Тұрғын үйдің микроклиматы

 

 

Жоспары:

 

 

1. Тұрғын үйдің микроклиматы.. 
2. Жылыту жүйелері. 
3. Жылыту жүйелерінің артықшылықтары және кемшіліктері. 
4. Адам үшін жарықтың маңызы. 
5. Жарықтануына қойылатын жалпы талаптары.
6. Табиғи және жасанды жарықтануы және оны бағалау көрсеткіштері. 
7. Вентиляция жүйелеріне қойылатын гигиеналық талаптар.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Тұрғын үйдің  микроклиматы.

 

Тұрғын  үйдің микроклиматы ауаның температурасынан және ылғалдылығынан, оның қозғалыс жылдамдығынан  құралады, оған тұрғын үйдің комфорттығы, қоршаушы конструкциялардың температурасы, сондай-ақ азды-көпті шамада ауада  шаңның және бөтен газдар мен йістің болу тұрғысынан бөлменің тазалығы байланысты болады.

Тұрғын үйді жылытудың гигиеналық міндеті – ол жылдың суық уақытында организмнің жылу жоғалтуын тепе-теңдестіруіне мүмкіндік беретін, оңтайлы күйге жақын температуралық жағдайды жасау болып келеді.  Адам қоршаған ортаға жылуды бірнеше жолдармен жоғалтады: 

1. конвекциямен – ол жылуды қозғалушы ауамен әкетуі. 
2. кондукциямен – ол жылуды температурасы төмен заттармен жанасуда жоғалтуы. 
3. сәулелеумен – ол жылуды температурасы төмен заттарға сәулелеу арқылы жоғалтуы.
4. дененің тері бетінен ылғалдың булануы арқылы. 

Тыныштық күйде ауаның температурасы  20ºС адам шамамен 100 ккал/сағ. жылу жоғалтады, мұнда жылу жоғалтудың орта есеппен 50% сәулелеу арқылы жоғалтуына, 30% - ауа арқылы конвекцияға және 20% тері арқылы булануына және аздаған дәрежеде өкпе арқылы жоғалтуына келеді. 

Ауа мен  қоршаушы конструкциялардың температурасы  төмен болған сайын жылу жоғалтуы негізінен сәулелеу жолымен жүреді, көнвекциялық жылу беруі сол қалыпта  қалады немесе кейде өседі, ал ылғалдың булануы төмендейді. Ауаның температурасы 30ºС дейін жоғарылауда артық жылудың  қоршаған ортаға берілуі ылғалдың булануы  арқылы жүреді, ал басқа жолдармен  жылу жоғалтуы тек аздаған шамада жүреді. 

Қазіргі уақытта ҚР СНиП 3.02-01-2001 «Жилые здания»  құжатында норматив ретінде 18 ºС қабылданған.

Жылыту жүйелері.

Жылыту  – ол жылдың суық ауқытында ауаны  және қоршаушы конструкцияларды жылыту. Ол құрамына үш элемент кіретін арнайы жасалған жүйелермен жүргізіледі: 

1 – жылу  генераторы;

2 – жылутасығыштары  бар жылу құбырлары (жылуды  алу орнынан жылытылатын бөлмеге  дейін тасымалдау үшін);

3 – жылыту  құралдары (жылуды бөлмеге беру  үшін).

Жылытудың 2 жүйесін ажыратады: жергілікті (пешпен) және орталықтанған.

Осы екі жүйе де келесі талаптарға сәйкес келуі керек:

1. нормативтік температуралар шегінде ауаны мүмкіндігінше біркелкі жылытуы; 
2. тұрғын бөлмелердің ауасын ластамауы;
3. угарды газдың өту тұрғысынан қауіпсіз болуы; 
4. жылыту дәрежесін автоматтырылған, орталықтанған немесе жеке түрде реттеу мүмкіндігі; 
5. жылыту құралдарын жөндеудің және тазалаудың жеңілдігі; 
6. құралдардың эстетикалық талаптарына сәйкестігі; 
7. өрт тұрғысынан қауіпсіздігі. 

Осы талаптарды орындау орталықтанған жылытуды қолдануда оңай жетіледі, ал жергілікті жылытуда – бір шама төмен. 

Жергілікті (пешпен) жылыту жүйесінің  артықшылықтары мен кемшіліктері

Жылуды өндіруі сол жылытылатын  бөлмеде жүргізілетін жылыту жүйесін жергілікті жылыту деп аталады. Жергілікті жылытуда, көптеген ғасырлар бойы қолданып келетін, әдетті жылыту құралы болып пеш саналады. Пешпен жылытудың кемшіліктері: 

• жұмысының көптігі;
• бөлмеде тәулік ішінде температураның ауытқуы; 
• бөлмені жылыту дәрежесін реттеу мүмкін еместігі; 

• жылытылатын бөлмеде кері радиацияның болуы (негізіне сыртқы қабырғалардан және терезелерден);

• бөлме ауасына шаңның және угар газдарының түсуі;
• өрт қауіпі; 
• угар газымен улану қауіпі. 

Жергілікті жылытудың артықшылығы – тұрғындардың қалауы бойынша жылдың кез-келген уақытында бөлменің температурасын жоғарылату мүмкіндігі. 

Орталықтанған жылыту жүйесінің артықшылықтары мен кемшіліктері

 Орталықтанған жылу генераторы  жылытылатын ғимараттардан алшақ  орналасқан жылыту жүйесі орталықтанған  жүйесі деп аталады. 

Орталықтанған жылытудың артықшылықтары:

• бөлмелерде тәулік бойы неғұрлым біркелкі жылулық режимін қамтамасыз етуі; 
• жану өнімдерімен бөлменің ластанбауы;  
• реттеудің ыңғайлығы, сенімділігі және қауіпсіздігі; 
• бөлмені жылытуына тұрғындардың еңбегінің қажет еместігі. 

Жылутасығыштардың түріне байланысты жылыту жүйелері келесідей  бөлінеді: сулық, бу-сулық, ауалық т.б. Неғұрлым көп тарағаны орталықтанған сумен  жылыту жүйелері.

Жылыту  құралдарына қойылатын талаптар:

- құралдардың  түрі және олардың ұштасуы  бөлменің интерьерімен үйлесімді  болуы керек; 

- құралдың  барлығын және олардың жан-жағындағы  кеңістіктерінің жылуын қамтамасыз  етуі керек 

- конструкциясы  және өңделуі оларды тазалауын  қиындатпауы керек;  

- қолдануы  сенімді болуы қажет; 

- жөндеуі  онай болуы тиісті. 

Адам  үшін жарықтың маңызы .

Инсоляция – ол тікелей күн сәулелерімен сәулелеу. Табиғи жарық – ол күн  сәулесі және көкжиектің шағылысқан жарығы. 

Жарықтың  әсерінен организмнің газ алмасуы  күшейеді, азот алмасуы жоғарылайды, минералдық алмасуы қалыптасады. Жарық  режимінің өзгеруі ми қыртысының реактивтік қабілетіне әсер етеді. Көзге  көрінетін жарық иммунологиялық реакцияның және жүрек-тамыр жүйесінің  жұмысының өзгеруіне келтіреді, сондай-ақ аллергиялық реакцияларды тудырады. Ультракүлгін сәулелерінің әсерінен физиологиялық белсенді заттардың  және D витаминінің түзілуі жүреді. Күн сәулелері бактерицидтік  қасиетке ие болып, микроорганизмдердің  құруына немесе вируленттігінің  өзгеруіне келтіреді. Сонымен, табиғи жарықтың әсерлері келесідей: 

1. биологиялық
2. биохимиялық
3. физиологиялық
4. бактерицидтік
5. жылулық
6. психологиялық
7. жалпы санитарлық

Жарықтануына қойылатын  жалпы талаптар. 

Гигиеналық  тұрғыдан оңтайлы деп келесілерді  қамтамасыз ететін жарықтану саналады: 

-   қоршаған беттерде жарықтанудың  оңтайлы деңгейін қамтамасыз  ететін; 

• уақыт және кеңістік ішінде біркелкі жарықты беретін; 
• тіке жылтырауды (блесткость) бермейтін;
• шағылысқан  жылтырауды (блесткость) бермейтін;
• күрт және терең көлеңкелерді бермейтін;

          - зат пен фонның арасында контрастыны  жоғарылататын, ашық және түстік  контрастыны ұлғайтатын; 

- түстерді дұрыс ажыратуға мүмкіндік  беретін; 

- жарықтың оңтайлы биологиялық  белсендігін беретін; 

- жарықтанудың қауіпсіздігін және  сенімділігін қамтамасыз ететін. 

Жарықтануды табиғи жарық арқылы, жасанды жарық арқылы және табиғи және жасанды жарық көздерінің бірлескен (комбинирлі) жарығы арқылы қамтамасыз етуге болады.  

Жасанды жарықтану және оны бағалау көрсеткіштері. 

Жарықтаушы құралдардың көмегімен  жарықтауды жасанды жарықтандыру деп  атайды. Жасанды жарықтандырудың  екі жүйесін ажыратады: 

• жалпы жарықтандыру жүйесі: 
• комбинирленген жарықтандыру жүйесі, мұнда жалпы жарықтандыруына қосымша, тікелей жұмыс орындарына жарықты қоғырландырушы жергілікті жарықтандыру қосылады.

Тұрғын және қоғамдық ғимараттарда жасанды жарықтандыру қызу шамдарын және люменистентті шамдарын қолданумен қамтамасыз етіледі. 

3. Вентиляцияға қойылатын  гигиеналық талаптар.

Ғимараттарда  ауа алмастыруды дұрыс ұйымдастыру  бөлме ауасының ластануымен күрестің басты шарттарының бірі болып  табылады. Қандай жүйелерді қолдануына байланыссыз, вентиляция қондырғысы келесі шарттардың орындалуын қамтамасыз етуі тиісті:

• жылыту жүйесімен бірге бөлмеде комфортты температураны және ылғалдылықты қамтамасыз етуі; 
• бөлмеде барынша ауаның толық циркуляциясын жасауы; 
• ауаның қозғалыс жылдамдығын жоғарылатпауы; 
• ауада йістер мен қоспалардың жиналуын алдын алуы; 
• жыл бойында тұрақты және тиімді жұмыс істеуі; 
• габариті шағын болуы; 
• шу шығармауы; 
• жөндеуі жеңіл болуы; 
• қауіпсіз болуы.

Бөлмедегі ластанған ауаны сыртқы таза ауамен алмастыруды ауа алмастыру деп  атайды, ол вентиляция деп аталатын әртүрлі жүйелердің және қондырғылардың көмегімен жүргізіледі.

Ауа алмасу жиілігі (еселігі) – ол 1 сағат ішінде бөлме ішіндегі ауа сыртқы ауамен неше рет алмасуын көрсетуші сан.

Ауа алмасу қарқындылығы вентиляция көлемімен анықталады, яғни көмір  қышқыл газының мөлшері рұқсатталған деңгейден аспауы үшін, 1 сағатта 1 адамға қанша м³ ауа келетін көлемімен  анықталады. Тұрғын, оқу және әдетті қызмет бөлмелерінде ауа алмасу жиілігін есептеу үшін нормативті шама болып 1 адамға 37 м³/сағ. ауа саналады.

Вентиляция  жүйелері бөлмеге ауаны беру әдісі  бойынша және ауа алмастыруды  ұйымдастыру әдісі бойынша ажыратылады. Бөлмеге ауаны беру әдісі бойынша  вентиляцияның мынадай түрлері  бар: табиғи және жасанды (механикалық).  Табиғи вентиляцияда ауа алмасу 1) сыртқы ауа мен бөлменің ішіндегі ауаның температураларының айырмашылықтарының нәтижесінде, яғни гравитациялық күштің (жылулық қысымның) әсерінен және 2) желдің (желдік қысымның) әсерінен жүреді. 

Жасанды вентиляция – ол шығарысты немесе кірісті ауаны күшейтуші арнаулы қоздырғыштары бар вентиляция жүйесі. Жасанды вентиляцияның келесі түрлері бар: кірісті, шығарысты және кірісті-шығарысты, олар ауаның кірісі мен шығарысы тепе-тең, немесе шығарысы басымды немесе кірісі басымды болу жағдайында осылайша аталады.