Витаминдер денсаулықтың

Дәрумендер  

Дәрумендер

 

Әр түрлі  химиялық табиғаты бар, организмнің  тіршілігіне өте шамалы мөлшерде қажет төмен молекулалы органикалық  қосылыстар.

Витаминдер дегеніміз- азық- түлік өнімдерінде, жем-шөпте шағын мөлшерде ғана кездесетін, ал адам мен жануарлар организмінде бірқалыпты тіршілік үшін өте қажет төменгі молекулалы органикалық заттар

 

• Витаминдер денсаулықтың нығаюына әсер етеді,организмнің суық тиюден болатын және жұқпалы ауруларға қарсы тұруын жоғарылатады, жұмысқа қабілеттілікті арттырады

 

1911 жылы поляк ғалымы К Функ тазартылған күрішпен қоректенген көгершіндерді сал ауруынан емдеген затты күріш кебегінен алды. Ол бұл затты    витамин  деп атады

Суда  еритіндер

(В₁, В₂, В₆, РР, С,

 В₅, В₉, В₁₂)

 

 Майда еритіндер

( А, Д,  Е, К, F )

 

 

КЛАССИФИКАЦИЯ

ВИТАМИН

 

A

 

РЕТИНОЛ

 

Белок, нуклеин  қыщқылдарының

гормонның синтезіне қатысады

 

Табиғатта таралуы:

балықтың бауыры,

жұмыртқада,өрікте,

сәбізде т.б

ВИТАМИН

 

D

 

КАЛЬЦИФЕРОЛ

 

CA және P алмасуын реттейді

 

Табиғатта таралуы:

Сарымайда, сүтте,

жұмыртқада, балық

бауырының майында

ВИТАМИН

 

E

 

ТОКОФЕРОЛ

 

 

Табиғатта таралуы:

өсімдік майлары:

жүгері,бидай,зығыр,

мақта майлары.

 

ВИТАМИН

 

K

 

Қанның  ұюына қарсы 

қолданылады

 

Табиғатта таралуы:

көк шөпте, асқабақта,

қара нанда

 

фитоменадион

ВИТАМИН

 

B₁

 

 

Көмірсудың  алмасуына тотықсыздана

декарбоксилдену реакциясына

қатысады.

 

 

 

Табиғатта таралуы:

бидай,күріш,

қара бидайда, сүтте,

етте,жұмыртқада

 

 

тиамин

ВИТАМИН

 

B₂

 

рибофлавин

 

Тыныс алу, өсу үрдісіне және амин

қышқылдарының аминсіздендіру

реакциясына қатысады.

 

Табиғатта таралуы:

бауыр, ашытқы,

бидай,бұршақ тұқымдас

өсімдіктерде

ВИТАМИН

 

B₆

 

пиридоксин

 

Белок, май  алмасуын реттейді.

Пиридоксаль фосфат ПФ коферменті

аминқышқылдарын карбоксилсіздендіру,

қайта аминдеу және нуриндік

негіздердің,гемоглобин,креатин

синтезіне қатысады

 

Табиғатта таралуы:

жұмыртқада,бананда

сәбізде,бидайда

ВИТАМИН

 

B₉

 

Фолий қышқылы

 

 

 

Жасушаның өсіп-өнуін, амин және

нуклеин қышқылының

синтезіне қатысады

 

 

 

Табиғатта таралуы:

етте, жас көкөністерде,

жасыл жапырақтарда

ВИТАМИН

 

B₁₂

 

цианкобаламин

 

 

 

Өсуді белсендіреді, амин және

нуклеин қышқылының синтезін

реттейді. Белок, май, көмірсулардың

алмасуына қатысады.

 

 

 

Табиғатта таралуы:

бауырда, бүйректе,

жұмыртқада, сүтте.

ВИТАМИН

 

C

 

АСКОРБИн қышқылы

 

Белок алмасуына  және

тотығу-тотықсыздану реакциясына

қатысады.

 

Табиғатта таралуы:

итмұрын,қарақат

лимон,апельсин, алма

жемістері

 

C

 

C

 

C

 

C

 

C

 

C

 

H

 

2

 

 

 

O

 

H

 

O

 

H

 

O

 

H

 

O

 

H

 

H

 

O

 

O

 

C

 

C

 

C

 

C

 

C

 

C

 

H

 

2

 

 

 

O

 

H

 

O

 

H

 

H

 

O

 

O

 

O

 

O

 

+

 

_

 

2

 

H

 

2

 

H

ВИТАМИН

 

H

 

биотин

 

Майдың  алмасуына қатысады.

Жүйке жүйелерінің  жұмысын реттейді.

 

 

Табиғатта таралуы:

Балық уылдырығы,

балауыз, ашытқы,

бауырда.

ВИТАМИН

 

PP

 

Никотин қышқылы

 

Өсімдік белогін қолдануды арттырады.

НАД, НАДФ кофермент негізін құрайды.

Биологиялық тотығу

реакциясын катализдейді

 

 

 

Табиғатта таралуы:

 

Картопта, бауырында,

балықта, қызанақта т.б

 

Авитаминоз

 

       Витамин жетіспеудің түрлері:

 

АВИТАМИНОЗ

 

 

ГИПОВИТАМИНОЗ

 

 

Белгілі бір витаминнің көп мөлшерде жетіспеуінің салдарынан болатын организмдегі қалыптан тыс құбылыстар

 

Цинга, рахит, куриная слепота, пеллагра, бери-бери

 

Витаминдердің біреуінің аздаған бөлігі жетіспегенде болатын құбылыстар

Гипервитаминоз

 

Кез келген витаминді организмге қалыптан тыс  көп беру гипервитаминоз ауруына  ұшыратады.

 витаминдер классификациясы . 

 

В1		тиамин		Антиневриттік витамин
В2		рибофлавин		Өсу
РР		Никотин қышқылы		антипеллагрлік
В6		пиридоксол		Антидерматиттік, адермин
В12		цианкобаламин		антианемиялық
ВС		Фолий қышқылы		фолацин
С		Аскорбин қышқылы		Антиқұрқұлақ
Р		Флавон		Флавоно, цитрин, өткізгіштік витамині
Н		биотин