жоғарлату есебінен қоғамға негізгі қордың рентабельділігін 0,13 пайызға ( 0,0028 + 0,0456 + 0,0826 ) жоғарлату мүмкіндігі туды.

 

3.3 Қор қайтарымы мен рентабельділігінің,

өндірілген өнімнің өсу резервтері

 

    Талдау қорытындысында  өнім мен қор қайтарымын шығаруды ұлғайту резервтерін санайды немесе орнатылмаған жабдықты іске қосу, оны ауыстыру және модернизациялау, толық күнді және ішкі смендік тоқтап қалуды азайту, оны интенсивті пайдалану, ғылыми – техникалық прогресс шараларын енгізу болуы мүмкін. Қор қайтарымын жоғарлату және өнім шығаруды молайтудың пайдаланылмаған резервтері 3.6 кестеде келтірілген. Ағымды және перспективалы резервтерді анықтау кезінде факторлық көрсеткіштердің жоспарлы деңгейінің орнына олардың мүмкін деңгейі есептеледі.

    Жаңа жабдықты іске қосу есебінен өнім шығару резервтерін жоғарлату оның қосымша санын орташа жылдық өндірістің нақты көлеміне немесе оның деңгейін құрайтын барлық факторлардың нақты көлеміне көбейту арқылы табамыз:

          Р^BПк = Р^К х ГВф = Р^К х ДфхКсмф х ПфЧВф = 180 х 252 х 1,4 х 7 х 0,51 = 226709,28

    Нақты ұйымдастыру техникалық  шараларының есебінен жабдықтың  толық күнді тоқтап тұруын  қысқарту өтелген күннің орташа  санының жоғарлануына әкеледі. Бұл  өсуді жабдық бірлігінің мүмкін  көлеміне және бірліктің нақты орташа жылдық өндірісіне көбейту керек:

           Р^BПд = Кв х Р^Д х ДВф = Кв х Р^Д х Ксмф х Пф х ЧВф = 180 х 253 х 1,4 х 7 х 0,51 = 227608,92

    Өндірісті жақсы ұйымдастыру  нәтижесінде смендік коэффициентті  жоғарлату есебінен өнім шығаруды  жоғарлату резервтерін санау үшін смендік коэффициенттің мүмкін өсімін барлық жабдық паркінің жұмыс күнінің мүмкін көлеміне және нақты смендік өндіріске ( СВ ) көбейтеміз:

             Р^BПксм = Кв х Дв х Р^Ксм х  СВф = Кв х Дв х Р^Ксм х  Пф х ЧВф = 180 х 253 х 107 х 7 х 0,5 = 1276382,26

    Ішкі смендік тұрып  қалуларды қысқарту есебінен  сменнің орташа ұзақтығы, яғни  өнім өндірісі жоғарлайды.

    Бұл резервтердің көлемін  анықтау үшін сменнің орташа  ұзақтығының мүмкін өсімін жабдық  өндірісінің нақты орташа сағаттық  деңгейіне және оның барлық паркінің өтелген смен көлеміне ( смв ) ( жабдықтың мүмкін көлемінің, жабдық бірлігі мен өтелген күннің мүмкін көлемінің және мүмкін смендік коэффициенттің қосындысы ) көбейтеміз.

    Жабдықтың орташа сағаттық  өндірісін жоғарлату есебінен өнім шығаруды молайту резервтерін анықтау үшін ең алдымен жабдықты модернизациялау, тиімді пайдалану, ғылыми – техникалық прогресс шараларын енгізу және т.б. есебінен оның өсу мумкіндігін анықтау керек. Содан кейін анықталған орташа сағаттық өндіріс резервтерін жабдықтың жұмыс сағатының мүмкін көлеміне көбейту керек ( Тв ) ( бірліктің мүмкін көлемінің, жұмыс күні көлемінің, смендік коэффициенттің ұзақтығының қосындысы ):

              Р^BПчв = Тв х Р^ЧВі = Кв х Дв х Ксмв х Пв х Р^ЧВі = 180 х 253 х 1,7 х 8 х 1 = 1619344

    Қор қайтарымының өсу  резервтері – бұл өнім өндірісі  көлемін жоғарлату және негізгі  өндірістік қордың орташа жылдық  құнын қысқарту.

 

   Р ↑ ФО = ФОв - ФОф ВПф +   Р ↑ ВП –  ВПф = 31414,5 + 35000 – 31414,5 = 1,947 – 0,503 = 1,444      ОПФф + ОПВд -  Р ↑ ОПФ

мұндағы, Р ↑ ФО – қор қайтарымының өсу резервтері;

                ФОв және ФОф – сәйкесінше  қор қайтарымының мүмкін және  

                                                нақты деңгейі;

                 Р ↑ ВП - өнім өндірісін жоғарлату резервтері;

                 ОПФд - өнім шығаруды жоғарлату  резервтерін меңгеру үшін

                               қажетті негізгі өндірістік қордың  қосымша сомасы;

                 РvОПФ – негізгі құралдарды  өткізу, қажетті жоқтарын жалға  беру 

                                  және жарамсыздарын жою есебінен негізгі өндірістік 

                                   қордың орташа қалдығын қысқарту  резервтері.

    Қор рентабельділігінің  өсу резервтерін қор қайтарымы  өсімінің анықталған резервтерін  өнім рентабельділігінің нақты деңгейіне көбейту арқылы анықтаймыз:

       Р^Rфо = Р^ФОопф  х Rвпф = 10444 х 0,441 = 0,637

    Нәтижесінде анықталған  резервтерді иелену бойынша шараларын қарастырады.  

	Көрсеткіштер	2005 жыл		2006 жыл		2007 жыл		Ауытқу (+;-)
		Мың тг	%	Мың тг	%	Мың тг	%	2006/2004		2006/2005
								Мың тг	%	Мың тг	%
	А	1	2	3	4	5	6	7	8	9		10
1	Ғимараттар	49809,83	49,49	45332,10	50,27	44869,23	49,91	-4940,6	+0,42	-462,87		-0,36
2	Құрылыстар	1481,27	1,42	1357,22	1,51	1318,33	1,466	-162,94	-0,004	-38,89		-0,044
3	Берілістік құрылғылар	940,28	0,39	807,09	0,89	725,38	0,81	-214,9	-0,12	-81,71		-0,08
4	Машиналар мен жабдықтар	16932,08	16,83	12467,50	13,82	13027,2	14,49	-3904,88	-2,34	+559,7		+0,67
5	Көлік құралдары	1359,85	1,36	1372,15	1,52	3194,31	3,55	+1834,46	+2,19	+1822,16		+0,67
6	Басқа да негізгі құралдар	30116,24	29,92	28844,76	31,99	26773,51	29,78	-3342,73	-0,14	-2071,25		-2,21
	Барлығы Оның ішінде: - өндірістік - өндірістік емес	100639,55   69583,03 31056,52	100   69,14 30,86	90180,82   60528,97 29651,85	100   67,12 32,88	89907,96   62409,07 27498,89	100   69,41 3059	-10731,59   -7173,96 -3557,63	-   +0,27 -0,27	-272,86   +1880,1 -2152,96		-   +2,29 -2,29

 

 

          

 

 

 

 

 

 

 

Қорытындылар мен ұсыныстар

 

    Бухгалтерлік есеп қазіргі экономика жағдайында барлық меншік нысанындағы кәсіпорындардың қаржы шаруашылық жайлы ақпараттарын тіркеудегі, өңдеудегі және сақтаудағы негізгі экономикалық жүйе болып табылады. Осыған орай, әрбір шаруашылық ұйымы бухгалтерлік есепті ұйымдастыруда өте өзекті болып табылады.

     Жалпы диплом жұмысы  «Негізгі құралдардың есебін  ұйымдастыру және оны талдау»  тақырыбында жазылды.

     Бүгінгі таңда Қапзақстан  Республикасында бухгалтерлік есепті  қайта қалыптпстыру процесі халықаралық  тәжірибеге бағдарламамен белсенді өтуде. Бұл негізінен, біріншіден, жаңа экономикалық жүйенің қалыптасуымен, екіншіден, Қазақстан Республикасының әлемдік экономикалық кеңістікке енуімен байланысты экономика позициясынан бухгалтерлік есеп әдетте кәсіпорын туралы ақпараттарды дайындау процесі ретінде қарастырылады.

     Дипломдық жұмысты  қорытындылай отырып, бірқатар ұсыныстар  айтуға болады. Жалпы мен дипломдық жұмысыма «САК–Комбинат Продоформление» Ашық Акционерлік қоғамының экономикалық жағдайына, оның техникалық-экономикалық көрсеткіштеріне тоқталып, негізінен онда жүргізілетін негізгі құралдар есебінің ерекшеліктерін қарастырдым.

     Кез-келген кәсіпорын  негізгі құралдар сәйкесті құжаттармен  жүргізіліп отыратыны белгілі. Осыған  орай орталық қызметі бойынша  негізгі құралдарға байланысты барлық құжаттар алынып, талдау жасалынады.

      Ұйымның негізгі  құралдар есебін қарастыру барысында  мынадай қорытындылар мен ұсыныстар  жасауға болады:

      - Кәсіпорындағы негізгі құралдардың операциялары барысындағы негізгі құралдар қозғалысының есебі 12 «Негізгі құрал-жабдықтар» деп аталатын бөлімінің шоттарында жүргізіледі. Ұйымдағы бухгалтерлік есеп Қазақстан стандартқа сай ұйымдастырылады.

      - Ұйымда бухгалтерлік  есеп стандарттар мен бухгалтерлік  есеп шотының Бас жоспарын  қолдануда кемшіліктер кездеседі. Ұйымда жүргізіліп жатқан операциялар алғашқы құжаттармен өз уақытында толтырылмайды. Мұның бәрі қателіктердің туындауына жағдай жасайды.

       - Ұйымның негізгі  өндірістік қорларды тиімді пайдаланып, негізгі құралдарды пайдалану  тиімділігін арттыру қажет.

       - Қор қайтарымы  деңгейінің өзгеруіне біршама  факторлар әсерін тигізеді.

       - Ұйымда қор  қайтарымының актив бөлігі біршама  төмендеген, яғни 

0,005пайызға;

      - Қоғамда өнім мен қор қайтарымын шығаруды ұлғайту резервтерін санайды немесе орнатылмаған жабдықты іске қосу, оны ауыстыру және модернизациялау, толық күнді және ішкі смендік тоқтап қалуды азайту, оны интенсивті пайдалану, ғылыми – техникалық прогресс шараларын енгізу қажет;

        - Қор қайтарымын жоғарлату және өнім шығаруды молайтудың пайдаланылмаған резервтерін шығару керек;

       - Ағымды және перспективалы резервтерді анықтау кезінде факторлық көрсеткіштердің жоспарлы деңгейінің орнына олардың мүмкін деңгейін есептеу керек.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

 

1. ҚР Бухгалтерлік есеп пен қаржылық есептілік туралы 2007 жылғы 28 ақпандағы №234-III Заңы
2. ҚР 20.11.1998 жылғы №304-1 «Аудиторлық қызмет туралы» Заңы    (15.01.01 жылғы өзгерістерімен толықтыруларымен қоса)
3. ҚР ҚМ «Есептілікті дайындау және ұсынудың тұжырымдамалық негіздемесін бекіту туралы»  29.10.2002  жылғы № 542 бұйрығы.
4. Бухгалтерлік есеп стандарттары
5. ХҚЕС бойынша шоттар жоспары. Қаржылық есептіліктің нысандары ҚР Қаржы министрінің 2005 жылғы 22 желтоқсан № 426 бұйрығы
6. Андросов А.М., Викулова Е.В., Бухгалтерский учет. – М.: Андросов, 2001г.
7. Артеменко В.Г., Белленир М.В. Финансовый анализ. – М.: Издательство «ДИС», НГАЭиУ, 2001.
8. Аудит / под ред. В.И. Подольского. – М.:ЮНИТИ,2001
9. Ержанов М.С. Теория и практика аудита. – Алматы: Галым, 1994.
10. Ефимова О.В. Как анализировать финансовое положение предприятия (практическое пособие) – Бизнес – школа, 2001.
11. Ковалева О.В., Константинова Ю.П. Аудит. Организация аудиторской деятельности. Методика проведения аудиторской проверки.- М.: ПРИОР, 2000.
12. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии. Алматы: Центраудит – Казахстан, 2002
13. Библиотека бухгалтера и предпринимателя №4 (153) апрель 2003 год «Исчисление среднего заработка для оплаты отпускных».
14. Бюллетень бухгалтера № 47 ноябрь 2006 статья «Первые шаги в мир МСФО».
15. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов хозяйственных операций по генеральному плану счетов бухгалтерского учета финансово-хозяйственной деятельности субъектов, Алматы, БИКО, 2000г.
16. Кеулимжаев К.К. "Финансовый учет на предприятии" Алматы, Экономика 2003
17. Кеулімжаев Қ.К. «Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері» Оқулық. Алматы Экономика 2006
18. Радастовец В.К., Даулетбеков А.Д. «Бухгалтерский учет на предприятии» – Алматы, 1994г.
19. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии: Издание 2-ое дополненное и переработанное - Алматы: Центраудит- Казахстан., 2002г.
20. Радостовец В.К., Даулетбеков А.Д., Тайгашинова К.Т. «Финансовый учет на предприятии», г.Алматы, 1999г.
21. Радостовец В.В., Шмидт О.И. «Теория и отраслевые особенности бухгалтерского учета» г. Алматы. Независимая аудиторская компания «Цент аудит - Казахстан», 2000.
22. Радостовец В.К. «Финансовый и управленческий учет» – г.Алматы: НАК «Центраудит», 1997г.
23. Савин А.А., Сотникова Л.В.; Под ред. проф. В.И. Подольского – Н: Аудит, ЮНИТИ, 1997г.
24. Сатубалдин С.С. «Азиатский кризис: причины и уроки» – г. Алматы 2000г.
25. Сейдахметова Ф.С. Бухгалтерская отчетность, ее виды и назначение.    Изд. «LEM» 2001, 46с.
26. Система бухгалтерского учета в РК, 2002г. Тулешова Г.К., монография
27. Дюсембаев К.Ш. «Анализ финансового положения предприятий. «Экономика». 1998. – 294с.
28. Дюсембаев К.Ш. «Аудит и анализ в системе управления» – г. Алматы, 1998г.
29. Ержанов М.С., Ержанова А.М. Основы бухгалтерского учета и новая корреспонденция счетов (с 1 января 2003 г.) Алматы, 2003. Аудиторская фирма «Ержанова и К».
30. Тайгашынова К.Т. «Логистикалық шығындар есебі» Алматы, Экономика. 2006